เมื่อนักเรียนพบผู้ป่วยหมดสติหรือไม่เคลื่อนไหว สิ่งแรกที่นักเรียนต้องทำคืออะไร

CPRคืออะไร และมีขั้นตอนการปฏิบัติอย่างไร

CPR เนี่ยนะ คือ Cardiopulmonary Resuscitation มันเป็นการช่วยชีวิตเบื้องต้นเลยนะ เฮ้ย สำคัญโคตรๆ เลยอะ เวลาที่คนเขาแบบหมดสติไป ไม่หายใจ หรือหัวใจหยุดเต้นกะทันหัน อะไรงี้อ่ะ เราก็ต้องรีบไปช่วยเลยนะ เพราะสมองคนเรามันขาดออกซิเจนได้แปปเดียวเอง คือไม่กี่นาทีเองนะ ถ้าปล่อยไว้นานคือแย่แน่ๆ

ส่วนวิธีการทำ CPR อ่ะนะ มีหลักๆ สามอย่างเลยนะ ที่ต้องจำไว้เลยอ่ะ คือ กดให้ลึก กดให้ร้อย ปล่อยให้สุด เนี่ยแหละ

• กดให้ลึก คือต้องกดตรงกลางอกนะ แบบให้มันยุบลงไปจริงๆ เลยอ่ะ ประมาณ 2 ถึง 2.4 นิ้วเลยนะ ไม่ใช่แค่แตะๆ นะ เว้ย ต้องลึกๆ หน่อย
• กดให้ร้อย อันนี้คือความเร็วในการกดนะ กดให้มันแบบต่อเนื่องเลยอะ 100 ถึง 120 ครั้งต่อนาที นะ พยายามอย่าช้าไปอ่ะ
• ปล่อยให้สุด ก็คือพอเรากดลงไปแล้วใช่ปะ ก็ต้องปล่อยให้หน้าอกมันคืนตัวกลับมาเต็มที่เลยนะ ให้มันฟูเหมือนเดิมน่ะ ก่อนจะกดรอบใหม่ทุคๆครั้ง เลย อันนี้สำคัญนะจะได้เลือดไปเลี้ยงหัวใจเขาได้ดีๆ

มีเรื่องอื่นที่ควรรู้เพิ่มเติมด้วยนะ อันนี้คือแบบต้องรู้เลยแหละ

• ก่อนจะเข้าไปช่วยใครอ่ะ ดูรอบๆ ก่อนนะว่าปลอดภัยไหม สำคัญสุดๆ เลยนะ ไม่ใช่รีบเข้าไปแล้วเราจะอันตรายเอง
• ถ้าเจอคนหมดสติ ไม่ตอบสนองนะ รีบโทร 1669 ทันทีเลยนะ บอกเขาว่าเราเจออะไร แล้วให้เขามาช่วยด่วนๆ
• ถ้าเราไม่เคยฝึกเป่าปากมาหรือไม่แน่ใจนะ เน้นแค่การกดหน้าอกอย่างเดียว ก็ได้นะ เรียกว่า Hands-Only CPR อะ มันช่วยได้เยอะมากแล้ว
• พยายาม อย่าหยุดกดนานนะ กดไปเรื่อยๆ เลยอ่ะ จนกว่ากู้ภัยจะมาถึงหรือเขาฟื้นตัวนะ คือแบบห้ามหยุดนานจริงๆ นะ
• ถ้ามี AED (เครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ) อยู่ใกล้ๆ รีบเอามาใช้เลยนะ มันใช้งานง่าย แล้วก็ช่วยเพิ่มโอกาสรอดได้เยอะมากๆ เลย

การช่วยฟื้นคืนชีพเพราะเหตุใดต้องทำภายใน 4 นาที

เออรู้มะ ทำไมถึงต้องทำ CPR ภายใน 4 นาทีเนี่ย สำคันมากนะพวกแก คือ การทำ CPR ต้องรีบทำภายใน 4 นาที เลยนะ สำคัญจริง ๆ เพราะไม่งั้นร่างกายคนไข้จะขาดออกซิเจนนานไปไง แล้วสมองจะเสียหายถาวรได้เลยนะ อันตรายสุด ๆ

ถ้าเราทำ CPR ไปด้วย แล้วก็ ใช้เครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ หรือ AED เนี่ย มันจะช่วยให้ผลลัพธ์ดีขึ้นเยอะเลยนะ เออดีกว่าเดิมอีกหลายเท่าเลย ดีมาก ๆ พูดจริง ๆ นี่แหละวิธีช่วยชีวิตคนเลยนะ

