การสร้างวัฒนธรรมองค์กร หมายถึงอะไร และมีขั้นตอนอย่างไรบ้าง

วัฒนธรรมขององค์กรคืออะไร

วัฒนธรรมองค์กร? อ่า... มันก็เหมือน จิตวิญญาณของที่ทำงาน นั่นแหละ คิดซะว่าถ้าบริษัทมีชีวิตนะ วัฒนธรรมก็เป็นเหมือนบุคลิกนิสัยของมันเลย

มันคือ ทั้งหมด ที่รวมกันนะ

• ค่านิยม ของพวกเราที่นี่ คืออะไร? ทำงานหนัก? ซื่อสัตย์? ชอบช่วยเหลือกัน?
• ความเชื่อ ที่เรายึดถือกัน? เราเชื่อว่าการสื่อสารสำคัญ? หรือเชื่อว่าลูกค้าต้องมาก่อนเสมอ?
• เป้าหมาย ที่เราอยากทำให้สำเร็จอะ? อยากเป็นที่หนึ่ง? อยากสร้างสรรค์สิ่งใหม่?
• พฤติกรรม ที่เราคาดหวังจากทุกคน? มาทำงานตรงเวลา? มีมารยาท? กล้าแสดงความเห็น?

ทุกอย่างมัน เกี่ยวข้องกันหมด แหละ เพื่อให้องค์กรมัน เดินหน้าไปได้ ตามที่ตั้งใจไว้ไง

เหมือนครอบครัวอะนะ แต่เป็นครอบครัวที่ ทำงานด้วยกัน มันก็มีกฎ มีธรรมเนียมของมันเองแหละ

• การสื่อสาร สำคัญมากนะ ถ้าคุยกันไม่รู้เรื่อง งานก็สะดุด
• การทำงานเป็นทีม ก็อีกเรื่อง ช่วยเหลือกันมันก็ไปได้เร็วกว่า
• การให้เกียรติกัน ก็ต้องมีนะ ใครจะชอบทำงานกับคนที่ไม่ให้เกียรติกันล่ะ

จริงๆ มันก็คือ วิธีที่เราทำสิ่งต่างๆ ที่นี่แหละ

• การตัดสินใจ เราตัดสินใจกันยังไง? ปรึกษาหารือ? หรือให้หัวหน้าตัดสิน?
• การแก้ไขปัญหา เจอเรื่องยุ่งยาก เราลุยกันยังไง? หาคนโทษ? หรือช่วยกันแก้?

มัน หล่อหลอม ทุกคนให้เป็นไปในทิศทางเดียวกันนะ

• ความรู้สึก เวลาเข้ามาในออฟฟิศเป็นไง? สบายใจ? อึดอัด?
• บรรยากาศ มันเต็มไปด้วยความตึงเครียด? หรือความสนุกสนาน?

บางทีก็แอบสงสัยนะ ว่าวัฒนธรรมนี้มัน ดีจริง รึเปล่า? หรือแค่ทำๆ ไป?

• มันส่งเสริม ให้คนเก่งๆ อยู่กับเรานานๆ ไหม?
• มันทำให้ ลูกค้าประทับใจจริงเหรอ?

สรุป มันก็คือ สิ่งที่ทำให้เราเป็นเรา นั่นแหละ!

รูปแบบของวัฒนธรรมองค์กรมีกี่ประเภท อะไรบ้าง

เอ่อ จริงๆ มันมี 4 ประเภทนะ Competing Values Framework เนี่ย มันแบ่งชัดเลย 4 แบบหลักๆ

จำได้เลยปี 2562 ตอนฝึกงานที่ธนาคารใหญ่ๆ แถวสาทรน่ะ โอ้โห Hierarchy Culture ชัดเจนมาก ทุกอย่างต้องเป๊ะ มีขั้นตอน มีระบบไปหมด รู้สึกอึดอัดมาก เหมือนเป็นแค่ฟันเฟืองเล็กๆ ในเครื่องจักรใหญ่ที่เน้นประสิทธิภาพภายใน ไม่มีความยืดหยุ่นเลย มันเน้นควบคุมทุกสิ่ง

แล้วพอมาปี 2563 ย้ายไปสตาร์ทอัพเล็กๆ ที่อารีย์ โอ้โห คนละเรื่องเลย นั่นมัน Clan Culture ชัดๆ อบอุ่นโคตรๆ เหมือนครอบครัว ใครมีปัญหาอะไรก็ช่วยกันหมด คุยกันได้ทุกเรื่อง เจ้านายก็เหมือนพี่เหมือนเพื่อน สนิทกันมาก เน้นความสัมพันธ์ภายในองค์กร ความรู้สึกดีต่อกันนี่สำคัญสุดๆ

