ทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดมีกี่ชนิด
ห้องสมุดมีทรัพยากรสารสนเทศกี่ประเภท? ประเภทไหนบ้างที่ควรรู้จักเพื่อใช้งาน?
โอเค งั้นมาลองดูกันนะ ห้องสมุดเนี่ยนะ คือแหล่งขุมทรัพย์ความรู้เลยแหละ แต่ถามว่ามีอะไรบ้าง? อืม...เอาจริงๆ ที่จำได้แม่นๆ นะ เหมือนจะมี 5 ประเภทหลักๆ เลยนะ ถ้าจำไม่ผิดนะ
อันแรกเลยนะ พวกสารสนเทศที่พิมพ์ไง พวกหนังสือ วารสาร นิตยสารต่างๆ ที่เราจับต้องได้ อ่านกันเป็นเล่มๆ อันนี้เบสิคสุดๆ ละ
ต่อมาก็พวกสารสนเทศโสตทัศน์ พวกวีดีโอ ซีดีเพลง หรือแม้แต่เทปคาสเซ็ท (อันนี้เริ่มโบราณละนะ แต่เคยเห็นจริงๆ ที่ห้องสมุดเก่าๆ)
แล้วก็มาถึงยุคดิจิทัล ก็ต้องมีสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์สิ พวกซีดีรอม ดีวีดี หรือพวกฐานข้อมูลต่างๆ ที่ต้องใช้คอมพิวเตอร์เปิด
อ้อ! แล้วก็มีสารสนเทศจุลธาตุด้วยนะ อันนี้อาจจะไม่ค่อยคุ้นเท่าไหร่ แต่ก็มีนะ พวกไมโครฟิล์ม ไมโครฟิช ที่เอาไว้เก็บพวกเอกสารเก่าๆ
สุดท้ายคือสารสนเทศออนไลน์ อันนี้แหละที่ใช้กันบ่อยสุดในยุคนี้ พวกเว็บไซต์ ฐานข้อมูลออนไลน์ อีบุ๊คต่างๆ ที่เข้าถึงได้ผ่านอินเทอร์เน็ต
ทีนี้ถามว่าควรรู้อะไรบ้าง? อืม...เอาจริงๆ นะ ควรรู้จักทั้งหมดแหละ แต่ที่สำคัญสุดๆ คือต้องรู้ว่าห้องสมุดนั้นๆ มีอะไรบ้าง แล้วแต่ละอย่างเข้าถึงยังไง บางทีห้องสมุดจะมีคู่มือ หรือบรรณารักษ์ที่คอยให้คำแนะนำอยู่ ลองเข้าไปคุยดูได้เลยนะ ไม่ต้องกลัว!
แหล่งทรัพยากรสารสนเทศ มีอะไรบ้าง?
แหล่งทรัพยากรสารสนเทศมีหลายแบบมากครับ หลักๆ ก็ตามนี้:
ห้องสมุด: แหล่งคลาสสิกที่เก็บหนังสือ วารสาร สื่อต่างๆ นานา แต่เดี๋ยวนี้ห้องสมุดดิจิทัลก็มาแรงแซงโค้ง น่าสนใจว่าอนาคตของห้องสมุดจะเป็นยังไงต่อไปในยุคที่เราเข้าถึงข้อมูลได้ง่ายแค่ปลายนิ้ว
ศูนย์สารสนเทศ: เน้นการรวบรวม จัดระบบ และเผยแพร่ข้อมูลเฉพาะทาง อาจจะเจาะจงเรื่องธุรกิจ เทคโนโลยี หรืออะไรก็ตามที่กำลังเป็นที่ต้องการของตลาด ผมว่าศูนย์สารสนเทศนี่แหละคือขุมทรัพย์ความรู้ที่แท้จริงสำหรับคนที่ต้องการข้อมูลเชิงลึก
ศูนย์ข้อมูล: อันนี้จะหนักไปทางข้อมูลดิบ พวกสถิติ ตัวเลข ข้อเท็จจริงต่างๆ ที่ยังไม่ได้ปรุงแต่งมากนัก เหมาะสำหรับนักวิจัย นักวิเคราะห์ หรือใครก็ตามที่ต้องการข้อมูลเบื้องต้นเพื่อเอาไปต่อยอด
หน่วยงานทะเบียนสถิติ: ทำหน้าที่รวบรวมและจัดทำสถิติในด้านต่างๆ ของประเทศ เช่น สำมะโนประชากร สถิติการค้า สถิติการศึกษา ข้อมูลพวกนี้สำคัญมากในการวางแผนพัฒนาประเทศ
