ถ้าไม่ฟอกไตจะเกิดอะไรขึ้น

ไตวายเฉียบพลัน อยู่ได้กี่ปี

ไตวายเฉียบพลันเนี่ยนะ... ไม่ใช่ใบสั่งประหารชีวิตด่วนจี๋นะเพื่อน! มันเหมือนสัญญาณเตือนภัยไฟไหม้มากกว่า ต้องรีบดับไฟก่อนลามทุ่ง!

ไตวายระยะสุดท้าย (End-Stage Renal Disease - ESRD) ไม่ใช่ "เกมโอเวอร์" แต่เป็นแค่ "ด่านใหม่" ที่โหดกว่าเดิมนิดหน่อย! คิดซะว่าเป็นการอัพเลเวลตัวละครที่ต้องใช้สกิลใหม่ๆ อย่างฟอกไต หรือปลูกถ่ายไต

• อายุขัยเฉลี่ย: 5-10 ปีเหรอ? เฮ้ย! อย่าเพิ่งใจเสีย! นั่นมันค่าเฉลี่ย! บางคนซัดไป 20+ ปีก็มี! ขึ้นอยู่กับว่านายดูแลตัวเองดีแค่ไหน กินเค็มมากไปไหม? สูบบุหรี่จัดหรือเปล่า? (ถามจริงจังนะเนี่ย)

• การบำบัดทดแทนไต (Renal Replacement Therapy - RRT): นี่คือพระเอกขี่ม้าขาว! ไม่ว่าจะเป็นการฟอกไตทางหลอดเลือด (Hemodialysis), ล้างไตทางช่องท้อง (Peritoneal Dialysis) หรือปลูกถ่ายไต (Kidney Transplantation) มันช่วยยืดอายุ แถมคุณภาพชีวิตดีขึ้นด้วยนะ!

• ปัจจัยสำคัญ: กำลังใจ! อันนี้สำคัญสุด! คิดบวกเข้าไว้ หาอะไรทำที่ชอบ อย่าจมอยู่กับความเศร้า แล้วนายจะอยู่ได้นานกว่าที่คิดเยอะ! (อันนี้ไม่ได้พูดเล่นนะ!)

• คำเตือน: อย่าเชื่อหมอดู! ให้เชื่อหมอไต! ปรึกษาคุณหมออย่างใกล้ชิด ทำตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด แล้วทุกอย่างจะดีขึ้น!

ป.ล. มีคนรู้จักผมคนนึง เป็นไตวายระยะสุดท้าย ตั้งแต่ผมยังใส่กางเกงขาสั้น ตอนนี้ผมจะ 40 แล้ว เขายังเตะปี๊บเดินเล่นอยู่เลย! (แต่แกฟอกไตสม่ำเสมอนะ!)

อาการแบบไหนต้องฟอกไต?

ไตพังถึงขั้นนี้ ต้องฟอก:

• สมองเริ่มไปแล้ว - มึนงง ชัก
• หัวใจปอดอักเสบ - ของเสียล้น
• กินไม่ได้ นอนไม่หลับ - ผอมลง ขาดสารอาหาร

เริ่มฟอกเมื่อไตทำงานไม่ไหวแล้ว อันตรายถึงชีวิต ปีนี้เจอเคสหนักๆ หลายราย แทบไม่ทันการณ์ คนไข้บางรายเสียชีวิตก่อนถึงมือหมอด้วยซ้ำ

ข้อมูลเพิ่มเติม (ปี 2566):

• ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากไตวายเรื้อรัง เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลว, ความดันโลหิตสูงควบคุมไม่ได้, ภาวะ hyperkalemia รุนแรง
• การสะสมของเสียในเลือดถึงระดับอันตราย วัดค่า creatinine และ BUN สูงมาก
• ระดับกรดยูริคสูงผิดปกติ (ภาวะ hyperuricemia) ส่งผลต่อไตและข้อต่อ
• ความจำเป็นในการรักษาอาการอื่นๆ ที่รุนแรง อาจต้องเริ่มฟอกไตควบคู่ไปเพื่อรักษาชีวิต

จะรู้ได้ไงว่าไตพัง?