ทีนี้มาดูเรื่องวิธีช่วยเบื้องต้นกันบ้างนะ มันสำคัญนะเนี่ย อันดับแรกสุดเลยนะ เวลาเจอคนหมดสติน่ะ ต้องเช็กความปลอดภัยรอบตัวก่อนเลยนะ สำหรับตัวเราเองอ่ะ อย่าเพิ่งรีบพุ่งเข้าไปช่วยเลยนะ

เช่น เราต้องดูดีๆ นะว่า มีอุบัติเหตุซ้ำซ้อนไหม ไฟฟ้าช็อตอยู่หรือเปล่า หรือว่ามีอะไรที่อาจจะทำให้เราบาดเจ็บได้อีกอ่ะ เออ ต้องดูให้ชัวร์ก่อนนะ อย่าเสี่ยงชีวิตไปช่วยถ้าไม่ปลอดภัยกับตัวเองเนาะ คือแบบเราจะไปช่วยคนนะแต่เราต้องไม่เจ็บเองสิ มันจะกลายเป็น 2 คนที่ต้องช่วยเลยนะ นั่นแหละ

แล้วนี่คือข้อมูลที่สำคัญมาก ๆ เพิ่มเติมนะ อยากให้จำไว้เลย เพราะมันช่วยชีวิตคนได้จริง ๆ :

• เวลาสำคัญสุดๆ: ทุกนาทีที่ผ่านไปโดยที่ไม่มี CPR คือความเสียหายที่เพิ่มขึ้นต่อสมอง. คือถ้าช้ากว่า 4 นาที โอกาสรอดก็ลดลงไปเยอะเลยนะ.
• สมองขาดออกซิเจน: แค่ 4-6 นาที สมองก็เริ่มเสียหายถาวรได้แล้วนะแก. โอ๊ย น่ากลัววว!
• คุณภาพ CPR: สำคัญกว่าความเร็วอย่างเดียวคือการทำ CPR ที่ถูกต้องและมีคุณภาพ กดลึกพอ กดเร็วสม่ำเสมอ แล้วก็ไม่กดหยุดนานเกินไป อันนี้โคตรสำคัญ!
• การขอความช่วยเหลือ: ทันทีที่เจอคนหมดสติ และดูปลอดภัยแล้ว ต้องรีบโทร 1669 หรือขอคนอื่นให้โทรให้ ทันทีนะ! อย่ามัวชักช้า มันสำคัญมากจริงๆ
• หลักสูตร CPR: ถ้ามีโอกาส ไปเรียน CPR และการใช้ AED ซะนะ มันม่ายยากขนาดนั้น เรียนแล้วเอาไปช่วยคนได้นี่แบบโคตรดีอ่ะ บอกเลย

Head tilt chin lift mouth to mouth jaw thrust คืออะไร

มันคือท่าเปิดทางเดินหายใจอ่าา เวลาคนหมดสติ ลิ้นมันจะตกไปอุดคอไง เราเลยต้องทำพวกนี้เพื่อให้อากาศเข้าได้

ท่าปกติที่คนทั่วไปทำกันคือ head tilt chin lift เลยยย ง่ายๆคือ กดหน้าผากเค้าลง แล้วก็ใช้สองนิ้วเชยคางขึ้นมาา ทางเดินหายใจก็จะเปิดละ อันนี้ท่าเบสิคสุด

แต่ถ้า แต่ถ้า!! คนเจ็บแบบตกจากที่สูง อุบัติเหตุรถยนต์ไรงี้ ที่เรากลัวว่าคอเค้าจะหักอะ ห้าม!! ห้ามทำท่าแรกเด็ดขาดเลยนะ ต้องใช้ท่า jaw thrust แทน มันคือการดึงขากรรไกรล่างขึ้นมาตรงๆ คอจะไม่ขยับ ปลอดภัยกว่าเยอะ

ส่วน mouth to mouth หรือเป่าปากเนี่ยย สมัยนี้เค้าไม่ค่อยแนะนำให้คนทั่วไปทำกันแล้วนะถ้าไม่เคยฝึก ตอนนี้เค้าเน้นให้ ปั๊มหัวใจ หรือ กดหน้าอก (CPR) อย่างเดียวไปเลยย สำคัญกว่าเยอะะะ

