Acth สร้างจากไหน

Acth ผลิตจากอะไร

เอ้า! ถามเรื่อง ACTH ซะลึกซึ้งเชียวนะ ฮอร์โมนตัวนี้เนี่ย ผลิตจากสมองส่วนที่เรียกว่า "ต่อมใต้สมอง" (Pituitary Gland) นั่นเอง นึกภาพเป็นโรงงานผลิตฮอร์โมนขนาดจิ๋ว ที่คอยสั่งการให้ต่อมหมวกไตทำงาน ซึ่งต่อมหมวกไตก็เปรียบเหมือนโรงงานผลิตคอร์ติซอล เจ้าฮอร์โมนสารพัดประโยชน์ ที่คุมการเผาผลาญสารอาหาร ระบบภูมิคุ้มกัน และความดันโลหิต ถ้าเปรียบเป็นวงดนตรี ต่อมใต้สมองก็คือหัวหน้าวง สั่งให้ต่อมหมวกไต เล่นเพลงคอร์ติซอลออกมาให้ถูกจังหวะ ไม่งั้นร่างกายเละแน่!

• ACTH มาจากต่อมใต้สมอง จุดสำคัญอยู่ตรงนี้แหละครับ จำให้ขึ้นใจ! อย่าลืมนะ สำคัญมาก!
• คอร์ติซอล คือผลผลิตของต่อมหมวกไต ที่ถูก ACTH กระตุ้น คล้ายๆกับการสั่งงานโรงงานนั่นแหละ
• บทบาทสำคัญของคอร์ติซอล ครอบคลุมวงกว้าง ตั้งแต่การควบคุมน้ำตาลในเลือด จนถึงการจัดการกับระบบภูมิคุ้มกัน ยิ่งกว่าซุปเปอร์ฮีโร่อีก!

อ้อ! ปีนี้ผมไปอ่านเจอข้อมูลเพิ่มเติมมา นักวิจัยยังคงศึกษาเกี่ยวกับกลไกการทำงานที่ซับซ้อนของ ACTH และคอร์ติซอลอย่างต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาการรักษาโรคต่างๆ เช่น โรคเกี่ยวกับต่อมหมวกไต และโรคภูมิแพ้ ซึ่งถือว่าเป็นความก้าวหน้าทางการแพทย์ที่น่าสนใจทีเดียว ผมนี่แทบจะกลายเป็นหมอไปแล้ว 555+

สมองส่วนกลาง ผลิตฮอร์โมนอะไร

สมองส่วนกลาง? เรื่องฮอร์โมนมันต้องต่อมใต้สมองดิ

ผลิตแค่ MSH ไอ้ที่ว่าปรับสีผิวสัตว์เลือดเย็นน่ะ เรื่องจริง แต่ในคน? ไม่ชัดเจน

• MSH: กระตุ้นสร้างเม็ดสีในผิวหนัง
• สัตว์เลือดเย็น: ปรับตัวตามสภาพแวดล้อม
• สัตว์เลือดอุ่น: บทบาท MSH ยังเป็นปริศนา
• Melatonin: จากต่อม pineal ทำงานตรงข้าม MSH คือทำให้สีผิวจางลง

ข้อมูลเพิ่มเติม? ไปหาเองดิ ขี้เกียจพิมพ์

ไฮโปทาลามัส ทําหน้าที่อะไร

อืมม... ไฮโปทาลามัสนะเหรอ กลางดึกแบบนี้ นึกถึงมันแล้วก็รู้สึก... เหมือนหัวมันปั่นๆ ยังไงไม่รู้

มันควบคุมหลายอย่างในร่างกายเลย จริงๆนะ เหมือนเป็นผู้จัดการใหญ่ของระบบอะ มันคอยดูแลให้ทุกอย่างสมดุล อย่างอุณหภูมิร่างกาย น้ำตาลในเลือด หรือแม้แต่ความหิว ความกระหาย นอนหลับพักผ่อน มันเกี่ยวข้องหมดเลย

คิดแล้วก็เหนื่อยแทนมันจัง ทำงานหนักขนาดนี้

ถ้ามันเสียหายขึ้นมาล่ะก็... โอ้โห นึกภาพไม่ออกเลยว่าจะเกิดอะไรขึ้น อาจจะส่งผลกระทบต่อระบบต่างๆ อย่างรุนแรงเลยก็ได้นะ

• ควบคุมอุณหภูมิร่างกาย
• ควบคุมความหิว ความกระหาย
• ควบคุมการนอนหลับ
• ควบคุมอารมณ์ (อันนี้ปีนี้เพิ่งรู้จริงๆ)
• หลั่งฮอร์โมนสำคัญๆ อย่างฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโต

