7 โรคตามฤดูกาลมีอะไรบ้าง

โรคติดต่อคืออะไร และมีความสําคัญอย่างไร

โรคติดต่อ? นั่นมันเรื่องใหญ่กว่าที่คิดนะ! คิดง่ายๆ เหมือนไวรัสเป็นพวก "จอมวายร้ายตัวแสบ" ที่ชอบแอบแฝงอยู่ในร่างกายเรา แล้วก็ชวนเพื่อนๆ มาปาร์ตี้กันใหญ่ ส่งผลให้เราป่วยได้ไงล่ะ!

• ความสำคัญ? มันสำคัญมากจนต้องเอาชีวิตรอดเลยนะ! ถ้าไม่ระวังตัวดีๆ โรคติดต่อบางตัวอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้เลย เห็นมั้ยล่ะ ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ

• แพร่ได้ยังไง? หลายทางมาก เหมือนพวก "สายลับ" ที่แพร่เชื้อแบบเนียนๆ ผ่านทางน้ำลาย การไอ จาม สัมผัสโดยตรง หรือแม้กระทั่งยุงตัวน้อยๆ ที่เป็น "พาหะ" สุดยอดไปเลยใช่มั้ย?

• ตัวอย่างโรค? เยอะแยะไปหมด! ตั้งแต่ไข้หวัดใหญ่ธรรมดาๆ ไปจนถึงโรคระบาดร้ายแรงแบบโควิด-19 (ข้อมูลปี 2566) หรือโรคไข้เลือดออกที่มียุงลายเป็นพาหะ เห็นมั้ยว่าน่ากลัวแค่ไหน!

อ้อ! ลืมไป อย่าคิดว่าแค่ป่วยแล้วหายก็จบนะ บางโรคติดต่ออาจทิ้งผลกระทบระยะยาวไว้ได้ เหมือน "แผลเป็น" ที่อาจตามหลอนเราไปตลอดชีวิต เห็นมั้ยล่ะว่าไม่ควรประมาท! เอาเป็นว่า ดูแลสุขภาพให้ดี รักษาความสะอาด และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ ก็จะช่วยลดความเสี่ยงได้เยอะเลย ไม่ต้องกลัวจนเกินไป แต่ก็อย่าประมาทล่ะ! เพราะถ้าพลาดขึ้นมา...งานเข้าแน่! ผมนี่เจอมาแล้วกับตัวตอนเป็นไข้หวัดใหญ่ปีที่แล้ว นอนซมไปหลายวันเลย จำได้แม่นเลย!

โรคอุบัติใหม่ (Emerging disease) หมายถึงอะไร แบ่งออกเป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง

โรคอุบัติใหม่ (Emerging disease) คือ ปรากฏการณ์ที่เชื้อโรค "แสดงตัว" ในรูปแบบใหม่ๆ ซึ่งไม่ใช่แค่การปรากฏตัวครั้งแรก แต่รวมถึงการขยาย "อาณาเขต" และการ "คืนชีพ" ของโรคเก่าด้วย

แบ่งหลักๆ ได้ 3 ประเภท:

• โรคอุบัติใหม่จากเชื้อใหม่ (New infectious diseases): เชื้อก่อโรคที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน เช่น ไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ (SARS-CoV-2) ที่ทำให้เกิด COVID-19 ปัจจุบันเรายังคงต้องเรียนรู้เกี่ยวกับกลไกการทำงานของมันอยู่เรื่อยๆ เหมือนการไขปริศนาที่ไม่สิ้นสุด

• โรคอุบัติใหม่ในพื้นที่ใหม่ (New geographical areas): โรคที่เคยจำกัดอยู่ในพื้นที่หนึ่ง กลับแพร่กระจายไปยังพื้นที่ที่ไม่เคยมีการระบาดมาก่อน การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมีส่วนทำให้แมลงพาหะนำโรค (เช่น ยุงลาย) ขยายพันธุ์และแพร่กระจายโรคได้ง่ายขึ้น

• โรคอุบัติซ้ำ (Re-emerging infectious diseases): โรคที่เคยควบคุมได้แล้ว แต่กลับมาระบาดอีกครั้ง อาจเกิดจากเชื้อโรคดื้อยา การลดลงของภูมิคุ้มกันในประชากร หรือปัจจัยอื่นๆ ที่ทำให้การควบคุมโรคเป็นไปได้ยากขึ้น เช่น วัณโรค (Tuberculosis) ที่กลับมาระบาดในหลายพื้นที่ทั่วโลก