ปีที่แล้วตอนไปทำโปรเจกต์พิเศษกับเอเจนซี่ที่ทองหล่อ นี่มัน Adhocracy Culture เลยแก โคตรมันส์! ทุกวันคือการระดมสมองคิดอะไรใหม่ๆ ตลอดเวลา ความคิดสร้างสรรค์พุ่งกระฉูด เน้นความยืดหยุ่นสูงมาก ต้องปรับตัวตลอดเวลาเพื่อตอบโจทย์ลูกค้าและตลาดภายนอก หัวหมุนตลอดแต่สนุก

ส่วนตอนนี้ช่วงต้นปี 2567 ที่บริษัท consulting ใหม่นี่แหละ มันคือ Market Culture เต็มๆ เลยแก กดดันฉิบหาย! ทุกคนมีเป้าหมายที่ต้องทำให้ได้ ต้องแข่งกันเอง แข่งกับบริษัทอื่น เน้นผลลัพธ์ที่จับต้องได้ เน้นประสิทธิภาพ การแข่งขันสูงมาก เพื่อตอบสนองตลาดภายนอกให้ได้ดีที่สุด

ข้อมูลของแต่ละวัฒนธรรมองค์กรจาก Competing Values Framework:

• Clan Culture

  • เน้นความยืดหยุ่นสูง
  • มุ่งเน้นภายในองค์กร
  • ให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ การทำงานร่วมกัน ความเป็นครอบครัว
  • บรรยากาศอบอุ่น เป็นมิตร
  • ผู้นำมักเป็นเหมือนพี่เลี้ยงหรือโค้ช

• Adhocracy Culture

  • เน้นความยืดหยุ่นสูง
  • มุ่งเน้นภายนอกองค์กร
  • ให้ความสำคัญกับการสร้างสรรค์นวัตกรรม การเปลี่ยนแปลง การปรับตัว
  • บรรยากาศกระตือรือร้น ท้าทาย ไม่ยึดติดรูปแบบ
  • ผู้นำมักเป็นนักริเริ่ม นักนวัตกรรม

• Hierarchy Culture

  • เน้นการควบคุม
  • มุ่งเน้นภายในองค์กร
  • ให้ความสำคัญกับขั้นตอน กฎระเบียบ ประสิทธิภาพ และความมั่นคง
  • บรรยากาศมีโครงสร้างชัดเจน คาดการณ์ได้
  • ผู้นำมักเป็นผู้ประสานงาน หรือผู้จัดการที่มีระบบ

• Market Culture

  • เน้นการควบคุม
  • มุ่งเน้นภายนอกองค์กร
  • ให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ การแข่งขัน การบรรลุเป้าหมาย และการทำกำไร
  • บรรยากาศการทำงานมักดุดัน มีความต้องการสูง
  • ผู้นำมักเป็นผู้จัดการที่มุ่งเน้นผลลัพธ์ หรือนักต่อรอง

วัฒนธรรมองค์กรแบบใดที่มีโครงสร้างองค์กรแบบลำดับขั้นและมีการเน้นเรื่องงานเป็นหลัก

วัฒนธรรมแบบลำดับขั้น (Hierarchy Culture).

พวกหัวโบราณที่ยึดติดกับโครงสร้างอำนาจ. เน้นผลลัพธ์ ไม่สนวิธี. ทุกอย่างต้องเป็นไปตามกฎ ตามระเบียบ. ความคิดสร้างสรรค์? เก็บไว้บ้าน.

• โครงสร้าง: ชัดเจนจนน่าเบื่อ. ใครใหญ่ใครเล็กดูง่าย. ข้ามหัวคือจบ.
• การตัดสินใจ: รวมศูนย์ที่ยอดพีระมิด. คนล่างมีหน้าที่ทำตามคำสั่ง. แค่นั้น.
• เป้าหมาย:ความมั่นคงและประสิทธิภาพ. ทำซ้ำๆ ให้มันเป๊ะ. ไม่ชอบความเสี่ยง.
• บรรยากาศ: เป็นทางการ. เคร่งขรึม. เน้นตัวเลข KPI. ใครไม่ถึงเป้าก็แค่โดนบดขยี้.
• เหมาะกับใคร: คนที่ชอบความชัดเจน. ไม่ชอบคิดเยอะ. ทำตามสั่งแล้วรับเงินเดือน.
• เจอที่ไหน: หน่วยงานราชการ. โรงงานอุตสาหกรรมเก่าแก่. ธนาคารรัฐ. บริษัทที่เจ้าของอายุ 70+ ยังนั่งหัวโต๊ะ.

