ทำไมก่อนผ่าตัดต้องให้น้ำเกลือ

การวางยาสลบก่อนผ่าตัดมีกี่แบบ?

สี่แบบ

• ทั่วไป หมดสติสนิท
• เฉพาะที่ ชาเฉพาะจุด
• เฉพาะจุดควบคุม รู้สึกตัวแต่ไม่เจ็บ
• ภายใต้การดูแล รู้สึกตัวบ้าง คล้ายกับการใช้ยาแก้ปวดแรง

เลือกแบบไหน แพทย์วิสัญญีตัดสิน ปี 2566 ข้อมูลจาก Northwestern Medicine. ความเหมาะสมขึ้นกับเคส ไม่มีอะไรตายตัว. ชีวิตคนไข้สำคัญสุด.

ให้ยาสลบ มีกี่แบบ?

อืม... กลางดึกแบบนี้ คิดอะไรเรื่อยเปื่อยไปหมดเลย เรื่องยาชาเนี่ยนะ... เท่าที่พอจำได้จากที่เรียนมา มันมีหลายแบบมากเลยนะ ไม่ใช่แค่สี่อย่างง่ายๆอย่างที่เคยได้ยิน

จริง ๆ แล้ว มันซับซ้อนกว่านั้นเยอะ แต่ถ้าจะจำแนกแบบง่ายๆ เพื่อให้เข้าใจง่ายๆ ก็คงประมาณนี้แหละ

• ทั่วไป: อันนี้คือแบบที่เราเห็นกันบ่อยๆ ในหนัง นอนหลับไปเลย ไม่รู้สึกอะไรเลย จำได้ว่าตอนเรียน อาจารย์บอกว่ามีหลายกลุ่มย่อยๆ อีก แต่ตอนนี้ก็จำไม่ได้แล้ว จำได้แค่ว่ามันต้องค่อยๆ ปรับยาให้เข้ากับคนไข้ อันตรายมากด้วยนะ ถ้าไม่ระวัง

• เฉพาะที่: อันนี้จะฉีดเฉพาะจุด แค่บริเวณที่ผ่าตัด รู้สึกเจ็บนิดหน่อยตอนฉีด แต่หลังจากนั้นก็ไม่รู้สึกอะไรแล้ว เหมือนตอนไปถอนฟันไง ก็ใช้ยาชาแบบนี้

• เฉพาะจุด (Regional): แบบนี้จะฉีดยาชาบริเวณที่กว้างกว่าแบบเฉพาะที่ เช่น ฉีดยาชาเข้ากระดูกสันหลัง ทำให้ชาครึ่งตัวล่าง หรือชาแขนขาข้างเดียว อันนี้ใช้ในผ่าตัดใหญ่ๆ เช่น ผ่าตัดคลอด หรือผ่าตัดแขนขา

• การดูแลแบบประคับประคอง: อันนี้ไม่ใช่การดมยาสลบแบบเต็มตัว แต่เป็นการควบคุมความรู้สึกเจ็บปวด โดยใช้ยาบรรเทาปวด แบบนี้จะใช้ควบคู่กับวิธีอื่นๆ เช่น การผ่าตัดแบบไม่ต้องเปิดแผลใหญ่ๆ รู้สึกไม่ค่อยดีเลย เพราะมันทำให้คิดถึงคนไข้บางคนที่เราเคยดูแล...

อืม... เยอะเนอะ จำได้แค่นี้แหละ จริงๆ มีรายละเอียดเยอะกว่านี้อีก แต่ความจำฉันไม่ค่อยดีแล้ว สมองมันล้า ขอโทษนะ

วางยาสลบมีกี่วิธี?