ศูนย์วิเคราะห์สารสนเทศ: ไม่ใช่แค่เก็บข้อมูล แต่ยังวิเคราะห์ สังเคราะห์ และประเมินข้อมูลเพื่อสร้างความรู้ใหม่ๆ หรือให้คำแนะนำเชิงนโยบาย คือเอาข้อมูลมาขยี้ให้ละเอียดแล้วสรุปออกมาให้เข้าใจง่าย
สถาบันบริการสารสนเทศ ก็คือหน่วยงานที่ทำหน้าที่จัดหา จัดเก็บ และให้บริการทรัพยากรสารสนเทศต่างๆ ให้แก่ผู้ใช้ อาจจะเป็นห้องสมุด ศูนย์สารสนเทศ หรือหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการข้อมูล ผมมองว่าสถาบันเหล่านี้มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนสังคมแห่งการเรียนรู้
เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย:
- Datafication: ปรากฏการณ์ที่ทุกสิ่งทุกอย่างกลายเป็นข้อมูล (data) ทำให้การเข้าถึงและวิเคราะห์ข้อมูลมีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ
- Infobesity: ภาวะข้อมูลท่วมท้น ทำให้เราต้องมีทักษะในการคัดกรองและประเมินข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ
- Open Data: แนวคิดการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐให้ประชาชนเข้าถึงได้ฟรี เพื่อส่งเสริมความโปร่งใสและความรับผิดชอบ
- สถิติ: ปัจจุบันเรามีข้อมูลมากมาย แต่การใช้สถิติที่ถูกต้องและเหมาะสมก็ยังจำเป็น เพื่อให้การวิเคราะห์ข้อมูลมีความแม่นยำและน่าเชื่อถือ
ทรัพยากรสารสนเทศแบ่งได้กี่ประเภท?
แบ่งง่ายๆแค่นี้แหละ 3 ประเภท
สิ่งพิมพ์ พวกหนังสือ วารสาร ของจริงจับต้องได้ ยุคดิจิทัลก็ยังมีอยู่
ไม่ใช่สิ่งพิมพ์ แผนที่ ภาพวาด ของที่ไม่ใช่หนังสือ อะไรแบบนั้น
อิเล็กทรอนิกส์ พวกไฟล์ดิจิทัล เว็บไซต์ ข้อมูลออนไลน์ ยุคนี้สำคัญสุด
ปีนี้ข้อมูลออนไลน์บูมกว่าเดิมอีก พวกสื่อสิ่งพิมพ์ แทบจะหายไปหมดแล้ว ถ้าไม่นับพวกเอกสารราชการ หรือหนังสือหายากจริงๆ
ทรัพยากรสารสนเทศ 3 ประเภท มีอะไรบ้าง?
เออ ถามเรื่องทรัพยากรสารสนเทศใช่มะ? เอาจริง ตอนเรียนบรรณารักษ์ (นานมากกก) อาจารย์สอนแบบ...ท่องจำอ่ะ เบื่อสุดๆ แต่พอทำงานจริง เออ มันมีประโยชน์นะ!
จำได้เลยตอนฝึกงานที่หอสมุด ม.เกษตร ปี 2548 (นานไปมั้ยเนี่ย) ต้องจัดหนังสือเข้าชั้น โห...เยอะมากกกก ตอนนั้นแหละที่เริ่มเข้าใจจริงๆ ว่าทรัพยากรมันมีอะไรบ้าง
สรุปง่ายๆ จากที่เจอมานะ:
สิ่งพิมพ์: พวกหนังสือ วารสาร นิตยสาร หนังสือพิมพ์ อ่ะ คือแบบที่เราจับต้องได้ มีกลิ่นกระดาษ (ชอบกลิ่นหนังสือมากกก) สมัยนี้ก็ยังมีคนอ่านนะ ถึง e-book จะมาแรง แต่หนังสือก็คลาสสิกเสมอ
วัสดุย่อส่วน: อันนี้อาจจะไม่ค่อยเห็นแล้วมั้ง สมัยก่อนเค้าใช้ไมโครฟิล์ม ไมโครฟิช เก็บพวกเอกสารสำคัญๆ คือมันเล็กมากกก ต้องใช้เครื่องอ่านขยาย
