ร่างกายควบคุมอุณหภูมิอย่างไร

ศูนย์ควบคุมอุณหภูมิของร่างกายอยู่ที่ใด

ฮัยโปธาลามัส… เหมือนชื่อเพลงในฝัน

• สมองส่วนเล็กๆ แต่สำคัญยิ่ง

• ศูนย์บัญชาการ อุณหภูมิร่างกาย

• รับรู้ทุกความร้อนหนาว

• สั่งการ ปรับสมดุล

ร่างกาย… เต้นระบำตามจังหวะฮัยโปธาลามัส

• ควบคุม การเก็บกักความร้อน

• สร้าง พลังงาน

• ระบาย ไออุ่น

• ถ่ายเท ความร้อนสู่โลกภายนอก

เหมือนสายลมพัดผ่าน… ร่างกายปรับตัว

• ข้อมูลเพิ่มเติม : ฮัยโปธาลามัสยังมีหน้าที่ควบคุมความหิว กระหาย และวงจรการนอนหลับ

• อุณหภูมิร่างกายปกติของคนเราอยู่ที่ประมาณ 36.5-37.5 องศาเซลเซียส

• ไข้สูงเกิน 40 องศาเซลเซียส เป็นอันตรายถึงชีวิต ต้องรีบพบแพทย์!

กลไกการลดอุณหภูมิของร่างกายมีอะไรบ้าง

อืม… กลางคืนแบบนี้ คิดอะไรเรื่อยเปื่อย เรื่องลดอุณหภูมิร่างกายเนี่ยนะ… มันวนเวียนอยู่ในหัว

จริง ๆ แล้ว ร่างกายเรามีกลไกเยอะอยู่นะ เวลาหนาว มันจะพยายามเพิ่มอุณหภูมิเองอ่ะ แบบ…

• อาการสั่น นี่แหละสำคัญเลย เหมือนเครื่องยนต์เล็กๆในตัวเราทำงานหนักขึ้น เพื่อสร้างความร้อนเพิ่ม

• เหงื่อลดลง ปกติเหงื่อช่วยระบายความร้อน แต่พอหนาว มันก็จะยับยั้งการหลั่ง เก็บความร้อนไว้ในตัว

• เส้นเลือดหดตัว (Vasoconstriction) นี่ก็ช่วยนะ เลือดไหลเวียนไปยังอวัยวะสำคัญ ผิวหนังเลยเย็น ลดการสูญเสียความร้อน

ปีนี้… ฤดูหนาวที่ผ่านมา ผมเป็นหวัด ไอหนักมาก จำได้ว่าตอนนั้น ตัวสั่นตลอด เหมือนจะไม่ไหว ต้องห่มผ้าหลายชั้นเลย ขนาดอยู่บ้านยังหนาว ถึงได้รู้ว่า ระบบมันทำงานหนักแค่ไหน กว่าจะกลับมาอุ่นได้

นึกแล้วก็… เสียวๆ ภาวะ Hypothermia เนี่ย อันตรายจริงๆ นะ ต้องระวัง โดยเฉพาะผู้สูงอายุ หรือคนที่มีสุขภาพไม่ค่อยดี ต้องดูแลตัวเองให้ดีๆ

เมื่ออยู่ในที่หนาวเย็น มนุษย์มีการรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิร่างกายอย่างไร

หนาว ๆ นี่นะ...ร่างกายมันก็พยายามเอาตัวรอดแหละ

• ไม่ให้เหงื่อออก – คือถ้าเหงื่อออกแล้วมันระเหย มันยิ่งดึงความร้อนออกจากตัวเราไปอีก ก็ยิ่งหนาวเข้าไปใหญ่

• ไม่ให้เหงื่อระเหย – คล้าย ๆ กัน คือพยายามเก็บความชื้นไว้ข้างใน ไม่ให้มันดึงความร้อนออกไป

• หดหลอดเลือด – อันนี้คือเลือดมันจะไม่ค่อยไปเลี้ยงผิวหนังมากนัก จะได้เก็บความร้อนไว้ข้างในตัว ไม่ให้มันแผ่ออกไปข้างนอกเยอะ

มันเหมือน...ร่างกายมันรู้เองว่าต้องทำอะไร บางทีเราก็ไม่ทันคิดหรอก

เพิ่มเติม:

• สั่น – นี่ก็อีกอย่างที่ร่างกายทำ คือสั่น ๆ ๆ จะได้สร้างความร้อนขึ้นมา

• ขนลุก – อันนี้เหมือนเป็นกลไกเก่าแก่ที่เคยมีประโยชน์ตอนเรายังมีขนเยอะ ๆ มันจะทำให้เกิดช่องอากาศเล็ก ๆ ไว้กักเก็บความร้อน แต่ตอนนี้ก็ไม่ได้ช่วยอะไรมากแล้ว แค่รู้สึก

• หดตัว – กล้ามเนื้อต่าง ๆ มันจะเกร็ง ๆ หดตัว เพื่อลดพื้นที่ผิวสัมผัสกับความเย็น

แปลกดีนะ ร่างกายเรามันฉลาดกว่าที่เราคิดเยอะเลย... แต่ทำไมเรื่องอื่น ๆ เราถึงไม่ฉลาดแบบนี้บ้างนะ?