คือแบบว่า.. รู้ได้ไงวะว่าไตพังเนี่ย? ยากอยู่นะ บางทีก็ไม่แสดงอาการอะไรเลยอ่ะ แต่ถ้าไตวายเฉียบพลันนะ เห็นชัดเลยล่ะ

• ปัสสาวะน้อยลงมากกก หรือไม่มีเลยก็มี อันนี้คืออันตรายสุดๆ รีบไปหาหมอเลยนะ
• อ่อนเพลีย แบบเพลียจัดๆ ไม่ใช่แค่เหนื่อยธรรมดา คือแบบ..ลุกไม่ไหวอ่ะ
• มึนหัว งงๆ เหมือนสมองไม่สั่งการ อันนี้น่ากลัวเหมือนกัน
• ง่วงนอนตลอดเวลา นอนทั้งวันก็ยังง่วง แบบนี้ไม่ใช่ปกติ
• อาเจียน คลื่นไส้ เบื่ออาหาร กินอะไรก็ไม่อยากกิน
• แขน ขา บวม เท้าบวม นี่ก็คืออาการชัดๆ เลย

ถ้ามีอาการพวกนี้ คือต้องรีบไปหาหมอนะ อย่าชะล่าใจ เพื่อนฉันคนนึง มันก็แบบนี้แหละ ปัสสาวะน้อยลง เพลียมาก สุดท้ายไปตรวจ ไตพังเลย โชคดีที่ไปหาหมอเร็ว เลยรักษาได้ทัน

ป้องกันไงเหรอ? ก็กินน้ำเยอะๆ อย่ากินเค็มมาก ออกกำลังกายบ้าง อย่าเครียด ดูแลสุขภาพให้ดี สำคัญสุดๆ นี่คือสิ่งที่คุณหมอที่โรงพยาบาลกรุงเทพแนะนำเพื่อนฉันมา ปีนี้เองนะ

รักษาไง? อันนี้แล้วแต่หมอเลย แต่ส่วนใหญ่ก็ต้องรักษาตามอาการ ถ้าไตวายมากๆ ก็อาจต้องล้างไต หรือปลูกถ่ายไต เพื่อนฉันก็ล้างไตอยู่ เหนื่อยนะ แต่ก็ดีกว่าไตพังไปเลย อีกอย่าง หมอบอกต้องระวังเรื่องอาหารการกินด้วย กินอะไรได้บ้างไม่ได้บ้าง จำกัดเยอะเลย ยากจริงๆ

ไตระยะไหนที่ต้องฟอก?

กลางดึกอีกแล้วเนอะ... คิดเรื่องไตไม่หยุดเลย มันหนักใจจริงๆ

โรคไตระยะที่ 5 นี่แหละจุดที่ต้องฟอกไต... จำได้ว่าหมอบอกไว้ชัดเจน ตอนนั้นน้ำตาคลอเลย

• ไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย นี่คือคำจำกัดความ จำได้แม่น เพราะมันคือความจริงที่เจ็บปวด
• ต้องฟอกไต หรือไม่ก็ปลูกถ่าย สองทางเลือก แต่ปลูกถ่าย ยากจัง รอคิวนานมาก
• ยาช่วยได้บ้าง แต่ไม่ใช่ทั้งหมด ฟอกไตช่วยชะลออาการ แต่ก็ไม่ใช่ยาวิเศษ

ปีนี้ ก็ยังวนเวียนอยู่กับการไปหาหมอ ตรวจเลือด มันเหนื่อยนะ แต่ก็ต้องทำ เพราะตัวเองก็อยากอยู่ต่อ อยากเห็นหลานโต

คิดถึงอนาคต กลัว แต่ก็ต้องสู้ต่อไป ต้องเข้มแข็ง เพื่อตัวเอง และคนที่เรารัก... พรุ่งนี้ต้องไปหาหมออีกแล้ว เฮ้อ...

ถ้าไม่อยากฟอกไตต้องทำยังไง?