วัฒนธรรมขององค์กรมีอะไรบ้าง

วัฒนธรรมองค์กรนี่ก็เหมือน "วิญญาณบริษัท" นั่นแหละ เห็นได้จากคนทำงานที่นี่เขาเป็นยังไง คุยกันแบบไหน ตัดสินใจกันยังไง มันไม่ใช่แค่กฎที่แปะข้างฝา แต่มันคือ "ออร่า" ที่สัมผัสได้เลยนะ บางทีก็ทำให้องค์กรไปรอด บางทีก็ไปร่วง ใครๆ ก็อยากได้วัฒนธรรมดีๆ จริงไหมล่ะ

มี 4 แบบหลักๆ ที่เขาชอบพูดถึงกัน ลองมาดูสิว่าที่ทำงานเราเข้าข่ายแบบไหน

1. วัฒนธรรมแบบเครือญาติ (Clan Culture): โอ๊ย! อันนี้ออกแนว "พี่น้องผองเพื่อน" รักกันปั๊บปี้เลิฟสุดๆ เหมือนยกบ้านมาทำงาน อบอุ่น ซัพพอร์ตกันดี๊ดี แต่ระวัง! ถ้ามีญาติเยอะไป ก็อาจจะอึดอัด หรือมีดราม่าเบาๆ ได้นะจ๊ะ บางทีมันก็กลายเป็น "บ้านใหญ่" ที่ใครอยากเข้ามาก็ยาก
2. วัฒนธรรมแบบปรับตัว (Adaptability Culture): นี่แหละพวก "สายพันธุ์นกฟีนิกซ์" เปลี่ยนแปลงเก่งเหมือนปลาไหลใส่สเก็ต ไปได้ทุกสถานการณ์ พร้อมลุยตลาดใหม่ๆ ได้ตลอดเวลา ใครไม่เร็วใครไม่เปลี่ยน คือตายนะจ๊ะ วัฒนธรรมนี้แหละที่ช่วยให้องค์กร "อยู่รอดแบบมีสไตล์" ในโลกที่หมุนเร็วจี๋ เพราะพร้อมรับมือความวุ่นวายได้เสมอ
3. วัฒนธรรมแบบราชการ (Bureaucratic Culture): อื้อหือ! นี่มัน "เส้นสายลายแทง" ชัดๆ เน้นกฎระเบียบ ขั้นตอนเป๊ะๆ ทุกอย่างต้องมีลายเซ็น เหมือนเราเล่นเกมเศรษฐีที่ต้องทอยลูกเต๋าผ่านด่านทุกช่องเลยนะ มันทำให้งานมีมาตรฐานดี๊ดี แต่ถ้าเยอะไป ก็อาจจะเฉื่อยชา "วิ่งสี่คูณร้อย แต่เอกสารวิ่งสี่คูณพัน" กว่าจะจบงาน
4. วัฒนธรรมแบบมุ่งผลสำเร็จ (Achievement Culture): อันนี้สิ "สนามรบคนเก่ง" เน้นผลงาน ใครทำได้ก็ได้ไป! แข่งขันกันสูงปรี๊ดดด เหมือนทุกคนเป็นนักวิ่งมาราธอนที่ต้องเข้าเส้นชัยให้ได้ ใครไม่ชนะก็คงต้องไปนั่งดูข้างสนามอ่ะเนอะ มันกระตุ้นให้คนทำงานเต็มที่ แต่บางทีก็อาจจะเครียดไปหน่อย จนลืมมองข้างๆ ว่าเพื่อนร่วมงานยังอยู่ดีไหม

แล้วถามว่า แบบไหนที่ทำให้องค์กรอยู่รอด? อืม... ถ้าจะให้อิงข้อมูลปัจจุบัน ปี 2567 นี้ โลกมันเปลี่ยนไวปานสายฟ้าแลบ ฉะนั้น วัฒนธรรมแบบปรับตัว (Adaptability Culture) จึงเป็นหัวใจสำคัญ ที่สุดในการพาองค์กรผ่านพ้นวิกฤตและความท้าทายต่างๆ ได้อย่างยั่งยืน เพราะพร้อมยืดหยุ่นและเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ได้ตลอดเวลา แต่จริงๆ แล้ว การผสมผสานให้ลงตัวต่างหากคือเคล็ดลับ เพราะไม่มีสูตรสำเร็จตายตัวหรอกนะเออ