ข้อสังเกตเพิ่มเติม: การเกิดโรคอุบัติใหม่สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงในระบบนิเวศ หรือพฤติกรรมของมนุษย์ สามารถส่งผลกระทบต่อการแพร่กระจายของเชื้อโรคได้ทั้งสิ้น การเฝ้าระวังและเตรียมพร้อมรับมือกับโรคอุบัติใหม่จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อปกป้องสุขภาพของประชาชนและป้องกันผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมที่อาจเกิดขึ้น

โรคติดเชื้ออุบัติใหม่และอุบัติซ้ำ มีอะไรบ้าง

เอ้อเฮ้อ! โรคอุบัติใหม่เนี่ยนะ! มันก็เหมือนแฟชั่นน่ะแหละ มาๆ ไปๆ เดี๋ยวก็มีอะไรใหม่ๆ ให้ปวดหัวเล่นอีกแล้ว! ส่วนโรคอุบัติซ้ำ...โอ๊ย! อันนี้เหมือนผีที่เคยหลอกเราเมื่อชาติที่แล้วน่ะแหละ!

• โรคอุบัติใหม่: พวกนี้ก็คือไอ้พวกเชื้อโรคหน้าใหม่ ไฟแรง ที่ไม่เคยมีใครรู้จักมาก่อน ทำเอาหมอๆ หน้าเจื่อนกันเป็นแถว! อย่าง โควิด-19 นี่ไง ตัวดีเลย! มาแบบงงๆ เล่นเอาเศรษฐกิจพังพินาศ!
• โรคอุบัติซ้ำ: ไอ้พวกนี้มันร้ายกว่า! เคยปราบมันได้แล้วแท้ๆ ดันกลับมาอาละวาดอีก! เหมือนคนที่เราเคยไล่ออกจากบ้านไปแล้ว ดันปีนกลับมาทางหน้าต่าง! ตัวอย่างก็เช่น วัณโรค (ไอ้โรคปอดเนี่ยแหละ!), ไข้เลือดออก (ยุงลายตัวดี!), มาลาเรีย (ยุงก้นปล่องอีกแล้ว!)

องค์การอนามัยโลก (WHO) เค้าก็ให้นิยามไว้แบบโลกสวย...แต่เอาจริงๆ มันก็คือ "โรคที่มันไม่เคยมี หรือเคยมีแต่หายไปนานแล้ว แล้วดันกลับมาสร้างความเดือดร้อนอีกครั้ง" นั่นแหละ!

เกร็ดความรู้เล็กๆ น้อยๆ (ที่อาจจะทำให้คุณขำ):

• รู้ไหมว่าเมื่อก่อนเค้าคิดว่า "มาลาเรีย" มาจากอากาศ "มาลา" (แย่) "แอเรีย" (อากาศ) คืออากาศแย่ๆ! คิดดูสิ! ตลกสิ้นดี!
• วัณโรคเนี่ยนะ! เมื่อก่อนเค้าเรียกว่า "Consumption" (การบริโภค) เพราะมัน "บริโภค" ปอดของเราไปเรื่อยๆ! ฟังดูน่ากลัวชะมัด!
• ไข้เลือดออกนี่ตัวดี! ตอนเด็กๆ ฉันเคยโดนไปที! หมอบอกว่ากินน้ำแดงเยอะๆ จะได้ชดเชยเลือดที่เสียไป! (เอิ่ม...มันใช่เหรอ?)
• โควิด-19 นี่ไม่ต้องพูดถึง! ทำให้รู้เลยว่า "หน้ากากอนามัย" ไม่ได้มีไว้กันแค่ฝุ่น! มันกัน...ความซวยได้ด้วย!
• แล้วรู้ไหมว่าบางที "การล้างมือ" ก็สำคัญกว่า "การซื้อหวย" อีกนะ! เพราะมันช่วยป้องกันโรคได้จริงๆ! (แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องซื้อหวยนะ! เผื่อฟลุ๊ค!)

สรุป: โรคอุบัติใหม่ก็เหมือนเมียน้อย ที่มาแบบไม่ทันตั้งตัว! ส่วนโรคอุบัติซ้ำก็เหมือนเมียเก่า ที่กลับมาทวงสมบัติ! เพราะฉะนั้น...จงระวังตัวไว้ให้ดี!

การเตรียมความพร้อมสำหรับโรคติดต่ออุบัติใหม่มีขั้นตอนหลักอย่างไร

เตรียมตัวรับมือโรคระบาดใหม่เหรอ? ต้องแบบนี้แหละ!

