สื่อแบ่งออกเป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง

สื่อการเรียนรู้แบ่งออกเป็นกี่ประเภท

โอเค เข้าใจแล้ว จะลองเล่าแบบที่ว่ามานะ พร้อมข้อมูลอัพเดทปีนี้ด้วย

สื่อการเรียนรู้มีกี่ประเภท?

อาจารย์ชัยยงค์ พรหมวงศ์ (แกดังมากนะเรื่องนี้) แกแบ่งสื่อการเรียนรู้ออกเป็น 3 ประเภทหลัก ๆ เลย คือ วัสดุ อุปกรณ์ แล้วก็กระบวนการ/วิธีการ

• วัสดุ: อันนี้พวกของที่ใช้แล้วหมดไปอ่ะ ชอล์ก (เดี๋ยวนี้ใครใช้?), ฟิล์ม (รุ่นไหนแล้ว!), รูปภาพ, สไลด์ (อันนี้ก็โบราณไปอีก) คือของที่มันพังได้ เปลี่ยนได้เรื่อย ๆ อ่ะ
• อุปกรณ์: พวกเครื่องไม้เครื่องมือทั้งหลาย กระดาน (เดี๋ยวนี้เป็นไวท์บอร์ดหมดแล้วมั้ง?), กล้องถ่ายรูป, เครื่องฉายหนัง (รุ่นไหนแล้วเนี่ย!), ทีวี (เดี๋ยวนี้ใครดูทีวี!), คอมพิวเตอร์, โปรเจคเตอร์
• กระบวนการและวิธีการ: อันนี้จะซับซ้อนขึ้นมาหน่อย พวกการจัดระบบการเรียนรู้, การสาธิต (อันนี้ยังใช้ได้อยู่), การทดลอง, บทบาทสมมติ (อันนี้ก็สนุกดี) รวมถึงพวกเกมการศึกษาด้วย

เพิ่มเติมหน่อยละกันนะ จากประสบการณ์ส่วนตัว คือตอนเรียนเมื่อก่อน อุปกรณ์ไฮเทคไม่ค่อยมีหรอก อาจารย์ส่วนใหญ่ก็จะใช้ชอล์กเขียนกระดานดำ แต่เดี๋ยวนี้โรงเรียนดี ๆ เค้าใช้ interactive whiteboard กันหมดแล้ว เทคโนโลยีมันเปลี่ยนไปเยอะจริง ๆ! สมัยนี้สื่อการเรียนรู้ดิจิทัลสำคัญมาก พวกแอปพลิเคชัน, เว็บไซต์, วิดีโอออนไลน์, podcast นี่คือมาแรงสุด ๆ เด็กสมัยนี้เค้าเรียนรู้ผ่านพวกนี้กันเป็นหลักแล้ว

• Podcast: ส่วนตัวชอบฟัง podcast มาก ได้ความรู้เพลิน ๆ ตอนขับรถ
• แอปพลิเคชัน: มีแอปดี ๆ เยอะมากที่ช่วยให้เรียนภาษาหรือคณิตศาสตร์ได้สนุกขึ้น
• Interactive Whiteboard: เคยลองใช้แล้วรู้สึกว่ามันช่วยดึงดูดความสนใจเด็ก ๆ ได้ดีมากเลย
• วิดีโอออนไลน์: YouTube นี่แหล่งความรู้ชั้นดีเลย มีทุกอย่างให้เรียน

สื่อมวลชนแบ่งออกเป็นกี่ประเภท

เอ้า! สื่อมวลชนน่ะเหรอ? ง่ายนิดเดียว! แบ่งเป็นแค่ 3 ประเภทเอง แต่เดี๋ยวนะ... มันเยอะกว่าที่คิดซะอีก! เหมือนกินก๋วยเตี๋ยวชามยักษ์ คิดว่าหมดแล้ว ปรากฏว่ามีเส้นซ่อนอยู่ใต้กองผักอีกเพียบ!

• สื่อสิ่งพิมพ์: นี่แหละของจริง! หนังสือพิมพ์ที่อ่านแล้วปวดหัว นิตยสารแฟชั่นที่เปิดดูแต่รูป วารสารวิชาการที่อ่านไม่รู้เรื่อง และหนังสือที่ซื้อมาแล้วก็ไม่ได้อ่าน! เหมือนซื้อหวย หวังรางวัลที่หนึ่งแต่ได้แค่เลขท้ายสองตัว