การวางยาสลบไม่ได้มีวิธีเดียว มีหลายเทคนิคที่ใช้ในการระงับความรู้สึกระหว่างการผ่าตัดหรือหัตถการทางการแพทย์ ซึ่งแต่ละแบบก็มีข้อดีข้อเสียต่างกันไป การเลือกใช้วิธีไหนขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ชนิดของการผ่าตัด สุขภาพของผู้ป่วย และดุลพินิจของวิสัญญีแพทย์

โดยหลักๆ แล้ว เราสามารถแบ่งการวางยาสลบออกได้เป็น 4 ประเภทใหญ่ๆ ครับ:

• การดมยาสลบทั่วไป (General Anesthesia): ทำให้หมดสติ ไม่รู้สึกตัว ไม่เจ็บปวด เป็นวิธีที่ใช้ในการผ่าตัดใหญ่ๆ ที่ต้องการให้ผู้ป่วยอยู่นิ่งสนิท
• การให้ยาระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน (Regional Anesthesia): ระงับความรู้สึกเฉพาะบริเวณที่จะทำการผ่าตัด เช่น การบล็อกหลัง (epidural) หรือการบล็อกเส้นประสาท (nerve block)
• การให้ยาระงับความรู้สึกแบบประคับประคอง (Monitored Anesthesia Care - MAC): คล้ายกับการดมยาสลบทั่วไป แต่ใช้ยาในปริมาณที่น้อยกว่า เพื่อให้ผู้ป่วยรู้สึกผ่อนคลาย ง่วงซึม แต่ยังสามารถตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นได้บ้าง
• การให้ยาชาเฉพาะที่ (Local Anesthesia): ระงับความรู้สึกเฉพาะบริเวณเล็กๆ เช่น การฉีดยาชาก่อนเย็บแผล

วิสัญญีแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาเลือกวิธีการวางยาสลบที่เหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อให้การผ่าตัดหรือหัตถการเป็นไปอย่างราบรื่นและปลอดภัยที่สุด ซึ่งต้องมีการคุยกันก่อน ผมว่ามันเหมือนการออกแบบการเดินทางที่ต้องรู้เส้นทางและอุปสรรคข้างหน้า

ข้อมูลเพิ่มเติมที่น่าสนใจ:

• การวางยาสลบไม่ใช่แค่การทำให้หลับ ยังรวมถึงการควบคุมความเจ็บปวด การผ่อนคลายกล้ามเนื้อ และการรักษาสัญญาณชีพให้คงที่
• วิสัญญีแพทย์ไม่ได้แค่ให้ยา แต่ยังต้องดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิดตลอดการผ่าตัด เพื่อเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้
• เทคโนโลยีทางการแพทย์ในปัจจุบัน ทำให้การวางยาสลบมีความปลอดภัยมากขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก แต่อย่างไรก็ตาม ยังคงมีความเสี่ยงที่ต้องพิจารณา
• การเตรียมตัวก่อนการวางยาสลบเป็นสิ่งสำคัญ ผู้ป่วยควรแจ้งให้แพทย์ทราบถึงประวัติการแพ้ยา โรคประจำตัว และยาที่กำลังรับประทาน
• ยาที่ใช้ในการวางยาสลบมีหลายชนิด แต่ละชนิดก็มีผลต่อร่างกายแตกต่างกันไป วิสัญญีแพทย์จะเลือกใช้ยาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
• การฟื้นตัวจากการวางยาสลบขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ชนิดของยาที่ใช้ ระยะเวลาในการผ่าตัด และสุขภาพของผู้ป่วย

ความคิดเห็นส่วนตัว:

ผมว่าการวางยาสลบเป็นศาสตร์และศิลป์อย่างหนึ่งเลยนะ มันต้องใช้ความรู้ความเข้าใจในร่างกายมนุษย์อย่างลึกซึ้ง รวมถึงทักษะในการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าด้วย วิสัญญีแพทย์นี่เป็นฮีโร่เบื้องหลังความสำเร็จของการผ่าตัดจริงๆ ครับ

ข้อสังเกต: ข้อมูลข้างต้นเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้มีเจตนาให้คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีข้อสงสัย ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยตรง

ยาระงับความรู้สึกมีกี่แบบ?