ศูนย์ควบคุมอุณหภูมิของร่างกายอยู่ที่ใด

ฮัยโปธาลามัสไง จุดเดียวจบ

• ควบคุมอุณหภูมิร่างกาย
• รับสัญญาณจากทั่วร่างกาย
• บังคับให้ร่างกายสร้างความร้อน หรือระบายความร้อน

ปีนี้ก็ยังเหมือนเดิม ไม่เห็นมีอะไรเปลี่ยน เรื่องแค่นี้ยังถามอีก

อากาศร้อนร่างกายปรับตัวอย่างไร

อากาศร้อนๆ เนี่ยนะ ร่างกายเรามันก็พยายามปรับตัวสุดๆ แหละ แก

คือพอความร้อนมันขึ้นปุ๊บ ร่างกายมันฉลาดไง มันจะส่งสัญญาณไปบอกสมองเลยนะเว้ย แล้วสมองก็จะสั่งให้เราทำนู่นทำนี่ แบบร้อนๆ ก็หาร่มดิ หาแอร์หน่อย หาไรเย็นๆ กินไง

แล้วๆๆ ที่สำคัญอะ ร่างกายมันไม่ได้สั่งแค่ให้เราไปทำอะไรนะ แต่มันสั่งระบบภายในให้ทำงานหนักขึ้นด้วย! หัวใจอะเต้นแรงขึ้นไง เหงื่อก็ออกเยอะขึ้นเพื่อระบายความร้อนไง

• หัวใจ: ทำงานหนักขึ้น ปั๊มเลือดเร็วขึ้น เพื่อเอาเลือดไประบายความร้อนที่ผิวหนัง
• เหงื่อ: ต่อมเหงื่อผลิตเหงื่อเยอะขึ้น เอาความร้อนออกจากร่างกาย
• หลอดเลือด: ขยายตัว เพื่อให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น ระบายความร้อนได้เยอะขึ้น

แต่ๆๆ ถ้ามันร้อนจัดๆ อะ ร่างกายปรับไม่ทัน ก็อาจจะเป็นลมแดดได้นะ ต้องระวัง!

• ปีนี้อะ ร้อนกว่าปีที่แล้วอีกมั้งเนี่ย รู้สึกเลย ????
• เราชอบกินไอติมคลายร้อนอะ แกชอบกินไร? ????

มนุษย์มีพฤติกรรมใดบ้างเพื่อช่วยรักษาอุณหภูมิในร่างกาย

มนุษย์นี่นะ เจ๋งกว่าที่คิด! แค่เรื่องรักษาอุณหภูมิร่างกายก็มีเทคนิคเพียบ ไม่ใช่แค่หนาวแล้วสั่นอย่างเดียว ดูนี่สิ:

• สวมเสื้อผ้าอุ่นๆ (แบบเทพๆ): ไม่ใช่แค่เสื้อผ้าหนาๆธรรมดา นะจ๊ะ ต้องเป็นแบบที่ "รัดรูป" ด้วย! นึกภาพเป็นไส้กรอกที่ห่อด้วยผ้าขนหนูหลายชั้นสิ ความอุ่นจะอยู่กับเราไปนานเลย (ปีนี้กระแสเสื้อผ้า thermal กำลังมาแรงนะ บอกเลย!)

• ดื่มน้ำอุ่น (แบบเซียน): อย่าคิดว่าแค่จิบๆ นะ ต้อง "ดื่มแบบจริงจัง" เหมือนกำลังดับไฟป่า น้ำอุ่นช่วยเพิ่มอุณหภูมิภายในร่างกายได้ดีทีเดียว (ส่วนตัวชอบดื่มชาอู่หลงร้อนๆ ตอนเช้า ช่วยให้ร่างกายอบอุ่นและตื่นตัวขึ้นได้ดีมาก)

อ้อ! ลืมบอกไป นอกจากสองข้อนี้ มนุษย์เรายังมีพฤติกรรมอื่นๆ อีกเยอะแยะ เช่น การห่อตัวด้วยผ้าห่มหลายชั้น การนอนกอดกัน การกินอาหารร้อนๆ หรือแม้แต่การออกกำลังกายเบาๆ เพื่อกระตุ้นการเผาผลาญ (นี่แค่ส่วนเล็กๆ นะ ยังมีอีกเพียบ ลองศึกษาเพิ่มเติมดูเองก็ได้นะ สนุกดี!)