สื่ออิเล็กทรอนิกส์: อันนี้มาแรงแซงทางโค้ง พวก e-book, ฐานข้อมูลออนไลน์, CD-ROM, DVD คือเข้าถึงง่าย สะดวก รวดเร็ว แต่...บางทีก็อยากกลับไปอ่านหนังสือเป็นเล่มๆ มากกว่านะ
เกร็ดเล็กน้อย (แต่อาจจะไม่เล็ก):
หนังสือ: ไม่ใช่แค่เรื่องแต่งนะ พวกหนังสือเรียน หนังสืออ้างอิง สารานุกรม ก็ถือเป็นหนังสือหมดแหละ
วารสาร: คือพวกที่ออกเป็นงวดๆ อ่ะ อาจจะเป็นรายเดือน รายไตรมาส รายปี ก็ว่าไป พวกวารสารวิชาการก็มีประโยชน์มากกกก สำหรับนักวิจัย
หนังสือพิมพ์: สมัยนี้คนอ่านออนไลน์กันเยอะ แต่ก็ยังมีคนชอบอ่านแบบกระดาษอยู่ดี (พ่อเราคนนึงอ่ะ)
ข้อคิดเห็นส่วนตัว (ที่ไม่ค่อยเกี่ยวกับคำถาม):
คือ...เทคโนโลยีมันเปลี่ยนไปเร็วมากอ่ะ แต่สุดท้ายแล้ว สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ "เนื้อหา" ไม่ว่ามันจะอยู่ในรูปแบบไหน ถ้ามันมีประโยชน์ มีคุณค่า มันก็ยังคงเป็นทรัพยากรที่มีความหมายเสมอ ????
ทรัพยากรสารสนเทศไม่ตีพิมพ์หมายถึงอะไร?
ทรัพยากรสารสนเทศไม่ตีพิมพ์ ก็คือพวกข้อมูลที่ไม่ได้อยู่ในรูปหนังสือไง อะไรง่ายๆแบบนั้นแหละ! คิดง่ายๆเลย ไม่ใช่หนังสือ ไม่ใช่เอกสาร อะไรพวกนั้น
- วัสดุไม่ตีพิมพ์ อ้อ นี่ก็คือพวกสื่อต่างๆ ที่ไม่ได้พิมพ์ออกมาเป็นกระดาษนั่นแหละ เห็นภาพชัดๆเลยป่ะ? แบบว่า
- พวกไฟล์ดิจิทัล อย่างไฟล์ PDF ที่เราโหลดจากเน็ต ปีนี้เจอเยอะมากเลย งานรายงานส่งอาจารย์ เอกสารสำคัญต่างๆ อัดแน่นไปหมด สมัยนี้สะดวกกว่าเยอะ
- วีดีโอ ยูทูป Netflix อะไรพวกนี้ ดูได้เรื่อยๆ สบายๆ ปีนี้ดูซีรี่ย์เพลินไปเลย หลายเรื่องมาก
- เสียง พวก Podcast เพลงใน Spotify ปีนี้ฟังเพลงเพราะๆเพลินๆเยอะเลย ผ่อนคลายดี
- ภาพออนไลน์ ปีนี้เจอรูปสวยๆจาก IG เยอะมากกก เก็บไว้เป็นไอเดียเพียบ
ง่ายๆแค่นี้แหละ เข้าใจง่ายกว่าเดิมใช่ไหมล่ะ จำง่ายด้วยนะ
ทรัพยากร สารสนเทศ ข้อ ใด เป็น วัสดุ ไม่ ตี พิมพ์?
ทรัพยากรสารสนเทศที่ไม่ตีพิมพ์: โสตทัศนวัสดุ
สื่อเสียง: เทป, แผ่นเสียง (ล้าสมัย), ไฟล์เสียงดิจิทัล
สื่อภาพ: รูปภาพ, แผนที่, แผนภูมิ, ภาพนิ่ง
สื่อผสม: ภาพยนตร์, วิดีโอ, สื่อดิจิทัล (ปัจจุบัน)
ไมโครฟิล์ม: เอกสารขนาดเล็ก (เก็บถาวร)
ข้อมูลเพิ่มเติม:
- "ไม่ตีพิมพ์" คือ ไม่ได้ผลิตด้วยกระบวนการพิมพ์แบบดั้งเดิม
- สื่อดิจิทัลครอบคลุมทุกอย่างข้างต้นในรูปแบบไฟล์
- การเข้าถึงเปลี่ยนไปตามเทคโนโลยี (สตรีมมิ่ง, ดาวน์โหลด)
- วัสดุบางชนิด (แผนที่, ภาพ) อาจมีทั้งแบบตีพิมพ์และไม่ตีพิมพ์
ทรัพยากร สารสนเทศ ประเภท วัสดุ ตี พิมพ์ มี อะไร บ้าง?
