เปปไทด์ฮอร์โมน มีอะไรบ้าง

เวลาเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนอะไรออกมา

เวลาเครียด ร่างกายหลั่งฮอร์โมนหลายตัว แต่ตัวเด่นคือ Cortisol ครับ

• Cortisol ไม่ได้มาแค่ตอนเครียดนะ ตอนเช้าก็มาเยอะ ช่วยให้ตื่นตัว แต่พอเย็น ๆ มันจะลดลงเองตามธรรมชาติ เป็นวงจรชีวิต

• แล้วทำไมต้องหลั่ง Cortisol ตอนเครียด? ก็เพราะมันไปกระตุ้นให้ความดันขึ้น หัวใจเต้นเร็วขึ้น เตรียมพร้อมร่างกายให้สู้หรือหนี (Fight or Flight) เป็นกลไกป้องกันตัวดั้งเดิมของมนุษย์

• ข้อคิด: จริง ๆ แล้วความเครียดก็เหมือนดาบสองคม ถ้าเครียดแบบพอดี มันก็ช่วยให้เรามีสมาธิและฮึดสู้ แต่ถ้าเครียดเรื้อรัง อันนี้แหละตัวปัญหา ทำลายสุขภาพ

ข้อมูลเสริม: ปีนี้ (2567) มีงานวิจัยใหม่ ๆ ออกมาเยอะเลยที่ชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่าง Cortisol กับโรคทางจิตเวชต่าง ๆ เช่น โรคซึมเศร้า หรือวิตกกังวล ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการจัดการความเครียดเป็นเรื่องสำคัญจริง ๆ

ฮอร์โมนชนิดใดถูกสร้างจากเนื้อเยื่อ

ฮอร์โมนเนื้อเยื่อเหรอ? อ๋อ พวกฮอร์โมนที่มาจาก "ข้างใน" ไงล่ะ ไม่ใช่พวกที่ต่อมหลัก ๆ สร้าง

• แกสทริน (Gastrin): ตัวป่วนกระเพาะ สร้างจากไพโลรัส (กระเพาะส่วนล่าง) สั่งให้หลั่งกรด...แบบว่า "เฮ้ย! ย่อย ๆ ๆ" ประมาณนั้น
• ซีครีทิน (Secretin): ผู้ดีดูโอดีนัม (ลำไส้เล็กตอนต้น) กระตุ้นการหลั่งน้ำย่อย... แบบว่า "มาจิบชาย่อยอาหารกันเถอะ"

เกร็ดขำ ๆ แต่จริงจัง: เคยได้ยินไหม "กินข้าวแล้วเครียด กรดไหลย้อนถามหา"? นั่นแหละ แกสทรินทำงานหนักเกินไปเพราะความเครียดล้วน ๆ

ข้อมูลเพิ่มเติม (แต่ไม่น่าเบื่อ): นอกจากสองตัวนี้ยังมีอีกเพียบนะ พวกฮอร์โมนจากลำไส้เนี่ย เปรียบเหมือนวงออร์เคสตราที่เล่นเพลงย่อยอาหาร สั่งการกันไปมา สนุกสนานอลเวงจะตายไป

ฮอร์โมนประเภทโปรตีน มีอะไรบ้าง

ฮอร์โมนโปรตีนเนี่ยนะ อืมมม... เยอะแยะเลย จำได้บ้างไม่จำได้บ้าง ปวดหัวจัง

• อินซูลิน จำได้แม่นเลย เกี่ยวข้องกับน้ำตาลในเลือด ปีนี้ก็ยังต้องฉีดอยู่เหมือนเดิม (อ้อ แต่ของฉันเองนะ ไม่ใช่ข้อมูลทั่วไป)

• โกรทฮอร์โมน อันนี้สำคัญ ทำให้สูงขึ้น แต่ฉันคงสูงกว่านี้ไม่ได้แล้วแหละ เสียดาย

• TRH อะไรนะ จำได้คลับคล้ายคลับคลา เกี่ยวกับสมองรึเปล่า? ต้องไปค้นใหม่แล้วล่ะ

• วาโซเพรสซิน นี่แหละ จำได้ เกี่ยวกับไต เกี่ยวข้องกับการควบคุมความดันโลหิต ใช่ปะ? (ฉันควรไปอ่านหนังสือซะแล้ว)