• หมอๆ ต้องเก่ง! ต้องอัพเดตข่าวสารตลอด เจอคนเสี่ยงต้องสอบประวัติให้ละเอียด วินิจฉัยไวๆ ป้องกันการติดเชื้อได้ดี แล้วก็หยุดการแพร่ระบาดได้เร็วด้วยนะ นี่สำคัญมาก! ปีนี้ผมเห็นข่าวหมอๆ หลายที่เค้าไปอบรมเรื่องการจัดการโรคติดต่ออุบัติใหม่กันเยอะเลย จำได้ว่ามีที่โรงพยาบาลศิริราชด้วย เห็นเค้าโพสต์ในเฟซบุ๊ค

• ประชาชนก็ต้องช่วยกัน! ล้างมือบ่อยๆ ใส่แมสก์ เว้นระยะห่าง อย่าไปแออัด ป่วยก็ต้องรีบไปหาหมอ อย่าไปแพร่เชื้อให้คนอื่น อันนี้สำคัญมาก เพื่อนผมคนนึงยังบอกเลยว่าช่วงโควิดระบาดใหม่ๆนี่เค้าเครียดมาก เพราะต้องคอยดูแลสุขภาพตัวเองและครอบครัว

• รัฐบาลต้องจัดการ! ต้องมีระบบเฝ้าระวังที่ดี ต้องมีวัคซีน ต้องมีอุปกรณ์การแพทย์เพียงพอ ต้องสื่อสารกับประชาชนให้เข้าใจง่าย อีกอย่างคือ ต้องมีงบประมาณ ต้องวางแผนการจัดการที่ดี ตอนนี้หลายที่เค้าก็เริ่มมีการซ้อมแผนเผชิญเหตุกันแล้ว เห็นในข่าว เค้าจัดอบรมเจ้าหน้าที่ จัดซื้ออุปกรณ์ ทำแผนรองรับกันใหญ่เลย

• ต้องมีการวิจัย! หาสาเหตุโรค คิดค้นวิธีรักษา พัฒนาวัคซีน นี่ก็สำคัญมากเหมือนกัน อย่างปีที่แล้วเห็นมหาลัยหลายที่เค้าเร่งวิจัยเกี่ยวกับไวรัสใหม่ๆกันเลย เพราะเผื่อมีโรคระบาดใหม่ๆจะได้รับมือทัน

อ้อ! เรื่องงบประมาณนี่สำคัญนะ เห็นข่าวบ่อยๆเลยปีนี้ รัฐบาลต้องจัดสรรงบประมาณให้เพียงพอสำหรับการเตรียมพร้อมรับมือโรคระบาดใหม่ ต้องพร้อมเสมอ ไม่งั้นเดือดร้อนกันหมด พูดเลย!

5กลุ่มโรคติดต่ออุบัติใหม่มีอะไรบ้าง

โอเค เริ่มนะ แบบว่า... บันทึกส่วนตัวสไตล์คนคิดอะไรเรื่อยเปื่อย

• 5 กลุ่มโรคติดต่ออุบัติใหม่เหรอ? เออ มีไรบ้างนะ ต้องนึกก่อน...

  • กลุ่มอาการไข้ไม่ทราบสาเหตุ - อันนี้เบสิคเลยนะ แต่บางทีก็เจอบ่อยกว่าที่คิดแฮะ
  • บรูเซลโลสิส (BRUCELLOSIS) - เคยได้ยิน แต่ไม่ค่อยรู้รายละเอียดเท่าไหร่ สงสัยต้องไปหาอ่านเพิ่ม ????
  • โรคแมวข่วน (CAT-SCRATCH DISEASE) - อันนี้คุ้นๆ น่าจะเกี่ยวกับคนที่เลี้ยงแมวรึเปล่า? หรือว่าใครๆ ก็เป็นได้?
  • ไข้ลัสสา (LASSA FEVER) - อันนี้ชื่อดูน่ากลัวจัง น่าจะมาจากแอฟริการึเปล่า? (เดี๋ยวค่อยไปเช็คอีกที)
  • ลิชมาเนีย (LEISHMANIASIS) - ชื่อแปลกดี... เกี่ยวกับพวกแมลงกัดต่อยรึเปล่านะ?
  • เมลิออยโดสิส (MELIOIDOSIS) - อันนี้ก็ไม่ค่อยคุ้นเลย... แต่ชื่อวิทยาศาสตร์ฟังดูเท่ดีนะ ????
  • ไข้คิว (Q FEVER) - ชื่อสั้นๆ ง่ายดี... แต่ไม่รู้ว่าอันตรายรึเปล่าเนี่ย
  • ทูลารีเมีย/ไข้กระต่าย (TULAREMIA) - อันนี้ฟังดูน่ารัก (แค่ชื่อนะ!) แต่คงไม่น่ารักเท่าไหร่ถ้าเป็นจริงๆ ????