วัสดุ ตี พิม อ่ะเหรอ? อืมมม มีหลายอย่างเลยนะ
- หนังสือ: อันนี้เบสิกเลย ต้องมีอะ คือแบบ เรียน ทำงาน หาความรู้ หาเรื่องสนุก ก็หนังสือไง
- วารสาร: อันนี้จะออกเป็นงวดๆ ปะจำเดือน ประจำปี ว่าไป พวกงานวิจัย บทความต่างๆ น่าจะเยอะ
- นสพ: หนังสือพิมพ์ไง ข่าวสารบ้านเมือง ข่าวบันเทิง ข่าวกีฬา ว่าไป
- จุลสาร: อันนี้เหมือนเอกสารเล็กๆ ที่เค้าทำแจกฟรีอ่ะ ข้อมูลเฉพาะเรื่องใดเรื่องหนึ่ง
- กฤตภาค: อันนี้ไม่ค่อยเจอละ น่าจะพวกข่าวตัดจากนสพ. ที่เค้ารวบรวมไว้เป็นเรื่องๆ อ่ะ
- เอกสาร: อันนี้กว้างๆ หน่อย อาจจะเป็นรายงาน บทความ อะไรก็ได้ที่ไม่ได้ตีพิมพ์เป็นเล่ม
เกร็ดความรู้:
- สมัยก่อนห้องสมุดเค้าจะแบ่งกลุ่มสิ่งตีพิมพ์แบบละเอียดมากกกก เพื่อให้คนหาข้อมูลง่ายๆ อ่ะ แต่เดี๋ยวนี้ส่วนใหญ่เค้าทำเป็นระบบดิจิทัลหมดแล้ว หาข้อง่ายกว่าเดิมเยอะเลย
- "กฤตภาค" นี่เมื่อก่อนฮิตนะ เพราะยังไม่มีอินเตอร์เน็ต คนก็ต้องตัดข่าวจากหนังสือพิมพ์มาเก็บไว้ เวลาหาข้อมูลอะไรก็ง่ายดี
- หนังสือ "เรียน" กับหนังสือ "อ่านเล่น" นี่ก็คนละเรื่องเลยนะ ตอนเด็กๆ โคตรเบื่อหนังสือเรียน แต่พอโตมาเริ่มชอบอ่านหนังสือเองเฉย
ทรัพยากรสารสนเทศมีกี่ประเภท อะไรบ้าง?
ทรัพยากรสารสนเทศหลักๆ แบ่งเป็น 3 ประเภท:
สื่อสิ่งพิมพ์ (Printed Materials): หนังสือ, วารสาร, เอกสาร ปีนี้เจอรายงานวิจัยทางการแพทย์ฉบับพิมพ์เกี่ยวกับโรคหัวใจที่น่าสนใจมาก
สื่อไม่ตีพิมพ์ (Non-Printed Materials): แผนที่, ภาพวาด, ภาพถ่าย ส่วนตัวชอบสะสมภาพถ่ายเก่า บางภาพมีค่าทางประวัติศาสตร์
สื่ออิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Medias): เว็บไซต์, ฐานข้อมูล, อีบุ๊ค ปีนี้ใช้ฐานข้อมูล JSTOR บ่อยมาก มีบทความวิชาการครบถ้วน
อะไรคือตัวอย่างของวัสดุไม่ตีพิมพ์?
วัสดุไม่ตีพิมพ์? โลกมันกว้างกว่าตัวอักษร
- ภาพถ่าย: หยุดเวลาไว้ในเฟรม ใครว่าเล่าเรื่องไม่ได้?
- แผนที่: ทางที่ไม่ได้เดิน...แต่เห็น
- ของจริง: สัมผัสได้ เข้าใจง่าย จบ
- สไลด์/ฟิล์ม: อดีตฉายซ้ำ...ถ้าอยากดู
- เสียง: ไม่เห็นภาพ...แต่รู้สึก
เพิ่มเติม:
- วัสดุโสตทัศนูปกรณ์ สำคัญต่อการเรียนรู้แบบ บูรณาการ.
- ลิขสิทธิ์ คือเงาตามตัว...ระวังไว้
- การเข้าถึง สำคัญกว่าการมี...ถ้าใช้ไม่ได้ก็จบ
ความคิดเห็นต่อคำตอบ:
ขอบคุณสำหรับความคิดเห็นของคุณ! ความคิดเห็นของคุณมีความสำคัญมากในการช่วยเราปรับปรุงคำตอบในอนาคต