• การปั๊มหัวใจ (CPR): ต้องกดให้ลึกประมาน 5-6 ซม. เลยนะะ ที่ความเร็ว 100-120 ครั้งต่อนาที คือเร็วมากก
• ตำแหน่งที่กด: วางส้นมือข้างนึงตรง ครึ่งล่างของกระดูกหน้าอก อะ อีกมือมาประกบเลย
• อัตราส่วน: ถ้าจะเป่าปากด้วยนะ สำหรับคนทั่วไปคือ กดหน้าอก 30 ครั้ง สลับกับเป่าปาก 2 ครั้ง ทำวนไป
• ย้ำอีกที: Jaw Thrust ใช้เฉพาะตอนที่สงสัยว่า กระดูกคอหัก หรือ บาดเจ็บที่กระดูกสันหลัง เท่านั้น!! คนทั่วไปถ้าไม่แน่ใจให้ทำแค่ head tilt chin lift ไปก่อน
• สิ่งสำคัญที่สุดดด: โทร 1669 ก่อนเลยยยย แล้วค่อยเริ่มช่วย!! ตะโกนขอความช่วยเหลือด้วย

เหตุการณ์ที่ต้องทํา CPR มีอะไรบ้าง

นั่งมองเพดาน... พอนึกถึงเรื่องฉุกเฉิน มันก็วนอยู่ในหัวนะว่า ถ้าต้องเจอจริงๆ จะทำยังไง CPR เนี่ย... สำคัญมาก จริงๆ ไม่ใช่ทุกคนจะรู้ว่าต้องทำตอนไหนบ้าง

อาการที่ต้องรีบช่วยเลยนะ คือคนที่... หมดสติไปเลย ไม่รู้สึกตัวแล้ว ปลุกยังไงก็ไม่ตื่น นั่นแหละ สัญญาณแรกเลย

แล้วก็เรื่องหายใจ เขาไม่หายใจเลย หรือบางทีก็หายใจแบบเฮือกๆ คล้ายปลาที่พ้นน้ำน่ะ แบบนั้นก็ไม่โอเคแล้ว ต้องรีบดูเลยนะ

สุดท้าย... อันนี้มันเศร้านิดหน่อย หัวใจหยุดเต้นไปแล้ว สังเกตยากหน่อย แต่ถ้าไม่มีชีพจรเลย อันนี้คือต้องทำแล้วจริงๆ เวลาทุกวินาทีมันมีค่ามากเลยนะ

เรื่องพวกนี้มันต้องจำไว้นะ บางทีเราก็ไม่รู้หรอกว่าวันไหนจะต้องใช้จริงๆ มันติดตัวไว้ก็ดีนะ

• ทำไม CPR ถึงสำคัญมาก: มันคือการช่วยให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญอื่นๆ ได้ชั่วคราวไง ก่อนที่ทีมแพทย์จะมาถึง ช่วยซื้อเวลาให้ชีวิตคนได้จริงๆ
• สิ่งแรกที่ต้องทำเสมอคือ โทร 1669: พอเจอคนหมดสติ ไม่หายใจ หรือหัวใจหยุดเต้น ให้รีบโทรแจ้งเหตุฉุกเฉินทันที บอกรายละเอียดให้ชัดเจนที่สุดนะ
• การกดหน้าอก: หัวใจหลักของ CPR คือการกดหน้าอกให้ลึกพอและเร็วพอ เพื่อปั๊มเลือดแทนหัวใจที่หยุดเต้น กดกลางหน้าอก ตำแหน่งครึ่งล่างของกระดูกหน้าอก ประมาณ 100-120 ครั้งต่อนาที เลยนะ
• การผายปอด (ช่วยหายใจ): หลังจากการกดหน้าอก 30 ครั้ง ก็ตามด้วยการช่วยหายใจ 2 ครั้งนะ แต่ถ้าไม่สามารถทำได้หรือไม่สะดวก ก็เน้นกดหน้าอกอย่างเดียวไปก่อน ดีกว่าไม่ทำอะไรเลยนะ
• เป้าหมายของ CPR: คือการรักษาสมองและอวัยวะสำคัญไม่ให้ขาดออกซิเจนนานเกินไป จนกว่าหัวใจจะกลับมาเต้นเอง หรือมีทีมแพทย์มาช่วยต่อ บางทีแค่เราช่วยกดหน้าอกนี่แหละ ก็สามารถเปลี่ยนชีวิตคนได้เลยนะ

อันตรายจากการทำ CPR มีอะไรบ้างและควรมีการระมัดระวังอย่างไร

แสงทอ...ยามพลบค่ำ...ที่ริมหน้าต่างบานเก่า...มองเห็นเงาไม้ไหวเอนช้าๆ...ลมหายใจแผ่วเบา...เสียงนาฬิกา...เดินเชื่องช้าเหลือเกิน...เหมือนหัวใจที่บางครั้งก็หยุดนิ่งไปเฉยๆ...ความเปราะบาง...ของชีวิต...มันหนักอึ้งในอก...สัมผัสได้ถึงแรงกดดัน...ที่ต้องแม่นยำ...ผิดเพี้ยนไปเพียงนิด...ทุกอย่างก็พัง...