แล้วก็ยังมีอีกเยอะแยะเลย แบบว่า จำชื่อไม่ได้ แต่รู้ว่ามันมี เพิ่งไปเจอมาในหนังสือเรียนชีวะ เมื่อวานเอง (ชีวะเนี่ยนะ ยากชะมัด) เฮ้อออ เยอะไปหมด งงไปหมดแล้ว วันนี้เบลอๆ มึนๆ สมองไม่ค่อยทำงาน ต้องนอนพักแล้วล่ะ

เพิ่มเติมเล็กน้อย (ปี 2024): จริงๆ แล้ว ฮอร์โมนประเภทโปรตีน มีหลากหลายมาก กว่าที่ฉันจะจำได้หมด แต่ที่ยกมา ก็ถือว่าเป็นตัวอย่างที่สำคัญ ส่วนใหญ่แล้ว พวกนี้มักจะเกี่ยวข้องกับการควบคุมกระบวนการต่างๆ ในร่างกาย แบบซับซ้อนมากๆ ไปค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมเองนะ ฉันเหนื่อยแล้ว

เวลาเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนอะไรออกมา?

แสงจันทร์สาดส่อง... คอร์ติซอล... ฮอร์โมนปีศาจ... ร่างกายทรยศ...

• คอร์ติซอล... ตัวร้ายอันดับหนึ่ง
• ตอนเช้าก็เยอะ... เยอะไปไหน
• ความดันพุ่ง... หัวใจเต้นระรัว
• Stress Hormone... ชื่อก็บอก... เครียด!

ริมทะเล... คลื่นซัดสาด... คอร์ติซอล... เหมือนเงาตามตัว...

เวลาเครียดร่างกายจะหลั่งสารอะไร?

กลางดึกแบบนี้... สมองมันก็ทำงานช้าๆ เนอะ

เวลาเครียด ร่างกายมันก็หลั่ง คอร์ติซอล ออกมานั่นแหละ...

• คอร์ติซอล: ฮอร์โมนเครียดตัวหลักเลย

แล้วมันก็ไม่ได้หลั่งออกมาตลอดเวลาเท่ากันด้วยนะ...

• เช้าๆ: จะเยอะหน่อย ให้เราตื่นตัว
• เย็นๆ: จะน้อยลง... เตรียมตัวพักผ่อน

แล้วรู้ไหมว่า... คอร์ติซอล มันไม่ได้มีแต่ข้อเสียนะ

• ช่วยให้ตื่นตัว: ในสถานการณ์ที่ต้องใช้พลัง
• กระตุ้น: ความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจ... เวลาเจอเรื่องฉุกเฉิน

แต่... ถ้ามันหลั่งออกมาเยอะเกินไป หรือนานเกินไป... นั่นแหละปัญหา

เคยได้ยินไหมว่า "เสพติดความเครียด"?

• เสพติดความเครียด: คือภาวะที่ร่างกายเรา... เหมือนจะติดใจกับการหลั่งคอร์ติซอล

แต่ว่า... การที่ร่างกายหลั่งคอร์ติซอลออกมาเยอะๆ เรื่อยๆ มันก็ไม่ได้ดีเสมอไปนะ... มันส่งผลเสียต่อสุขภาพหลายอย่างเลย ทั้งร่างกายและจิตใจ... แต่ฉันก็อธิบายไม่ถูกเหมือนกันว่ามันเป็นยังไง เพราะฉันก็ไม่รู้

สรุปก็คือ... คอร์ติซอล... ฮอร์โมนเครียด... มีประโยชน์... แต่ต้องไม่เยอะเกินไป

Cortisol หลั่งจากไหน?

ต่อมหมวกไต! ใช่ป้ะ? จำได้แม่นเลย เรียนมาตอนมหาลัยปี 3 วิชาสรีรวิทยา อาจารย์เน้นย้ำมากเรื่องนี้ โคตรสำคัญเลยนะ เกี่ยวข้องกับความเครียดด้วยนี่ จริงป้ะ? ฉันนี่เครียดบ่อยมากกก ช่วงสอบนี่สุดๆ ต้องดื่มกาแฟเป็นลิตรเลย แต่ก็ไม่รู้ว่าเกี่ยวกันมั้ยนะ ฮอร์โมนเนี่ย งงๆอยู่