• โรคอุบัติใหม่ที่น่าจับตาในปีนี้? ไม่รู้สิ... แต่คิดว่าพวกที่เกี่ยวกับยุงน่าจะยังระบาดอยู่นะ ไข้เลือดออก ไข้ซิก้า อะไรพวกนี้ (มั้ง)

• ทำไมต้องสนใจโรคอุบัติใหม่? ก็... สำคัญ เพราะมันมาแบบไม่ทันตั้งตัวไง! บางทีเราไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามันคืออะไร กว่าจะรู้ตัวก็อาจจะสายไปแล้ว

• เพิ่มเติม:

  • เมื่อวานดูข่าว... น่ากลัว โรคแปลกๆ เยอะขึ้นทุกวันเลย
  • เคยอ่านเจอว่า... โรคบางอย่างมันแพร่จากสัตว์มาสู่คนได้ด้วย! (อันนี้ต้องระวัง)
  • ปีนี้รู้สึกว่า... อากาศมันแปรปรวนมาก! ไม่รู้ว่าเกี่ยวอะไรกับโรคพวกนี้รึเปล่า

สรุปคือ... ต้องดูแลตัวเองดีๆ แหละ! ????

โรคอุบัติซํ้า มีอะไรบ้าง

โอ้โห! โรคอุบัติซ้ำเนี่ยนะ ฟังดูเหมือนชื่อวงดนตรีอินดี้มากกว่าโรคร้ายแรงอีก! แต่เอาจริง ๆ มันคือ 13 มหาภัยที่เราต้องคอยระวังตาม พ.ร.บ.โรคติดต่อปี 2558 น่ะสิ

• กาฬโรค: ไม่ได้หมายถึงผิวดำคล้ำแดดนะแก แต่มันคือโรคที่คร่าชีวิตคนไปเยอะสมัยก่อนนู้นนน
• ไข้ทรพิษ/ฝีดาษ: ตัวร้ายที่เคยทำให้คนหน้าเป็นหลุมเป็นบ่อ ตอนนี้หายไปเกือบหมดแล้ว เก่งจริง!
• ไข้เลือดออกไครเมียนคองโก: ชื่อยาวเฟื้อยขนาดนี้ ไม่ร้ายแรงก็ไม่รู้จะว่าไงแล้ว
• ไข้เวสต์ไนล์: ยุงลายตัวดีอีกแล้วครับท่าน!
• ไข้เหลือง: ไม่ได้แปลว่าชอบสีเหลืองนะ แต่เป็นไข้ที่อันตรายมาก
• โรคไข้ลาสซา: ชื่อเหมือนขนม แต่รสชาติชีวิตจริงอาจขมกว่ากาแฟ
• โรคติดเชื้อไวรัสนิปาห์: ฟังดูเหมือนชื่อยากันยุง แต่จริง ๆ คือไวรัสร้าย
• โรคติดเชื้อไวรัสมาร์บวร์ก: ชื่อนี้ก็เหมือนหลุดมาจากหนังไซไฟ
• โรคติดเชื้อไวรัสอีโบลา: ตัวท็อปแห่งความน่ากลัว ใคร ๆ ก็รู้จัก
• โรคติดเชื้อไวรัสเฮนดรา: นี่ก็อีกตัวที่ชื่อเหมือนมาจากต่างดาว
• โรคซาร์ส: ตัวนี้คุ้นเคยกันดี ทำให้เราต้องใส่หน้ากากกันอยู่พักใหญ่
• เมอร์ส: ญาติ ๆ ของซาร์สนั่นแหละ แต่ร้ายไม่แพ้กัน
• ไข้ซิกา: ยุงอีกแล้ว! (เอ๊ะ หรือว่ายุงมันเกลียดเรา?)

เกร็ดความรู้แถม: รู้ไหมว่า "กาฬโรค" ในสมัยก่อนระบาดหนักจนทำให้คนเชื่อว่าเป็นคำสาป? แต่จริง ๆ แล้วมันเกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่อยู่ในตัวหมัดที่อาศัยอยู่บนหนูต่างหาก! (โถ...หนู)

เพิ่มเติม: ข้อมูลล่าสุดจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข (ปี 2567) ยังคงเน้นย้ำให้ประชาชนระมัดระวังโรคติดต่อเหล่านี้อย่างต่อเนื่อง และให้ความรู้เรื่องการป้องกันตัวเองจากโรคต่าง ๆ ด้วยนะจ๊ะ (อย่าลืมอัปเดตวัคซีนด้วยล่ะ!)