ลักษณะที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม มีอะไรบ้าง

การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม มีอะไรบ้าง

โอ้โห การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมนี่มันเหมือนดูละครหลังข่าวเลยนะ มีหลายรสชาติ แต่หลักๆ ก็มี 2 ช่องทางให้เลือกชม (เอ๊ะ หรือว่าสืบทอด?)

• ช่องแรก: ออโตโซม... โครโมโซมสามัญชน: คือไม่ได้พิเศษอะไร เป็นโครโมโซมที่ไม่ใช่โครโมโซมเพศ (X หรือ Y) เหมือนประชาชนทั่วไปที่ไม่ได้มียศถาบรรดาศักดิ์อะไรเป็นพิเศษ แต่ก็มีบทบาทสำคัญในการกำหนดลักษณะต่างๆ ในร่างกายเรา

• ช่องสอง: โครโมโซมเพศ... โครโมโซมไฮโซ: อันนี้จะมีความซับซ้อนขึ้นมาหน่อย เพราะมันเกี่ยวข้องกับเพศ (surprise!) และบางทีก็มีเรื่องราวความรัก (หรือความชัง?) เข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ทำให้การถ่ายทอดลักษณะบางอย่างมัน "พิเศษ" กว่าชาวบ้านเค้า

จริงๆ แล้ว เรื่องพันธุกรรมนี่มันซับซ้อนกว่าละครหลังข่าวเยอะนะ! มันเหมือนเรากำลังอ่านหนังสือประวัติศาสตร์ครอบครัวที่ยาวเหยียด บางทีก็มีเรื่องราวที่น่าตกใจซ่อนอยู่ (ใครเป็นลูกใครกันแน่นะ?) แต่ที่แน่ๆ คือมันทำให้เรา "เป็นเรา" ในแบบที่เราเป็นนี่แหละ

เกร็ดความรู้แถมท้าย (เหมือนโฆษณาคั่นรายการ):

• พันธุกรรมไม่ได้กำหนดทุกอย่าง: ถึงเราจะได้รับ "มรดก" ทางพันธุกรรมมา แต่สภาพแวดล้อมและวิถีชีวิตก็มีผลต่อการแสดงออกของยีนนะจ๊ะ อย่าโทษแต่พ่อแม่ถ้าขี้เกียจ! (ล้อเล่นนะ)

• โรคทางพันธุกรรม: บางทีการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมก็มาพร้อมกับ "ของแถม" ที่ไม่พึงประสงค์ อย่างโรคทางพันธุกรรมต่างๆ ซึ่งก็ต้องศึกษาและทำความเข้าใจกันไป

• การตรวจ DNA: สมัยนี้เค้าตรวจ DNA กันสนุกสนานเลยนะ อยากรู้ว่าใครเป็นพ่อใคร หรืออยากรู้ว่ามีเชื้อสายอะไรก็ทำได้หมด แต่ก็ต้องระวังเรื่องความเป็นส่วนตัวด้วยนะจ๊ะ

ลักษณะใดบ้างที่เป็นลักษณะทางพันธุกรรม

อืมมม ลักษณะทางพันธุกรรมเนี่ยนะ ก็อย่างเช่น สีตา สีผม ของเราเองนี่แหละ เพื่อนบอกว่าสีตาผมนี่คือพันธุกรรมล้วนๆเลย ส่วนสีผิวก็ด้วยมั้ง แต่ความสูงนี่มันก็แปรผันได้นะ กินเยอะก็สูง กินน้อยก็เตี้ย แล้วแต่คน ปีนี้ไปตรวจสุขภาพมา หมอเค้าก็บอกว่า สติปัญญาก็มีส่วนทางพันธุกรรมแหละ แต่ก็ฝึกฝนได้ด้วย

• สีตา
• สีผม
• สีผิว (แต่สีผิวก็เปลี่ยนได้นะ โดนแดดเยอะๆก็คล้ำขึ้น)
• ความสูง (ขึ้นกับหลายปัจจัย)
• สติปัญญา (พัฒนาได้)