เคยไหม...ความรู้สึก...เหมือนเส้นด้ายบางๆ...ที่ต้องประคอง...เวลาที่ต้องช่วยใครสักคน...มือที่วางไป...ลงไปตรงนั้น...ตรงตำแหน่งนั้น...ผิดไปนิดเดียว...แค่ปลายก้อย...กระดูกก็จะร้าว...หัก...เสียงดังกร๊อบ...ซี่โครง...มันคม...มันแหลม...มันจะทิ่มแทง...ทะลุ...ตับ ม้าม... เลือด...แดงฉาน...ไหลนอง...ในความมืดมิด...หมดสิ้นลมหายใจ...เพียงเพราะ...มือเรา...ที่คิดจะช่วย...กลับกลายเป็น...คมมีด...ตัดรอน...

จังหวะ...หัวใจที่เต้นรัว...หรือแผ่วไป...เร็วเกินไปก็ไม่ใช่...เบาไปก็ไม่ถึง...แรงกดที่รุนแรงเกินไป...มันไม่ใช่การช่วยชีวิต...มันคือการทำลาย...ถอนแรง...ไม่สุด...ไม่ผ่อน...เลือด...มันไหลเวียน...ต้องการจังหวะ...ที่สมบูรณ์...ขาดออกซิเจน...สมอง...มันจะดับ...ค่อยๆ ดับ...ทุกอย่างหยุดนิ่ง...ช้าๆ...ช้าเกินไป...เร็วเกินไป...ความละเอียดอ่อน...ในทุกวินาที...มันทรมาน...

นี่คือความระมัดระวังที่สำคัญมาก:

• การวางมือผิดตำแหน่ง ทำให้กระดูกซี่โครง หรือกระดูกลิ้นปี่หักง่ายมากๆ และคมของกระดูกที่หักอาจทิ่มแทงอวัยวะภายใน เช่น ตับ ม้าม ปอด ทำให้เกิดการตกเลือดภายในอย่างรุนแรงถึงชีวิตได้ทันที
• การกดด้วยอัตราเร็วเกินไป หรือเบาเกินไป ทำให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญต่างๆ ได้ไม่เพียงพอ สมองขาดออกซิเจน เสียหายถาวร
• การถอนแรงหลังกดไม่สมบูรณ์ คือไม่ปล่อยให้หน้าอกคืนตัวเต็มที่ จะทำให้หัวใจไม่สามารถเติมเลือดได้เต็มที่ ประสิทธิภาพของการปั๊มหัวใจลดลงอย่างมาก
• การกดที่แรงและเร็วมากเกินไป เสี่ยงต่อการบาดเจ็บรุนแรงต่อกระดูกซี่โครงและอวัยวะภายในอย่างมาก จนอาจสร้างความเสียหายมากกว่าช่วยชีวิต

เพื่อลดอันตรายเหล่านี้ ควรมีการระมัดระวังเป็นพิเศษ:

• ตำแหน่งการวางมือ: ต้องวางให้ถูกต้อง กลางหน้าอก ระหว่างหัวนมสองข้างพอดี ไม่ใช่บริเวณกระดูกซี่โครงส่วนล่างหรือลิ้นปี่
• ความลึกของการกด: ผู้ใหญ่ควรลึกประมาณ 5-6 เซนติเมตร การกดที่ไม่ลึกพอ จะทำให้เลือดไม่ไปเลี้ยงสมอง
• อัตราความเร็ว: ควรอยู่ที่ 100-120 ครั้งต่อนาที รักษาจังหวะให้คงที่ สม่ำเสมอ
• การคลายแรง: ต้องปล่อยให้หน้าอกคลายตัวคืนรูปเต็มที่หลังจากการกดแต่ละครั้ง เพื่อให้เลือดไหลกลับเข้าหัวใจได้
• การฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ: การเรียนรู้และฝึกทำ CPR กับหุ่นจำลองจริง ช่วยให้เกิดความคุ้นเคยและแม่นยำ ป้องกันข้อผิดพลาดที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

เราจะหยุด CPR เมื่อใด

การกดหน้าอกมีจุดสิ้นสุด. ชีวิตฟื้นคืน คือหนึ่ง. ชีพจรกลับมา. หายใจเอง. นั่นคือชัยชนะ.