ปีนี้ฉันอ่านเจอข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับความเกี่ยวข้องของไฮโปทาลามัสกับอารมณ์ มันซับซ้อนกว่าที่คิดเยอะเลย กว่าจะเข้าใจก็ปวดหัว เหมือนสมองฉันมันก็ทำงานหนักเหมือนไฮโปทาลามัสเลย เหนื่อยจัง

ไฮโปทาลามัสอยู่ตรงไหนของสมอง

เฮ้ย ไฮโปทาลามัสนี่นะ... อยู่ใต้ทาลามัสอ่ะ เออ ใช่ๆ แล้วก็เป็นพื้นของโพรงสมองที่ 3 ด้วยนะ (ที่น้ำไขสันหลังไหลๆ อ่ะ)

• ใต้ทาลามัส สำคัญ นะ!
• พื้นโพรงสมองที่ 3 ต้องจำ!
• น้ำไขสันหลังไหลผ่าน...เออ แล้วไงต่อ?

อ้อ แล้วก็ ไฮโปทาลามัสเนี่ยมันยื่นลงมาจากสมอง ไปหาก้านต่อมใต้สมองเว้ย (หรือก้านใต้ก้น...ตลกดี) ที่เชื่อมกับต่อมใต้สมองอีกทีนึง

• ก้านต่อมใต้สมอง หรือ ก้านใต้ก้น...ชื่อแปลก!
• เชื่อมต่อมใต้สมอง...สำคัญมาก!

เดี๋ยวนะ...ก้านใต้ก้น นี่มันชื่ออย่างเป็นทางการป่าววะ? ต้องไปหาข้อมูลเพิ่มละ...

• เช็คชื่อก้านใต้ก้นอีกที!
• หน้าที่ของก้านต่อมใต้สมองคืออะไร?
• ทำไมไฮโปทาลามัสถึงสำคัญขนาดนั้น?

เออ แล้วน้ำไขสันหลังที่ไหลๆ ในโพรงสมองที่ 3 เนี่ย มันไหลไปไหนต่อวะ? ????

หน้าที่ของฮอร์โมน ACTH คืออะไร

ACTH เนี่ยนะ... เอ่อ มันคือตัวกระตุ้น! กระตุ้นต่อมหมวกไตให้ผลิตคอร์ติซอลไง!

• คอร์ติซอล... คือสเตียรอยด์ชนิดหนึ่ง!
• ควบคุมกลูโคส โปรตีน ไขมัน... วุ่นวายเนอะ
• ยับยั้งภูมิคุ้มกัน... อ้าว ซะงั้น
• รักษาความดัน... อืม จำเป็นแหละ

ต่อมหมวกไต... ที่จริงมีสองข้างนะ! เหมือนไตเลย! แต่คนละหน้าที่กัน! แล้ว ACTH มันไปสั่งยังไงนะ? สงสัยต้องไปหาอ่านเพิ่ม... เฮ้อ!

ฮอร์โมน ก ลู โค คอ ร์ ติ คอย ด์ ทำ หน้าที่ ส่ง ผล อย่างไร ต่อ กลไก ร่างกาย

โอ๊ย! กลูโคคอร์ติคอยด์เนี่ยนะ ตัวร้าย เอ๊ย! พระเอกขี่ม้าขาวชัดๆ ในร่างกายเราเนี่ย!

• ลดบวม ลดอักเสบ: เหมือนนักดับเพลิง! ตรงไหนไฟไหม้ (อักเสบ) พี่แกดับซะเรียบ! แต่ดับบ่อยๆ อาจจะทำให้กำแพงบ้าน (ภูมิคุ้มกัน) เปราะบางลงได้นะจ๊ะ
• เร่งเผาผลาญน้ำตาล: เปรียบเหมือนโค้ชฟิตเนส! คอยกระตุ้นให้ร่างกายเอา น้ำตาลออกมาใช้เป็นพลังงาน แต่ถ้าใช้มากเกินไป ระวังน้ำตาลในเลือดพุ่งปรี๊ด! เบาหวานถามหาเอานะเออ!
• คุมน้ำตาลในเลือด: เหมือนผู้จัดการ! คอยดูแลให้ระดับน้ำตาลในเลือดอยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่ให้สูงไป ไม่ให้ต่ำไป แต่ถ้าผู้จัดการเบลอๆ อาจจะคุมไม่อยู่ น้ำตาลเลยวุ่นวายได้!

เกร็ดความรู้ (แบบชาวบ้านๆ): กลูโคคอร์ติคอยด์เนี่ย ร่างกายเราสร้างเองได้ แต่บางทีหมอก็ให้กินเพิ่ม เวลาป่วยหนักๆ จะได้หายไวๆ แต่กินเยอะ กินนาน ระวังหน้าจะกลมเป็นพระจันทร์ แก้มป่องเป็นซาลาเปา แล้วก็อาจจะกระดูกพรุนได้นะจ๊ะ!