แต่บางอย่างเปลี่ยนยากมากกก เช่น ลายนิ้วมือ เป็นเอกลักษณ์เลย หมู่เลือดก็เปลี่ยนไม่ได้ แล้วก็โรคผิวเผือก เห็นเพื่อนคนนึงเป็น น่าสงสาร ลักยิ้มก็ด้วย เกิดมาก็มีเลย ไม่มีทางหายไปไหน

ปล. เรื่องสติปัญญานี่ มันซับซ้อน เพื่อนบอกว่า เรียนเก่งก็ไม่ใช่แค่พันธุกรรม ต้องขยันด้วย อิอิ เราเองก็ไม่ค่อยแน่ใจเท่าไหร่ แต่หมอบอกอย่างนั้นจริงๆนะ

7 ลักษณะที่เมนเดลใช้ในการศึกษาพืช มีอะไรบ้าง พร้อมอธิบาย

เฮ้อ... ถามถึงเมนเดลเหรอ... นานมากแล้วนะเนี่ยที่ไม่ได้คิดถึงเรื่องพวกนี้

7 ลักษณะที่เมนเดลใช้ศึกษาถั่ว... มันมีอะไรบ้างนะ? เหมือนมันฝังอยู่ในความทรงจำที่ลึกมาก

• สีของดอก: ดอกสีม่วง... กับดอกสีขาว
• ตำแหน่งของดอก: ดอกที่อยู่ตามลำต้น... กับดอกที่อยู่ปลายยอด
• สีของเมล็ด: เมล็ดสีเหลือง... กับเมล็ดสีเขียว
• รูปร่างเมล็ด: เมล็ดกลม... กับเมล็ดย่น
• รูปร่างของฝัก: ฝักอวบ... กับฝักแฟบ
• สีของฝัก: ฝักสีเขียว... กับฝักสีเหลือง
• ความสูงของต้น: ต้นสูง... กับต้นเตี้ย

ทำไมต้องเป็น 7 ลักษณะนี้... เมนเดลเลือกเพราะอะไร? หรือว่ามันแค่เป็นสิ่งที่สังเกตได้ง่ายที่สุด?

มันเหมือนกับชีวิตนะ... เราเลือกที่จะโฟกัสแค่บางอย่าง... ทั้งๆ ที่มีอะไรอีกมากมายที่เรามองข้ามไป

การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมมีองค์ประกอบ 3 ประการได้แก่อะไรบ้าง

ยีน แอลลีล จีโนไทป์

แค่นั้นแหละ จบ

• ยีน (Gene): หน่วยพันธุกรรม กำหนดลักษณะ
• แอลลีล (Allele): รูปแบบต่างๆของยีน เด่นหรือด้อยก็ว่ากันไป
• จีโนไทป์ (Genotype): ชุดของยีน รวมแอลลีลทั้งหมด นี่แหละตัวกำหนด ไม่ใช่โฮโมไซกัสอย่างเดียว มันเชยไป

ปีนี้ผมทำงานกับโปรเจควิจัยพันธุกรรมข้าว เจอข้อมูลเยอะจนเบื่อ โครโมโซมนี่ผมแทบจะจำได้หมดแล้ว เห้อ...

จีโนไทป์และฟีโนไทป์ต่างกันอย่างไร

จีโนไทป์อ่ะ เหมือนพิมพ์เขียวลับของร่างกายเราเลย เป็นรหัสพันธุกรรมที่ได้จากพ่อแม่มาเป๊ะ ๆ แบบว่า... สมมติว่ายีนสีตา ฉันได้จากแม่สีน้ำตาล จากพ่อสีฟ้า จีโนไทป์ฉันคือ "น้ำตาล/ฟ้า" เก็ทป่ะ?