• สื่ออิเล็กทรอนิกส์: ยุคนี้ต้องยกให้เจ้าพวกนี้! วิทยุที่ฟังแต่โฆษณา ทีวีที่เปิดช่องเดิมซ้ำไปซ้ำมา ภาพยนตร์ที่ดูจนจำบทได้ และ Netflix ที่ดูจนเงินหมดบัญชี! เหมือนตกหลุมรัก ยิ่งดูยิ่งติด

• สื่อใหม่ (New Media): นี่แหละของแรง! โซเชียลมีเดียสารพัดชนิด เว็บไซต์สาระแน แอปพลิเคชั่นสาระขยะ รวมมิตรความบันเทิงและความปั่นป่วน! เหมือนกินผัดไท รสชาติจัดจ้าน แต่เผ็ดจนน้ำตาไหล

ปีนี้ (2566) สื่อใหม่พัฒนาไปไกลมาก แทบจะแซงหน้าสื่อเก่าไปแล้ว เหมือนรถไฟความเร็วสูงแซงรถตุ๊กตุ๊ก เอาเป็นว่า ยุคนี้ใครไม่มีโซเชียล ก็เหมือนอยู่ในถ้ำ ตกยุคไปแล้วนะจ๊ะ!

สื่อ (Media) หมายถึงอะไร

แสงแดดอุ่นๆ ลอดผ่านใบไม้สีเขียวอ่อน พัดผ่านหน้าต่างห้องทำงานของฉัน ปี 2024 เวลาบ่ายแก่ๆ...

สื่อ... คำๆ นี้ มันล่องลอย เหมือนละอองฝน ละเอียดอ่อน แต่ทรงพลังเหลือเกิน

• คือสะพาน เชื่อมโยงหัวใจ ระหว่างผู้ส่งและผู้รับ เหมือนสายธาร ไหลริน ไม่ขาดสาย
• เป็นภาชนะ บรรจุความคิด ความรู้สึก ความรู้ หลากหลายมิติ ซ่อนเร้นอยู่ภายใน
• medium ภาษาละติน แปลว่าระหว่าง ใช่แล้ว มันอยู่ตรงกลาง เป็นตัวกลาง สำคัญนัก

ในห้องเรียน... มันคือกระดานดำ ที่เคยเต็มไปด้วยตัวอักษร ที่อาจารย์เขียนด้วยฝุ่นชอล์ค กลิ่นหอมอ่อนๆ ยังคงวนเวียนอยู่ในความทรงจำ

ปัจจุบัน... มันคือจอโปรเจคเตอร์ สว่างไสว ฉายภาพความรู้ คมชัด และมีชีวิตชีวา

สื่อการเรียนการสอน... ไม่ใช่แค่หนังสือเรียน แต่คือโลกทั้งใบ รอคอยให้เราค้นพบ

• หนังสือ นิตยสาร ยังคงมีเสน่ห์ กระดาษที่สัมผัสได้ กลิ่นหมึกพิมพ์
• ภาพยนตร์ สารคดี พาเราไปทุกหนแห่ง กาลเวลา มิติ ไร้ขีดจำกัด
• อินเตอร์เน็ต โลกออนไลน์ ไร้ขอบเขต ข้อมูลทะลัก ต้องคัดกรอง

มันคือทุกสิ่ง ที่ช่วยให้เราเข้าใจ โลกนี้ และกันและกัน

ฉัน กำลังจิบกาแฟ กลิ่นหอมละมุน มันช่างลงตัวกับบรรยากาศยามบ่าย เหมือนสื่อ ที่สื่อสารความสุข ผ่านรสชาติและกลิ่นอาย

สื่อการศึกษาคืออะไร

สื่อการศึกษาเหรอ? ก็แค่เครื่องมือหากินของครู อาจารย์ นั่นแหละ ตัวกลางส่งสาร น่ะเข้าใจไหม? ไม่ต้องสวยหรู แค่ทำให้เด็กมันจำได้ก็พอ

• เนื้อหา: ไม่ใช่แค่ตำราเรียน มันรวมทุกอย่าง ตั้งแต่ชอล์กยันแอปใน iPad
• จุดประสงค์: ยัดความรู้ใส่หัวเด็กให้ไวที่สุด จบนะ
• โสตทัศนูปกรณ์: อย่าไปเรียกให้ยากเลย พวกรูปภาพ วิดีโอ พาวเวอร์พ้อยท์นั่นแหละ ตัวช่วยครูขี้เกียจ
• สำคัญ: เลือกสื่อให้เหมาะกับเด็กแต่ละประเภท ไม่ใช่สักแต่ว่าใช้
• ปีนี้: สื่อดิจิทัลแม่งครองโลก อะไรที่มัน interactive ได้เปรียบหมด
• เพิ่มเติม: กูเกิลแม่งก็เป็นสื่อการศึกษาขนาดใหญ่เลยนะ คิดดูดีๆ