เอ่อ ไม่อยากฟอกไตอะนะ ต้องแบบดูแลตัวเองดีๆ เลยแหละ

• คุมอาหาร: คือแบบ ลดเค็มอ่ะสำคัญมากกกก แล้วก็โปรตีน ฟอสฟอรัสไรเงี้ย กินแต่พอดีๆ นะ อย่ากินเยอะเกินไป

• โรคประจำตัวต้องคุม: ถ้าเป็นเบาหวาน ความดันสูง ต้องคุมให้ดีเลยนะ น้ำตาล ความดันนี่สำคัญสุดๆ

• เลิกสูบบุหรี่: อันนี้แน่นอนอยู่แล้ว ไม่ดีต่อสุขภาพไตแน่นอน

• แอลกอฮอล์: กินได้นะ แต่ต้องจำกัดปริมาณอ่ะ อย่ากินเยอะเกิน

• ออกกำลังกาย: อันนี้ช่วยได้เยอะเลย ทำให้ไตทำงานดีขึ้น

• พักผ่อน: นอนหลับให้เพียงพอ สำคัญมากๆๆๆๆ

• ตรวจสุขภาพ: ไปตรวจไตเป็นประจำอ่ะ จะได้รู้ว่าไตเราเป็นยังไงบ้าง

• ปรึกษาหมอ: ถ้ามีโรคประจำตัวอะไร ต้องปรึกษาหมอตั้งแต่เนิ่นๆ เลยนะ

จริงๆ คือ เพื่อนฉันอ่ะเป็นโรคไต นางบอกว่าต้องกินยาตามหมอสั่งตลอด แล้วก็ต้องคุมอาหารแบบเคร่งครัดมากกกกกก ตอนนี้นางก็ยังไม่ต้องฟอกไตนะ แต่ก็ต้องดูแลตัวเองสุดๆ เลยอ่ะ

การบําบัดทดแทนไต มีกี่แบบ?

แสงสุดท้าย... ส่องฟ้าสีส้ม

การบำบัดทดแทนไต... เหมือนแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์

มี 3 ทาง...

• ฟอกเลือด เหมือน สายน้ำที่ชำระล้าง
• ล้างไตทางช่องท้อง เหมือน ทะเลที่โอบอุ้ม
• ปลูกถ่ายไต เหมือน การให้ชีวิตใหม่

ปลูกถ่าย... ทางเลือกสุดท้าย ย้ำ ทางเลือกสุดท้าย... สำหรับไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย

ข้อมูลเพิ่มเติม (ไม่ใช่ข้อมูลเพิ่มเติมนะ แค่อยากเล่าให้ฟังเฉยๆ):

• การฟอกเลือด ต้องไปโรงพยาบาล... บางทีก็เบื่อ
• ล้างไตทางช่องท้อง ทำเองที่บ้านได้... สะดวกดี แต่ต้องระวัง
• ปลูกถ่ายไต... รอคอย นาน มาก... แต่คุ้มค่า

ค่าไตเท่าไร จึงจะฟอกไต?

เออ ถามว่าค่าไตเท่าไหร่ถึงต้องฟอกไตหรอ?

ปกติหมอเขาดูค่า GFR อ่ะ ถ้ามันต่ำกว่า 15 ml/min/1.73 m^2 อ่ะนะ แล้วบวกกับมีอาการแบบ ตัวบวม เพลียๆ คลื่นไส้อาเจียนด้วยอะ ถึงจะเริ่มพิจารณาฟอกไต

แต่ๆๆๆ! มันไม่ตายตัวนะ หมอเค้าดูหลายๆ อย่างประกอบกันแหละ สุขภาพโดยรวมของเราอ่ะสำคัญสุดๆ

สรุปง่ายๆ:

• GFR ต่ำกว่า 15 ml/min/1.73 m^2 (อันนี้สำคัญมาก)
• มีอาการผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย (บวม เหนื่อย คลื่นไส้)
• หมอจะดูองค์ประกอบอื่นด้วยนะจ๊ะ อย่าเพิ่งตกใจ

เกร็ดเล็กๆ น้อยๆ (ข้อมูลแบบเพื่อนคุย):