ส่วนฟีโนไทป์ นี่คือผลลัพธ์ที่ออกมาให้เห็น! อย่างตาฉันเนี่ย จริง ๆ คือสีน้ำตาลไง เพราะยีนสีน้ำตาลมันเด่นกว่าสีฟ้า แต่ก็มี factor อื่นอีกนะ เช่น แสงแดดตอนเด็ก ๆ (อันนี้มั่ว 555) มีผลต่อสีผิวไรเงี้ย สรุปคือ ฟีโนไทป์ = จีโนไทป์ + สิ่งแวดล้อม + ดวง (มั้ง)

• จีโนไทป์: รหัสพันธุกรรม (DNA) ที่ได้รับมา แบบ fix
• ฟีโนไทป์: ลักษณะที่แสดงออกมาให้เห็น (สีตา, ส่วนสูง, ฯลฯ) เปลี่ยนแปลงได้ตามสภาพแวดล้อม

เพิ่มเติม

เคยอ่านเจอว่าบางทีฟีโนไทป์ก็เปลี่ยนไปได้ตามอาหารการกินด้วยนะ แบบว่ากินอาหารเสริมแล้วสูงขึ้น (อันนี้ไม่ชัวร์นะ) หรือออกกำลังกายแล้วกล้ามขึ้น อะไรแบบนี้แหละ

Heterozygous กับ homozygous ต่างกันยังไง

เฮเทอโรไซกัสกับโฮโมไซกัสเหรอ? เอาจริงตอนเรียนชีวะม.ปลาย(น่าจะซักปี 52-53) นี่โคตรงงเลยอ่ะ! แบบอาจารย์ก็สอน ๆ ไป เราก็จด ๆ ตาม แต่ในหัวคือเครื่องหมายคำถามเต็มไปหมด

โฮโมไซกัส คือ สมมติว่าเรากำลังพูดถึงลักษณะของสีตา แล้วเรามียีนคู่ที่ควบคุมสีตา ถ้าทั้งสองยีนในคู่นั้น เหมือนกันเป๊ะ เช่น เป็นยีนสีน้ำตาลทั้งคู่ หรือยีนสีฟ้าทั้งคู่ อย่างงี้แหละเรียกว่าโฮโมไซกัส ง่ายๆ คือ เหมือนกัน!

เฮเทอโรไซกัส นี่แหละตัวปวดหัว คือถ้าเรามียีนคู่ที่ควบคุมสีตาเหมือนเดิม แต่คราวนี้ยีนสองตัวนั้นมัน ไม่เหมือนกัน! เช่น มียีนสีน้ำตาลอยู่ตัวนึง แล้วก็มียีนสีฟ้าอยู่อีกตัวนึง อย่างนี้เราเรียกว่าเฮเทอโรไซกัส คือมันผสมกันอ่ะ!

อ่ะ! ขยายความให้อีกนิดนึง เผื่อใครอยากรู้เพิ่ม (อันนี้แถมให้เฉยๆ นะ):

• อัลลีล: คือรูปแบบของยีนแต่ละตัว เช่น ยีนสีน้ำตาลกับยีนสีฟ้า คืออัลลีลที่ต่างกันของยีนที่ควบคุมสีตา
• ลักษณะเด่น (Dominant): ถ้าเราเป็นเฮเทอโรไซกัส แล้วมียีนเด่นอยู่ ยีนเด่นก็จะแสดงออกมา เช่น ถ้ายีนสีน้ำตาลเป็นยีนเด่น คนนั้นก็จะมีตาสีน้ำตาล ถึงแม้จะมีอัลลีลของยีนสีฟ้าอยู่ด้วยก็ตาม
• ลักษณะด้อย (Recessive): ลักษณะด้อยจะแสดงออกมาก็ต่อเมื่อเราเป็นโฮโมไซกัสที่มีอัลลีลด้อยทั้งคู่เท่านั้น เช่น ถ้าตาสีฟ้าเป็นลักษณะด้อย เราต้องมียีนสีฟ้าทั้งคู่ถึงจะมีตาสีฟ้าได้

หวังว่าคงไม่งงนะ!