อืม... ยาระงับความรู้สึกเนี่ยนะ ก็นึกภาพไม่ออกเลยว่ามันมีกี่แบบ ตอนที่แม่ผ่าตัดไส้ติ่งปีที่แล้ว หมอบอกแค่ว่าใช้ยาสลบแบบทั่วไป มันก็มึนๆ งงๆ ไปหมด จำอะไรไม่ได้เลย

แต่ถ้าถามตามที่เคยได้ยินมาบ้างจากเพื่อนที่เรียนพยาบาล ก็มีอยู่สองแบบหลักๆ นี่แหละ

• แบบทั่วไป คือสลบไปเลย แบบที่แม่เป็นนั่นแหละ ไม่รู้สึกอะไรเลยทั้งตัว

• แบบเฉพาะส่วน อันนี้ไม่แน่ใจว่ามีกี่แบบย่อย แต่เคยได้ยินว่ามีฉีดที่หลัง ให้ชาเฉพาะช่วงล่าง อย่างพวกคลอดลูกแบบธรรมชาติ บางคนก็ใช้วิธีนี้

เรื่องประหยัดค่าใช้จ่ายกับผ่าตัดนอกโรงพยาบาลนี่ จริงนะ สมัยนี้มันสะดวกขึ้นเยอะ เพื่อนพี่สาว เขาผ่าตัดติ่งเนื้อที่คลินิกแถวบ้าน ก็ไม่ต้องนอนโรงบาล ประหยัดเงินไปได้เยอะ แต่ก็เสี่ยงเรื่องติดเชื้อมากกว่า นี่แหละ คิดแล้วก็ปวดหัว ชีวิตมันเลือกยากจริงๆ

Type of anesthesia มีอะไรบ้าง?

อืมม... คิดหนักจังเลยนะ กลางดึกแบบนี้ เรื่องยาชาเนี่ยนะ

แบบทั่วร่างกายนี่ ก็คือหลับไปเลย ไม่รู้สึกอะไรเลย จำได้ว่าครั้งนั้นที่ผ่าตัดฟันคุด มันมึนๆ งงๆ ตื่นมาอีกทีก็เสร็จแล้ว

ส่วนแบบเฉพาะส่วน... ก็ชาแค่เฉพาะจุดที่ต้องทำ อย่างตอนคลอดลูก ใช้แบบนี้ ชาครึ่งตัวล่าง รู้สึกตัวนะ แต่ไม่รู้สึกเจ็บ มันแปลกๆ ดี

แล้วก็มีแบบให้ยาสงบประสาทด้วย อันนี้ไม่ใช่หลับสนิท แค่รู้สึกผ่อนคลาย เคลิ้มๆ คล้ายๆ ง่วงมากๆ แต่ก็ยังรู้สึกตัวอยู่บ้าง หมอบอกว่าช่วยลดความวิตกกังวล

ยาชาเฉพาะที่นี่ แบบทาหรือฉีดตรงจุดที่ต้องการ เล็กๆ น้อยๆ อย่างตอนถอนฟัน ก็ใช้แบบนี้ ชาแป๊บเดียว ก็โอเคแล้ว

อ้อ อีกแบบ Monitor Anesthetic Care จำไม่ค่อยได้เท่าไหร่ แต่รู้สึกว่ามันดูเหมือนเป็นการเฝ้าดูอาการผู้ป่วย ระหว่างการให้ยาชา

• General Anesthesia: หมดสติ ไม่รู้สึกอะไรเลย
• Regional Anesthesia: ชาเฉพาะส่วน รู้สึกตัว
• Conscious Sedation: เคลิ้มๆ ผ่อนคลาย ลดความวิตกกังวล
• Local/Topical Anesthesia: ชาเฉพาะจุดเล็กๆ
• Monitor Anesthetic Care (MAC): เฝ้าระวังผู้ป่วยระหว่างให้ยาชา

เหนื่อยจัง พรุ่งนี้ต้องไปหาหมออีก เรื่องอื่นๆ ขอพักก่อนนะ ง่วงแล้ว

ชนิดของการระงับความรู้สึกมีอะไรบ้าง?