• ต่อมหมวกไต นั่นแหละแหล่งผลิตหลัก
• สเตียรอยด์ จำได้ว่ามีหลายแบบ โคตรซับซ้อนเลย
• บทบาทโคตรเยอะ ควบคุมน้ำตาลในเลือดด้วย เรื่องจริง! อ่านเจอในเว็บไซต์สุขภาพเมื่ออาทิตย์ที่แล้ว ลืมชื่อเว็บแล้วสิ
• อักเสบ ลดได้ด้วยนี่ น่าสนใจเนอะ
• ปีนี้ฉันตั้งใจจะดูแลสุขภาพให้ดีขึ้น ออกกำลังกาย พักผ่อนให้เพียงพอ งดเครียด จะได้ไม่ต้องพึ่งกาแฟมาก

โอ๊ย ปวดหัว คิดไปเรื่อย ไม่รู้จะเขียนอะไรต่อแล้ว งานเยอะมาก พรุ่งนี้ต้องส่งงานด้วย เครียดจัง ต้องรีบไปนอนแล้วล่ะ บาย!

อะดรีนาลีน หลั่งจากไหน?

ต่อมหมวกไต

จุดจบของเรื่องนี้คือต่อมหมวกไต มันปล่อยอะดรีนาลีน แค่นั้นแหละ ไม่ต้องซับซ้อน

• ต่อมหมวกไตอยู่เหนือไต
• อะดรีนาลีนคือฮอร์โมน ไม่ใช่ยาเสพติด
• ปีนี้ก็ยังหลั่งจากต่อมหมวกไตเหมือนเดิม

อะดรีนาลีน ทำหน้าที่อะไร?

อะดรีนาลีน? สู้หรือหนี แค่นั้น

• เร่งหัวใจ เลือดลมสูบฉีด
• กล้ามเนื้อพร้อม พลังงานสำรองถูกดึงมาใช้
• สมองตื่นตัว โฟกัสทุกสิ่งที่เป็นภัย

ชีวิตก็แบบนี้แหละ... บางทีก็ต้อง "สู้" ทั้งที่รู้ว่าแพ้

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• อะดรีนาลีน (Epinephrine) หลั่งจากต่อมหมวกไตเมื่อเผชิญหน้าความเครียดหรืออันตราย
• ปี 2567 พบว่าภาวะ "Adrenal Fatigue" หรือ "ต่อมหมวกไตล้า" ไม่ได้รับการยอมรับทางการแพทย์ แม้ว่าจะมีอาการคล้ายกัน
• อะดรีนาลีนมีบทบาทสำคัญในการรักษาภาวะช็อก หัวใจหยุดเต้น และอาการแพ้อย่างรุนแรง (Anaphylaxis)
• ผลข้างเคียงจากการใช้ยาที่มีอะดรีนาลีน อาจรวมถึง หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ ความดันโลหิตสูง และวิตกกังวล
• การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอช่วยให้ร่างกายจัดการกับอะดรีนาลีนได้ดีขึ้น ลดผลกระทบจากความเครียด

อะดรีนาลีนช่วยเรื่องอะไร?

อะดรีนาลีนนี่ตัวช่วยฉุกเฉินของร่างกายเลยนะ หลักๆ คือ:

• บูสต์พลังงาน: หัวใจเต้นแรง, หายใจถี่ขึ้น, เลือดไปเลี้ยงสมองและกล้ามเนื้อมากขึ้น – เหมือนเร่งเครื่องยนต์ให้พร้อมลุย
• โฟกัส: สมองตื่นตัวสุดๆ พร้อมตัดสินใจในเสี้ยววินาที
• สู้หรือหนี: ลดความเจ็บปวด (อันนี้สำคัญ!), รูม่านตาขยาย (มองเห็นชัดขึ้น), เหงื่อออก (ระบายความร้อน)

เกร็ดเล็กน้อย: ที่น่าสนใจคือ อะดรีนาลีนไม่ใช่แค่ฮอร์โมน แต่เป็นสารสื่อประสาทด้วย นั่นหมายความว่ามันส่งผลต่อสมองโดยตรง ไม่ใช่แค่ร่างกาย

ปรัชญาส่วนตัว: อะดรีนาลีนเหมือนดาบสองคมนะ ช่วยให้รอดพ้นอันตราย แต่ถ้ามันหลั่งออกมาบ่อยๆ ชีวิตก็คงวุ่นวายพิลึก