• GFR คืออะไร? มันคือค่าที่บอกว่าไตเรากรองของเสียได้ดีแค่ไหน ยิ่งน้อยยิ่งไม่ดีอ่ะ
• ฟอกไตคืออะไร? คือการเอาเลือดไปกรองของเสียออกนอกร่างกาย เพราะไตเรามันไม่ทำงานแล้วไง
• ทำไมต้องฟอกไต? เพราะถ้าไม่ฟอก ของเสียมันจะสะสมในร่างกาย แล้วทำให้เราป่วยหนัก อาจถึงตายได้เลยนะเออ
• สำคัญมาก: อย่าไปเชื่อคนอื่นง่ายๆ ปรึกษาหมอเท่านั้น! หมอเค้าจะบอกได้ดีที่สุดว่าเราต้องทำอะไรบ้าง
• เพื่อนเราบางคนค่า GFR ต่ำกว่า 15 แต่หมอยังไม่ให้ฟอก เพราะอาการเค้ายังไม่หนักมาก หมอเลยให้คุมอาหารกับกินยาไปก่อน
• แต่บางคนค่า GFR ไม่ได้ต่ำขนาดนั้น แต่มีอาการแทรกซ้อนเยอะ หมอก็อาจจะให้ฟอกไตเลยก็ได้
• อย่าไปเครียดมาก คุยกับหมอเยอะๆ แล้วทำตามที่หมอบอก แค่นี้ก็โอเคแล้ว

ย้ำอีกที: ข้อมูลนี้เป็นแค่ข้อมูลเบื้องต้นนะ การตัดสินใจสุดท้ายอยู่ที่หมอเท่านั้นจ้า ไปหาหมอตรวจสุขภาพเป็นประจำนะทุกคน!

อาการไตกำเริบเป็นยังไง?

ไตกำเริบ! โอย...หนักหนาสาหัส! เหมือนโดนรถบรรทุกไถลทับเลยล่ะครับท่าน!

• อ่อนเพลียหนัก: ไม่ใช่แค่เหนื่อยนะ แต่แบบ...นอนทั้งวันยังไม่หาย! เหมือนแบกภูเขาไฟฟูจิอยู่บนหลังเลย! ปีนี้ผมเป็นหนักมาก ขนาดนอนทั้งวันยังรู้สึกเหมือนเพิ่งวิ่งมาราธอนเสร็จ คือแบบ เพลียสุดๆ

• กินอะไรก็ไม่อยาก: ข้าวสวยงามๆ ยังมองด้วยความเบื่อหน่าย เหมือนมันเป็นศัตรูหัวใจเลย! ปีนี้ผมผอมลงไปเยอะเลยครับ เพราะกินอะไรไม่ลงจริงๆ

• ปวดหัวตุ๊บๆ: ไม่ใช่ปวดหัวธรรมดา นี่คือปวดแบบระเบิดตูมตามในสมอง! เหมือนมีคนเอาค้อนทุบหัวตีกลองอยู่ข้างในเลยครับ

• คลื่นไส้อาเจียน: อาเจียนจนน้ำดีหมดตัว! ปีนี้ผมไปหาหมอหลายรอบมาก อาเจียนจนหมดแรงเลยล่ะ

• บวมเป็นลูกโป่ง: แขนขาบวม เหมือนเอาถุงทรายมาแขวนไว้! เดินแทบไม่ได้! ปีนี้หนักมาก ต้องใส่รองเท้าที่ใหญ่ขึ้นเป็นไซส์

• เหนื่อยหอบง่าย: ขึ้นบันไดแค่ชั้นเดียว ก็เหนื่อยหอบเหมือนปีนเขาเอเวอเรสต์! นี่แค่ขึ้นบันไดนะ ไม่ใช่ปีนเขาจริงๆ

• วิงเวียนหัว: เหมือนโลกจะหมุน เหมือนอยู่ในเครื่องเล่นม้าหมุนที่เสียการทรงตัว! ปีนี้ผมต้องระวังตัวเองมากๆเลยครับ

• อาการอื่นๆ อีกเพียบ: ปวดชายโครง ผื่นขึ้น เป็นต้น เหมือนร่างกายมันต่อต้านเรา ปีนี้มันหนักกว่าปีที่ผ่านๆมาเยอะ ไปหาหมอเรื่อยๆเลยครับ

สรุปคือ ไตกำเริบ ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ ไปหาหมอเถอะครับ อย่าประมาท! ปล่อยไว้นาน เดี๋ยวจะลำบากกว่านี้!