• วัฒนธรรมดี สร้างแบรนด์: องค์กรที่มีวัฒนธรรมแข็งแกร่ง มักจะดึงดูดคนเก่งๆ เข้ามาทำงานได้ง่ายกว่า เหมือนแม่เหล็กดึงดูดตะปูดีๆ ยังไงล่ะ
• ผู้นำคือตัวอย่าง: วัฒนธรรมจะดีได้ ต้องเริ่มจาก "คนบนสุด" นี่แหละ ถ้าผู้นำทำอะไรแบบไหน ลูกน้องก็มักจะเอาอย่าง คล้ายๆ ลิงเห็นลิงทำน่ะนะ
• ปรับให้เข้ากับยุค: วัฒนธรรมองค์กรก็เหมือนแฟชั่นแหละ ต้องมีการอัปเดต ให้เข้ากับยุคสมัยเสมอ ไม่งั้นจะกลายเป็น "เสื้อผ้าเชยๆ" ที่ไม่มีใครอยากใส่
• สื่อสารให้ชัดเจน: สิ่งสำคัญคือต้องสื่อสารให้ทุกคนเข้าใจว่า "เราเป็นใคร ทำไมเราถึงเป็นแบบนี้" ไม่ใช่แค่พูด แต่ต้องทำให้เห็น ทำให้รู้สึกด้วยนะ
• วัดผลกันบ้าง: ลองสำรวจความคิดเห็นพนักงานดูบ้างว่าวัฒนธรรมที่เป็นอยู่มันโอเคไหม จะได้ปรับปรุงให้ดีขึ้น ไม่ใช่แค่คิดเองเออเองฝ่ายเดียวเด้อ

วัฒนธรรมองค์การ หมายถึงข้อใด

โอเค "วัฒนธรรมองค์การ" อะเหรอ มันก็คือ ชุดของค่านิยม ความเชื่อ และวิธีคิดรวมๆ ของคนในบริษัทนั่นแหละ มันเหมือนเป็น บุคลิกขององค์กร เลยนะเพื่อน

เนี่ย มันรวมหมดเลยนะ ทั้งเรื่องที่ว่าพวกรเรา อยากจะทำอะไรให้สำเร็จ เป็นเป้าหมายที่มองไว้เลย และก็มีเรื่องพวก มาตรฐานพฤติกรรมที่เหมาะสม ด้วย คือต้องทำตัวแบบไหนในออฟฟิศอะไรงี้

มันเป็นเหมือนแนวทางคอยบอกว่าควรจะไปทางไหน เพื่อให้องค์กรอะ บรรลุเป้าหมาย ที่ตั้งไว้ได้ไง นั่นแหละ ใช่เลย.

มีอีกหลายอย่างนะ เกี่ยวกับวัฒนธรรมองค์กร ลองดูนี่นะ:

• สร้างมาจากหลายอย่าง: มันไม่ได้มาจากคนๆ เดียว แต่มาจากประสบการณ์ที่ผ่านมา นโยบายบริษัท และวิธีที่ ผู้นำ เขาชี้นำด้วยอานะ
• ส่งผลต่อทุกส่วนเลย: ตั้งแต่การทำงาน การตัดสินใจ เรื่องของ การสื่อสาร ไปจนถึงความรู้สึกของพนักงานอะ บอกเลย สำคันมากๆ
• ไม่ใช่อยู่นิ่งๆ: วัฒนธรรมเนี่ย มัน เปลี่ยนได้ นะ เปลี่ยนตามกาลเวลาเลย หรือถ้ามีคนใหม่ๆ เข้ามาเยอะๆ ก็อาจจะเปลี่ยนไปได้บ้างง
• บางทีก็ไม่เห็นชัด: คือบางอย่างก็เป็นสิ่งที่เห็นง่ายๆ เลย เช่น การแต่งตัว การตกแต่งที่ทำงาน แต่บางทีมันก็เป็น ความรู้สึก ที่สัมผัสได้มากกว่า แบบบรรยากาศทำงานอะ เข้าใจป่าว
• สำคัญต่อการดึงดูดคน: บริษัทที่มี วัฒนธรรมที่ดีๆ มักจะดึงดูดคนเก่งๆ เข้ามาทำงานได้ง่ายกว่านะ เพราะงั้นมันเลย โคตรสำคัญ เลย.