สื่อการสอน (Instructional Media) หมายความว่าอย่างไร

เอ้า! สื่อการสอนน่ะเหรอ? ง่ายๆ เลย! คือของทุกอย่างที่เอาไว้สอนนี่แหละ! จะภาพยนตร์ หนังสือการ์ตูน หรือแม้แต่ก้อนหินที่เอามาอธิบายเรื่องธรณีวิทยา ก็เป็นสื่อการสอนได้หมด! ขอแค่มีการถ่ายทอดความรู้ ก็จัดว่าเข้าข่าย! คิดง่ายๆ เหมือนกับการเอา "ความรู้" ไปใส่ใน "ภาชนะ" ที่ต่างกัน ภาชนะนั้นแหละคือสื่อการสอน! ยิ่งภาชนะอลังการ ก็ยิ่งดึงดูดความสนใจ ทำให้นักเรียนจำได้แม่น เหมือนกับการเอาไอติมไปใส่ในถ้วยทองคำ! ใครจะไม่สนใจล่ะ!

• ภาพยนตร์ นี่แหละตัวอย่างเด็ด! ดูแล้วสนุก ได้ความรู้เพียบ! เหมือนดูหนังแต่ได้เรียนไปด้วย!
• เกมส์การศึกษา ยุคนี้มาแรง! เรียนไปเล่นไป ไม่รู้ตัวว่ากำลังเรียนอยู่ เหมือนกินยาแต่รสชาติเหมือนขนม!
• หนังสือ อมตะนิรันดร์กาล! สารพัดความรู้ อยู่คู่โลกมาเนิ่นนาน เหมือนบรมครูสอนวิชาชีวิต!
• โปสเตอร์ สีสันสดใส กระชับ จำง่าย เหมือนคำคมติดผนังที่อ่านแล้วจำได้ตลอด!

ปีนี้ 2024 เทคโนโลยีการศึกษาพัฒนาไปไกลมากแล้วนะ สมัยนี้มี VR/AR มาช่วยเสริมสร้างประสบการณ์การเรียนรู้สุดล้ำ เหมือนหลุดเข้าไปอยู่ในโลกการ์ตูน! แถมยังมีแอปพลิเคชั่นการเรียนการสอนมากมาย สะดวกสุดๆ เหมือนมีติวเตอร์ส่วนตัวติดกระเป๋า! แต่ก็อย่าลืมว่า ไม่ว่าสื่อการเรียนการสอนจะทันสมัยแค่ไหน ครูที่ดี ก็ยังสำคัญที่สุดเสมอ เหมือนกับว่า มีเครื่องมือที่ดี แต่ถ้าช่างไม่เก่ง ก็สร้างอะไรดีๆ ไม่ได้เหมือนกัน!

ประเภทสื่อดิจิทัลมีอะไรบ้าง

โอเค... เริ่มเลยนะ นี่บันทึกส่วนตัวชัดๆ

• สื่อดิจิทัลนะเหรอ? อะ มี 3 อย่างที่เขานิยมว่ากัน Paid, Earned, Owned จบป่ะ?

• เดี๋ยวนะๆ นึกออกละ Paid คืออะไร? ก็คือจ่ายเงินซื้ออะ ง่ายๆ โฆษณาไง! พวก adwords, facebook ads บลาๆๆๆ เออ แล้วถ้าไม่จ่ายตังค์จะปังได้ไง? แต่ก็...แพงนะ! ปีนี้ค่าโฆษณาเฟสบุ๊คขึ้นอีกแล้วมั้ง

• Earned นี่สิของจริง คือได้มาฟรีๆ (เหรอ?) พวก รีวิว, แชร์, เมนชั่น...อะไรพวกนี้อะ วัดกันที่ คอนเทนต์ เลยนะ ถ้าไม่ดีจริงใครจะมาพูดถึง? ยากกว่า Paid เยอะ แต่ยั่งยืนกว่านะ ว่าแต่...ทำยังไงให้คนพูดถึงวะ? ยากจริง

• Owned...อ๋อ คือของตัวเอง! เว็บไซต์, บล็อก, โซเชียลมีเดีย... ที่เราสร้างเอง ควบคุมเองได้หมด...แต่! ก็ต้องขยันทำ ขยันอัพเดทนะ ไม่งั้นก็ร้าง ไม่มีใครเข้า

• สรุปนะ Paid เร็ว แรง แต่เปลือง Earned ยากเย็น แต่ยั่งยืน Owned ลงทุนเอง คุมเอง เจ๊งเอง (ฮา)