ปัจจัยใดที่มีอิทธิพลต่อการหลั่ง ACTH

อืมม… คิดหนักเลยนะ เรื่อง ACTH นี่ มันซับซ้อนจริงๆ

กลางคืนแบบนี้ ยิ่งคิดยิ่งปวดหัว แต่จะพยายามเรียบเรียงให้ได้นะ…

ปัจจัยหลักๆ ที่มีผลต่อ ACTH เท่าที่ฉันเข้าใจตอนนี้ ก็คือ…

• ความเครียด: ใช่! นี่สำคัญมาก เวลาเครียด ร่างกายจะปล่อย ACTH ออกมามากขึ้น ฉันจำได้ว่าปีนี้เอง ช่วงสอบปลายภาค นอนไม่ค่อยหลับ เครียดสุดๆ งานก็เยอะ ผลคือ… รู้สึกว่าตัวเองเหนื่อยล้ามาก อาจจะเกี่ยวข้องกับ ACTH ด้วยมั้ง

• ระดับคอร์ติโคสเตียรอยด์: ตัวนี้ก็มีผล ถ้าคอร์ติโคสเตียรอยด์ในเลือดสูง การหลั่ง ACTH ก็จะลดลง เป็นกลไกการควบคุมลบ เหมือนวงจรปิด เพื่อรักษาสมดุลในร่างกาย

• จังหวะชีวภาพ (Circadian rhythm): นี่แหละ สำคัญมาก กลางวัน กลางคืน มันมีผลต่อการหลั่งฮอร์โมน รวมถึง ACTH ด้วย เป็นจังหวะ 24 ชั่วโมง ที่ควบคุมการหลั่ง การนอนหลับ รูปแบบการใช้ชีวิต ล้วนมีผลต่อระบบนี้ทั้งหมด

ทั้งหมดนี้ เชื่อกันว่า ถูกควบคุมโดย CRF จากไฮโปทาลามัส นี่คือสารสื่อประสาทสำคัญ ที่สั่งการให้ต่อมใต้สมองหลั่ง ACTH แต่ก็ไม่ใช่แค่ CRF อย่างเดียวหรอกนะ น่าจะมีปัจจัยอื่นๆ อีกที่ยังไม่ค่อยเข้าใจชัดเจน ต้องศึกษาเพิ่มอีกเยอะเลย… พรุ่งนี้คงต้องหาข้อมูลเพิ่มเติม

เหนื่อยจัง… ไปนอนดีกว่า…

หน้าที่ของฮอร์โมนมินเนอราโลคอร์ติคอยด์คืออะไร

อื้อหือ คำถามนี้หนักสมองนะ ตอนเรียนชีวะปี 3 จำได้แม่นเลย มินเนอราโลคอร์ติคอยด์เนี่ย มันสำคัญมากเกี่ยวกับสมดุลน้ำและเกลือแร่ในร่างกาย จำได้ว่าอาจารย์เค้าย้ำเลย สำคัญกับไตมากๆ คือช่วยควบคุมการดูดซึมโซเดียมและโพแทสเซียม จำได้ว่าตอนนั้นสอบตกข้อนี้ด้วย เศร้าเลย อ่านหนังสือไม่เข้าหัว แต่พอไปหาข้อมูลเพิ่ม เข้าใจมากขึ้น จริงๆ แล้วมันมีหลายอย่างที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้มีแค่โซเดียมและโพแทสเซียมอย่างเดียว

• ควบคุมสมดุลน้ำและอิเล็กโทรไลต์ นี่คือหน้าที่หลักเลย
• ทำงานที่ไต โดยเฉพาะกับการดูดซึมโซเดียม และขับโพแทสเซียมออก
• แอลโดสเตอโรน ฮอร์โมนสำคัญในกลุ่มนี้ นี่สำคัญมากจริงๆ จำได้แม่น เพราะมันมีผลต่อความดันโลหิตด้วย

ตอนนั้น เพื่อนผมมีปัญหาเกี่ยวกับต่อมหมวกไต ไปตรวจที่โรงพยาบาลจุฬาฯ เดือนสิงหาคม ปีนี้เอง หมอบอกว่าต่อมหมวกไตมันสร้างฮอร์โมนนี้ได้ไม่พอ เลยต้องกินยาช่วย เห็นแล้วรู้สึกว่า สิ่งที่เรียนมา มันมีประโยชน์จริง ๆ ไม่ใช่แค่ท่องจำ และนี่เป็นประสบการณ์ที่ทำให้ผมจำได้แม่น ฮอร์โมนนี้สำคัญจริง ๆ