• แพทย์วินิจฉัย: การช่วยชีวิตยุติ. เส้นทางตัน.
• ผู้กู้ภัยไร้แรง: ไม่มีใครแทน. พลังงานหมดสิ้น. จำต้องปล่อย.
• อันตรายรอบตัว: สถานที่เสี่ยง. ความปลอดภัยสำคัญกว่า.

บางครั้งหยุดเพียงชั่วคราว. เพื่อไปต่อ. ไม่ใช่เพื่อเลิกล้ม.

• ประเมินผล: ทุกสองนาที. ตรวจชีพจร. ดูคลื่นหัวใจ.
• เปลี่ยนมือ: แรงกดลดลง. ประสิทธิภาพหายไป. สลับคน.
• หัตถการจำเป็น: ช็อกไฟฟ้า. หรือใส่ท่อ.
• เวลาจำกัด: หยุดไม่เกินสิบวินาที. ทุกวินาทีมีค่า. ลมหายใจนั้นเปราะบาง.

หลักการ High Quality CPR มีอะไรบ้าง

หลักการ High Quality CPR... อืมมม มันสำคัญจริงๆ นะ เวลาที่ชีวิตใครสักคนแขวนอยู่บนเส้นด้าย... คิดแล้วก็ใจหายเหมือนกันนะ เหมือนเราต้องเอาทุกอย่างที่มีไปช่วยให้เขากลับมามีชีวิตอีกครั้ง มันไม่ใช่แค่ทำๆ ไปให้เสร็จ แต่มันต้องทำแบบมีคุณภาพจริงๆ

เราต้องใส่ใจเรื่องพวกนี้นะ... เหมือนคนกำลังคิดทบทวน อัตราการกดหน้าอก เนี่ย ต้องทำให้ได้ 100-120 ครั้งต่อนาที นะ ไม่ต้องรีบมากจนผิดจังหวะ หรือช้าไปจนไม่มีประโยชน์ หายใจเข้าออกช้าๆ แล้วค่อยๆ ทำให้สม่ำเสมอ... ทุกการกดมันมีความหมายนะ

แล้วเรื่อง ความลึกของการกดหน้าอก นี่ก็สำคัญมากๆ ผู้ใหญ่ก็ต้องกดให้ได้ อย่างน้อย 50 มม. หรือ 2 นิ้ว เลยนะ ถ้าเป็นเด็กหรือทารก ก็ประมาณ 1 ใน 3 ของความหนาหน้าอก เขา ไม่ใช่แค่กดไปเฉยๆ แต่ต้องกดให้ถึงจริงๆ เพื่อให้เลือดมันไหลเวียน

ส่วนเรื่อง สัดส่วนการกดหน้าอก นี่ก็เหมือนกัน ต้องให้ได้มากกว่า 80% ของเวลาทั้งหมดที่เราช่วยปั๊มหัวใจนะ คิดดูสิว่าเรามีเวลาแค่ไหนที่จะไม่กดหน้าอกเลย... มันน้อยมากนะ

เรื่องสำคัญอื่นๆ ที่ทำให้ CPR มีคุณภาพสูง ก็เหมือนการประกอบร่างความหวังนั่นแหละ มันมีหลายอย่างที่ต้องใส่ใจควบคู่กันไปหมดเลย

• ลดการหยุดพักการกดหน้าอก: ตรงนี้สำคัญมาก พยายามหยุดให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพราะทุกวินาทีมันมีค่าจริงๆ ต่อชีวิตเขา
• ปล่อยให้หน้าอกคืนตัวสุด: เวลาเรากดลงไปแล้ว ก็ต้องปล่อยให้หน้าอกเด้งกลับมาเต็มที่ ให้หัวใจมันคลายตัวและรับเลือดกลับเข้ามาได้เต็มๆ
• หลีกเลี่ยงการช่วยหายใจที่มากเกินไป: อันนี้หลายคนอาจจะลืม บางทีเราตั้งใจช่วยมากไป กลับกลายเป็นส่งผลไม่ดีได้ ช่วยหายใจตามที่กำหนดก็พอแล้วนะ
• เปลี่ยนคนปั๊มทุก 2 นาที: ถ้าเราปั๊มไปนานๆ มันเหนื่อยนะ แรงเราจะหมดลงเรื่อยๆ ต้องเปลี่ยนคนช่วยกันไปเรื่อยๆ เพื่อรักษาคุณภาพของการกดหน้าอก
• มีการจัดการทางเดินหายใจที่ดี: ทางเดินหายใจต้องโล่งเสมอ ถึงจะช่วยชีวิตเขาได้เต็มที่จริงๆ