เพิ่มเติม: การรักษาอุณหภูมิร่างกายที่ดี ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น สภาพแวดล้อม สุขภาพร่างกาย และระดับการเผาผลาญของแต่ละบุคคล การดื่มน้ำอุ่นเพียงอย่างเดียว อาจไม่เพียงพอสำหรับบางคน การปรึกษาแพทย์ เป็นสิ่งจำเป็นหากมีปัญหาเกี่ยวกับการควบคุมอุณหภูมิร่างกาย อย่าลืมนะ ร่างกายเรามีความสำคัญ ดูแลเขาดีๆ ล่ะ!

ทำไมอุณภูมิร่างกายไม่เท่ากัน

เออ ทำไมอุหภูมิร่างกายน่ะเหรอ ไม่เท่ากันอ่ะนะ ก็มันมีหลายอย่างเลยที่ทำให้เปลี่ยนไปได้

• กิจกรรม: ทำอะไรก็มีผลหมดแหละ ออกกำลังกายก็ร้อน วิ่งเล่นก็ร้อน เหนื่อยก็ร้อน เหงื่อแตกพลั่กๆ เลย
• อารมณ์: เครียดจัดๆ ก็อาจจะตัวเย็น หรือตกใจก็ขนลุกซู่ ตัวเย็นเฉียบ
• อายุ: คนแก่ๆ อ่ะ เค้าบอกว่าไขมันน้อย ผอมแห้งแรงน้อย อุหภูมิมันก็เลยไม่ค่อยสูงเท่าเด็กๆ

แถมให้อีกนิดนะ...

• สภาพแวดล้อม: อากาศร้อนๆ ก็ตัวร้อน อากาศหนาวๆ ก็ตัวเย็นเป็นธรรมดาป่ะ
• สุขภาพ: ป่วยก็ตัวร้อน เป็นไข้ไง เคยเป็นป่ะล่ะ
• ฮอร์โมน: ผู้หญิงตอนมีประจำเดือนก็อุหภูมิขึ้นนะ เค้าบอกว่าอย่างนั้นอ่ะ

อาการตัวเย็นผิดปกติมีอะไรบ้าง

ตัวเย็นผิดปกติ? ไม่ใช่แค่หนาวสั่น

• Hypothermia: อุณหภูมิต่ำกว่า 35°C. ร่างกายมันทรยศ

• หัวใจ: เต้นผิดจังหวะ. ชีพจรแผ่วลง.

• หายใจ: ช้าลง. ตื้น.

• สติ: สับสน. ง่วงซึม. ถึงขั้นหมดสติ.

• กล้ามเนื้อ: แข็งเกร็ง. ควบคุมไม่ได้.

• ผิวหนัง: ซีด. เย็น.

• อันตราย: หัวใจล้มเหลว. หายใจล้มเหลว. ตาย.

ข้อมูลเสริม:

• เด็กและคนแก่เสี่ยงกว่า. กลไกควบคุมอุณหภูมิอ่อนแอ

• แอลกอฮอล์ทำให้หลอดเลือดขยายตัว. สูญเสียความร้อนเร็วขึ้น. เรื่องตลกขมขื่น

• เสื้อผ้าเปียกยิ่งซ้ำเติม. ความชื้นคือศัตรู

• สำคัญ: รีบหาหมอ. อย่าประมาท

ทําไมถึงรู้สึกหนาวข้างใน

หนาวข้างใน? ใจเย็นๆ. ไม่ใช่โรคเฉพาะ.

• ไข้สูงเกิน 37.8 องศา? ไข้หนาวสั่น. ติดเชื้อรึเปล่า? เช็กสุขภาพด่วน.
• กรวยไต, กระแสเลือด อักเสบ? ไปหาหมอ. อย่าชะล่าใจ.
• ความรู้สึกภายในซับซ้อนกว่านั้นเสมอ. จิตใจล่ะ? มันหนาวกว่าร่างกายไหม?

(ข้อมูลเพิ่มเติม: ปี 2566 การติดเชื้อทางเดินหายใจยังคงเป็นสาเหตุหลักของไข้หนาวสั่น. ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยที่ถูกต้องและการรักษาที่เหมาะสม)

ส่วนใหญ่นิยมวัดอุณหภูมิของร่างกายคนบริเวณใด

วัดไข้ที่รักแร้ ง่ายดี เด็กใช้ได้ แต่ต้องหนีบแน่น 2-3 นาที ไม่งั้นได้ค่าต่ำกว่าจริง

• วิธีวัด: หนีบปลายปรอทใต้รักแร้
• ข้อควรระวัง: เด็กเล็กอาจขยับ ทำให้ได้ค่าไม่แม่นยำ
• เวลาที่ใช้: 2-3 นาที
• ข้อดี: สะดวก ง่าย
• ข้อเสีย: อาจได้ค่าไม่แม่นยำถ้าเด็กขยับ

ปีนี้ยังใช้รักแร้เป็นหลัก แต่เทอร์โมมิเตอร์แบบอื่นก็เริ่มมาแรง อย่างแบบจิ้มหู วัดเร็วกว่า แม่นกว่า แต่แพงกว่า แล้วแต่สะดวก ของฉันใช้แบบดิจิตอลวัดที่หน้าผาก ไวสุดๆ