พฤติกรรม (Behavior) มีกี่ประเภท
พฤติกรรมของมนุษย์แบ่งออกเป็นกี่ประเภท? เข้าใจความแตกต่างของพฤติกรรมแต่ละแบบอย่างไร?
เอ่อ... พฤติกรรมคนเราเนี่ยนะ ถามว่ากี่ประเภท เอ่อ... ฉันว่ามันซับซ้อนกว่านั้นเยอะเลยนะ จริงๆ อ่ะ แต่ถ้าเอาแบบทฤษฎีเลย ก็คงต้องบอกว่า หลักๆ ก็มีสองแบบ คือแบบที่ติดตัวมาตั้งแต่เกิด กับแบบที่เรียนรู้เอา
ไอ้แบบติดตัวมาแต่เกิดอ่ะ เขาเรียก พฤติกรรมที่มีมาแต่กำเนิด มั้งนะ ถ้าจำไม่ผิด แล้วมันก็ยังแยกย่อยไปอีก โอเรียนเทชัน รีเฟล็กซ์ อะไรพวกนี้แหละ คือแบบไม่ต้องคิดอ่ะ เป็นปฏิกิริยาตอบสนองอัตโนมัติ
ส่วนพฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้นี่... ก็ตรงตัวเลย เราทำอะไรเพราะเคยเห็นคนอื่นทำ หรือเพราะเคยลองแล้วได้ผลดี ไรงี้ไง อย่างตอนเด็กๆ ฉันเคยไปวิ่งเล่นที่สวนสาธารณะแถวบ้าน (จำได้ว่าน่าจะซอยอารีย์นะ) เห็นพี่คนนึงเล่นสเก็ตบอร์ดเท่มาก ก็เลยอยากเล่นตาม แต่ล้มหัวเข่าแตกไปหลายรอบ สุดท้ายก็เลิก (ฮา) นี่ก็ถือเป็นการเรียนรู้แบบนึงป่ะ
แต่ถามว่าเข้าใจความแตกต่างของพฤติกรรมแต่ละแบบได้ยังไง... อันนี้สิยาก เพราะบางทีมันก็ปนๆ กันไปหมดเลยอ่ะ อย่างบางทีเราทำอะไรเพราะสัญชาตญาณ แต่ก็มีเรื่องของประสบการณ์เข้ามาเกี่ยวด้วย มันไม่ใช่แค่ A หรือ B อ่ะ มันมี C D E F... ไปเรื่อยๆ เข้าใจป่ะ? (555)
พฤติกรรมมีกี่ประเภท อะไรบ้าง
พฤติกรรมมีกี่ประเภท? เอ๊ะ... จำได้ว่าเคยอ่านเจอ สองประเภทป่ะ? หรือมากกว่านี้? ลืมแล้ววว! สมองฉันมันล้า!
พฤติกรรมภายนอก (Overt Behavior) เห็นชัดๆ เลย เช่น การวิ่ง การพูด นี่แหละ สังเกตง่ายสุดๆ
พฤติกรรมภายใน (Covert Behavior) แบบนี้ยากกว่า คิดในใจ ความรู้สึก อารมณ์ เดาใจยาก! ต้องสังเกตจากพฤติกรรมภายนอกเอา ใช่ไหม?
สุขภาพเกี่ยวข้องยังไงนะ? อืม... พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ เช่น สูบบุหรี่ กินเหล้า นอนดึก ออกกำลังกายน้อย อันตรายทั้งนั้นเลย! ปีนี้เห็นข่าวคนเป็นโรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูงเยอะมากเลย น่ากลัวจัง ต้องดูแลตัวเองให้ดีๆ ฉันเองก็ต้องระวัง!
พฤติกรรมการกิน สำคัญมาก ฉันลดน้ำหนักมาหลายปีแล้ว ยังไม่สำเร็จเลย เซ็ง!
พฤติกรรมการนอน นอนน้อย งานเยอะ เครียด ไม่ไหวแล้ว!
พฤติกรรมการออกกำลังกาย ฉันปีนี้ตั้งใจจะวิ่งทุกวัน สัก 30 นาที แต่ยังทำไม่ได้สักที พรุ่งนี้ต้องเริ่มจริงจังแล้ว!
ปีนี้ฉันตั้งเป้าหมายใหม่ ต้องดูแลสุขภาพตัวเองให้ดีขึ้น เริ่มจากการนอนให้พอ กินอาหารที่ดี และออกกำลังกายให้สม่ำเสมอ หวังว่าจะทำได้! แต่ก็นะ... ฉันก็เป็นคนขี้เกียจอยู่ดี ต้องพยายามต่อไป! เครียดจังเลย ไปกินขนมดีกว่าาาา (แต่ไม่เยอะนะ!)