• แล้ว...ต้องเลือกอะไร? ไม่รู้ดิ ต้องดูสถานการณ์ งบประมาณ กลุ่มเป้าหมาย... เยอะแยะ! ไม่มีสูตรสำเร็จหรอก

• เออ...นึกขึ้นได้! SEO นี่นับเป็นอะไร? Owned หรือ Earned? น่าจะก้ำกึ่งนะ ต้องทำเอง แต่ผลลัพธ์ก็เหมือน Earned...งง! ช่างมันเหอะ

• ข้อมูลเพิ่มเติม (หรือเปล่า?): ปีนี้ AI มาแรงมาก...มีผลกับสื่อดิจิทัลแน่ๆ! ต้องศึกษาเพิ่มแล้ว!

• Paid Media: โฆษณาออนไลน์, โฆษณาบนโซเชียลมีเดีย, การตลาดแบบมีส่วนร่วม

• Earned Media: รีวิวจากลูกค้า, การแชร์เนื้อหา, การกล่าวถึงบนโซเชียลมีเดีย

• Owned Media: เว็บไซต์บริษัท, บล็อก, ช่องทางโซเชียลมีเดียที่บริษัทเป็นเจ้าของ

• สำคัญ:แต่ละสื่อก็มีข้อดีข้อเสียของมันเอง ต้องเลือกใช้ให้เหมาะสม

องค์ประกอบของสื่อดิจิทัล มีอะไรบ้าง

โอ๊ยยย เรื่องนี้มันนานแล้วนะ จำได้แม่นเลย ตอนนั้นปี 2024 ฉันเรียนวิชา multimedia design ที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ อาจารย์เค้าเน้นย้ำเรื่ององค์ประกอบของสื่อดิจิทัล จำได้ว่าแกเขียนบนไวท์บอร์ดเลยนะ ตัวหนังสือเละเทะไปหมด แต่ฉันจดไว้อย่างละเอียด หัวข้อใหญ่ๆ แบ่งเป็นสองกลุ่ม ง่ายๆเลย

• สื่อดิจิทัลเพื่อการนำเสนอ นี่แหละ ที่อาจารย์อธิบายยาวเหยียด ให้จดโน้ตกันแทบไม่ทัน แบบว่า ดูแล้วรับรู้ แต่ไม่สามารถมีส่วนร่วมได้ จำได้ว่า ตอนนั้นฉันนั่งหน้าสุด เลยเห็นรายละเอียดชัดเจน แกเขียนไว้อย่างนี้แหละ จริงๆมันมีมากกว่า 6 อย่างนะ แต่แกจำกัด อาจจะเป็นเพราะเวลาด้วยมั้ง

• สื่อดิจิทัลแบบปฏิสัมพันธ์ อันนี้สนุกกว่าเยอะ คือแบบ ผู้ชมมีส่วนร่วมได้ โต้ตอบได้ มันส์กว่าเยอะ จำได้ว่า อาจารย์ยกตัวอย่างเกมออนไลน์ เว็บไซต์แบบ interactive พวกนี้แหละ

จำได้แค่ว่า องค์ประกอบหลักๆ ที่อาจารย์เน้น มันมี 6 อย่าง อย่างที่แกบอก ไม่รู้ว่าตรงกับที่เค้าเรียนกันที่อื่นรึเปล่า แต่ของฉัน จดมาอย่างนี้

• วิดีโอ (Video): อาจารย์บอกว่า นี่คือตัวชูโรงเลย ต้องเน้นคุณภาพ คมชัด ดูดี ตอนนั้นแกเปิดคลิปโฆษณาของ Apple ให้ดู สวยมาก จำได้เลย

• ตัวอักษร (Text): สำคัญมาก ต้องอ่านง่าย เข้าใจง่าย เลือก Font ให้เหมาะสม แกเน้นเรื่อง readability เยอะมาก ตอนนั้นฉันเกือบหลับ ขยี้ตาแทบแย่

• ภาพนิ่ง (Still Image): ความคมชัด องค์ประกอบภาพ สำคัญมาก อาจารย์เปิดภาพถ่ายของ National Geographic ให้ดู สวยอลังการ ฉันอ้าปากค้างเลย

• ภาพเคลื่อนไหว (Animation): อันนี้ ต้องsmooth ดูลื่นไหล ไม่กระตุก อาจารย์ยกตัวอย่าง Pixar บอกว่า ดูดีไซน์ การเคลื่อนไหว มันสำคัญมากๆ

• เสียง (Sound): คุณภาพเสียงสำคัญ ต้องชัดเจน ฟังรู้เรื่อง อาจารย์เปิดเพลงประกอบหนังให้ฟัง เพราะมากกก