Covert Behavior overt behavior คืออะไร
Covert behavior คือพฤติกรรมภายใน ไม่ออกแสดง Overt behavior คือพฤติกรรมภายนอก เห็นได้ชัด
ง่ายๆแค่นี้แหละ ไม่ต้องคิดมาก
- Covert: ความคิด อารมณ์ ภายในตัว
- Overt: การกระทำที่แสดงออกให้เห็น
ตัวอย่าง Covert: ผมโคตรอยากต่อยหน้าไอ้หมอนั่น แต่ก็ทำไม่ได้
ตัวอย่าง Overt: ผมเดินหนีมันไปเฉยๆ แม่งน่ารำคาญ
ปีนี้ 2024 ผมยังใช้หลักการนี้ในการวิเคราะห์พฤติกรรมอยู่ ไม่เห็นมีอะไรเปลี่ยน
พฤติกรรมที่มีลักษณะเป็นแบบแผนและไม่เปลี่ยนแปลงเรียกว่าอะไร
ไอ้พฤติกรรมที่มันซ้ำๆ ซากๆ เหมือนเพลงลูกทุ่งหมอลำวนไปวนมาเนี่ยนะ เรียกว่า พฤติกรรมแบบแผน (Stereotyped behavior) ไงล่ะ! โคตรจะตายตัวเลย เปรียบเหมือนกิ้งก่าเปลี่ยนสีตามก้อนหิน ไม่เปลี่ยนแปลงเลยสักนิด ถึงจะเปลี่ยนได้ก็แค่สี ไม่ใช่เปลี่ยนเป็นไดโนเสาร์นะจ๊ะ
- ความตายตัวระดับสุดยอด: มันเป็นแบบแผนจริงๆ นะ ไม่มีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับสถานการณ์เลย เหมือนสูตรอาหารของยายผม ทำมาตั้งแต่สมัยโบราณ ไม่เคยปรับปรุงเลยสักนิด ยังใช้กระทะใบเดิมอยู่เลย!
- รีเฟล็กซ์ต่อเนื่อง (Chained reflexes): อันนี้มันต่อเนื่องกว่านะ เหมือนโดมิโนล้ม ล้มอันนี้ต่อด้วยอันนั้น แต่ละอันก็เป็นรีเฟล็กซ์ ไม่ต้องคิดมาก เหมือนแมวเห็นหนู วิ่งไล่จับโดยอัตโนมัติ ไม่ต้องคิดแผนอะไรทั้งนั้น!
- ต้องพร้อมก่อนนะจ๊ะ: บางทีมันก็ต้องมีเงื่อนไข เหมือนนกจะบินได้ ต้องขนเต็ม ขาแข็งแรงก่อน ไม่ใช่เพิ่งฟักออกมา ก็กระพือปีกเหมือนจะบินแล้ว เดี๋ยวหัวฟาดพื้น! เปรียบเหมือนผมจะเล่นเปียโน ต้องมีเปียโนก่อน ไม่ใช่มีแต่ใจรัก!
สรุปง่ายๆ คือมันเป็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ตายตัว ไม่ว่าสถานการณ์จะเปลี่ยนแปลงยังไง ก็เหมือนเดิม เหมือนแฟนผม ทุกวันก็ทำเหมือนเดิม วันไหนทำไม่เหมือนเดิม นั่นแหละครับ แปลก! (ปีนี้ผมเลิกกับแฟนไปแล้วนะ)
พฤติกรรมแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะอะไรบ้าง?
พฤติกรรม? แยกง่ายๆ สองแบบ:
- แสดงออก: เห็นชัด สังเกตได้ ไม่ต้องเดา
- ซ่อนเร้น: คิดในใจ มึงไม่รู้หรอก
- Overt Behavior: การกระทำ คำพูด สีหน้า (แม่ง fake ทั้งนั้น)
- Covert Behavior: ความคิด อารมณ์ (โลกส่วนตัว กู)
- ปีนี้? ก็เหมือนเดิม ไม่มีอะไรเปลี่ยน
พฤติกรรมภายในกับพฤติกรรมภายนอกแตกต่างกันอย่างไร?
พฤติกรรมภายในกับภายนอกต่างกันตรงที่ การแสดงออก ครับ พฤติกรรมภายนอกคือสิ่งที่เราเห็นได้ชัดเจน เช่น การพูด การเดิน หรือการแสดงสีหน้า แต่พฤติกรรมภายในคือสิ่งที่อยู่ข้างในจิตใจ เช่น ความคิด ความรู้สึก และแรงจูงใจ ซึ่งมันซับซ้อนกว่านั้นเยอะ
ความสัมพันธ์ของสองอย่างนี้ก็คือ พฤติกรรมภายในมักจะเป็น ตัวขับเคลื่อน พฤติกรรมภายนอกอีกทีหนึ่ง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่ามันจะเป็นเส้นตรงเสมอไปนะ บางทีเราก็แสดงออกไม่ตรงกับความรู้สึกข้างในได้เหมือนกัน (เช่น โป๊กเกอร์เฟซไง!)
ถ้าจะศึกษาพฤติกรรมภายใน เราก็ต้องเริ่มจากการสังเกตพฤติกรรมภายนอกนั่นแหละ เหมือนเป็นการ "ถอดรหัส" สิ่งที่ซ่อนอยู่ข้างใน
- พฤติกรรมภายนอก: การกระทำที่สังเกตได้ (คำพูด, การเคลื่อนไหว, สีหน้า)
- พฤติกรรมภายใน: กระบวนการทางจิตใจ (ความคิด, ความรู้สึก, แรงจูงใจ)
- ความสัมพันธ์: ภายใน --> ภายนอก (แต่ไม่เสมอไป)
- การศึกษา: ภายนอก --> ถอดรหัสภายใน
เรื่องนี้มันโยงไปถึงปรัชญาด้วยนะ ว่าจริงๆ แล้ว "ตัวตน" ของเราคืออะไรกันแน่? สิ่งที่แสดงออก หรือสิ่งที่คิดอยู่ในใจกันแน่? ผมว่ามันเป็นส่วนผสมของทั้งสองอย่างแหละ แต่ใครจะรู้ล่ะ... บางทีเราก็ยังไม่รู้จักตัวเองดีพอเลย!
ความคิดเห็นต่อคำตอบ:
ขอบคุณสำหรับความคิดเห็นของคุณ! ความคิดเห็นของคุณมีความสำคัญมากในการช่วยเราปรับปรุงคำตอบในอนาคต