• ปฏิสัมพันธ์ (Interactive): อันนี้ คือ สื่อดิจิทัลแบบปฏิสัมพันธ์ จะต้องมีปุ่มกด มีส่วนร่วม มีอะไรให้ผู้ชมทำ อย่างเกม เว็บ นี่แหละ

จำได้แค่นี้แหละ ผ่านมาปีนึงแล้ว สมองฉันไม่ค่อยดี เรื่องแบบนี้ มันลืมง่าย แต่ฉันพยายามจำ เพราะมันสำคัญกับการเรียนของฉัน จริงๆ แล้ว มันมีรายละเอียดปลีกย่อยกว่านี้เยอะ แต่จำไม่หมด ขอโทษด้วยนะคะ

สื่อการเรียนการสอนสมัยใหม่ มีอะไรบ้าง

โอ้โฮ! สื่อการเรียนการสอนสมัยใหม่เนี่ยนะ ไม่ใช่แค่กระดานดำกับชอล์กอีกต่อไปแล้ว! เดี๋ยวนี้มันอลังการงานสร้างกว่านั้นเยอะ! 5 ไอเดียเด็ดๆ ที่ผมขอเสนอ (จากประสบการณ์ตรงที่เคยโดนหลานสาว 7 ขวบใช้ iPad สอนคณิตศาสตร์จนปวดหัว!) มีดังนี้:

• พอดคาสต์ (Podcast): ฟังไปเรียนไป! สบายๆ เหมือนฟังเรื่องเล่าสนุกๆ แต่ได้ความรู้ด้วย! ผมเคยลองฟังพอดคาสต์สอนภาษาอังกฤษ สรุปคือ... ผมยังงงอยู่เลย! แต่หลานผมฟังรู้เรื่องนะ บอกว่าสนุกดี

• สตรีมมิ่ง (Streaming): ดูคลิปสอนการ์ตูนวิทยาศาสตร์ไปด้วย ทำแล็บไปด้วย! สุดยอดไปเลย! นี่แหละ การเรียนแบบ Multitasking! แต่ต้องระวังอย่าให้หลานเอาไปดูแต่การ์ตูนนะ

• ปัญญาประดิษฐ์ (AI): นี่แหละ! สุดยอดแห่งนวัตกรรมการศึกษา! AI Tutor สอนได้ทุกวิชา ตอบคำถามได้ทุกข้อ แถมยังใจเย็นกว่าครูบางคนด้วยนะ (อย่าเอาไปบอกครูนะ!) ปีนี้ AI มีความสามารถในการสร้างแบบทดสอบได้ด้วย! เจ๋งไหมละ!

• เกมมิฟิเคชัน (Gamification): เปลี่ยนการเรียนให้เป็นเกม! ใครได้คะแนนสูงสุด ได้รางวัล! วิธีนี้ได้ผลดีกับเด็กๆ มากๆ แต่ก็ต้องระวังเกมจะทำให้ลืมเรียนนะ ผมเองก็เคยติดเกมมาแล้ว

• VR/AR (Virtual Reality/Augmented Reality): นี่คืออนาคตของการศึกษา! ภาพเสมือนจริงทำให้เข้าใจเนื้อหาได้ง่ายขึ้น ยิ่งกว่าหนังสือเรียนอีก! ปีนี้มีการพัฒนาให้ใช้งานง่ายขึ้น และเนื้อหาหลากหลายขึ้นมาก ไม่ใช่แค่เรียนวิทยาศาสตร์แล้วนะ

EdTech คือการใช้เทคโนโลยีเพื่อการศึกษา พูดให้เข้าใจง่ายๆ ก็คือการนำเอาของเล่นเก๋ๆ มาใช้ในการเรียนนั่นแหละ! แต่ว่า... มันก็มีข้อดีข้อเสียนะ

สื่อการเรียนการสอนสำคัญมากๆ เพราะมันช่วยให้การเรียนรู้สนุกขึ้น เข้าใจง่ายขึ้น และยังช่วยให้เข้าถึงการศึกษาได้ง่ายขึ้นด้วย เหมือนกับการที่เราเปลี่ยนจากใช้ไม้ขีดไฟไปใช้ไฟฟ้า สะดวกและมีประสิทธิภาพกว่าเยอะ! แต่ก็ต้องเลือกใช้ให้เหมาะสมกับวัยและวิธีการเรียนรู้ของแต่ละคนด้วย อย่างผมนี่แหละ เรียนแบบเก่าๆ ก็พอไหว แต่ถ้าให้มาเรียนแบบ VR คงปวดหัวตายก่อน!