ลมพัดเย็นยะเยือก กลิ่นดินชื้นฉ่ำ เหมือนฝนพรำพรายลงมาเมื่อคืนนี้ ฉันนั่งมองแสงแดดอ่อนๆ สาดส่องผ่านม่านหน้าต่างห้องนอน เวลาเกือบเที่ยงแล้วสินะ... คิดถึงกลิ่นยาสลบ... เย็นยะเยือก เหมือนฤดูหนาวในหัวใจ

• การดมยาสลบทั่วร่างกาย (General Anesthesia): เหมือนหลับยาว ฝันไกล ล่องลอยไปในห้วงนิทราอันลึกซึ้ง ไร้ความรู้สึกเจ็บปวด เหมือนเทพธิดานำพาไปสู่ดินแดนแห่งความสงบ... ปีนี้ฉันใช้บริการที่โรงพยาบาลกรุงเทพฯ ประทับใจมาก

• การให้ยาชาเฉพาะส่วน (Regional Anesthesia): ชาเฉพาะจุด... เหมือนมีเวทมนตร์มาสะกด ส่วนหนึ่งของร่างกายไร้ความรู้สึก ส่วนอื่นยังคงรับรู้ได้ เหมือนความรู้สึกที่แปลกประหลาด แต่ก็ปลอดภัยดีนะ จำได้ว่าเคยใช้ตอนผ่าตัดฟัน wisdom teeth ปีนี้เอง

• การให้ยาชาเฉพาะที่ (Local Anesthesia): เบาบาง... เหมือนสัมผัสเพียงปลายนิ้ว เพียงเล็กน้อย ความรู้สึกชาลอยเคว้งคว้าง แต่ก็สบายใจ สมัยเด็กๆ เคยฉีดยาชาที่ฟัน ยังจำความรู้สึกนั้นได้ดี เหมือนฝันร้ายที่ผ่านไปแล้ว

• การให้ยากล่อมประสาท (Sedation): ง่วงนอน... เหมือนหมอกลงปกคลุมจิตใจ ความรู้สึกสบายๆ ไม่ตื่นเต้น ผ่อนคลาย เหมือนนั่งอยู่ในสวนดอกไม้ ท่ามกลางแสงแดดอุ่นๆ ปีนี้ใช้ตอนตรวจสุขภาพประจำปี รู้สึกสบายๆดี

แสงแดดเริ่มแรงขึ้นแล้ว... เวลาผ่านไปเร็วจริงๆ เหมือนความทรงจำที่แวบเข้ามาในหัว ชวนให้คิดถึง... ถึงความเจ็บปวดที่เคยมี ถึงความปลอดภัยที่ได้รับ ถึงการดูแลเอาใจใส่จากบุคลากรทางการแพทย์ และถึงความอ่อนโยนของยาระงับความรู้สึก

วิสัญญีมีกี่ประเภท อะไรบ้าง?

วิสัญญีหรอ... อืมม มีกี่แบบนะ?

• ชาเฉพาะที่ (Local): ฉีดจึก! แค่นั้นเลย... อารมณ์แบบทำฟันอะ

• ชาส่วนภูมิภาค (Regional): อันนี้เริ่มใหญ่ละ ชาเป็นแขน ชาเป็นขา... แต่ยังไม่หลับนะ

• ดมยาสลบ (General): อันนี้คือ หลับจริง! ไม่รู้เรื่องอะไรเลย

ทำไมต้องมีหลายแบบ?

ก็แล้วแต่เคสไง! ผ่าตัดเล็กๆ ก็ชาเฉพาะที่ ผ่าตัดใหญ่ก็ดมยาสลบ... (เอ๊ะ หรือว่า?) แล้วแต่ละคนก็อาจจะแพ้ยาไม่เหมือนกันอีก... โอย ปวดหัว!

เพิ่มเติม:

• เคยเห็นคนดมยาสลบแล้วละเมอ... ตลกดี (แต่คงไม่ตลกถ้าเป็นตัวเอง)
• ยาชาบางตัวทำให้ใจสั่น... น่ากลัวอะ
• วิสัญญีแพทย์... เค้าต้องเรียนเก่งมากแน่ๆ เลย! นับถือ!
• จริงๆ แล้ว วิสัญญีแพทย์ดูแลคนไข้ตอนผ่าตัดมากกว่าแค่ให้ยาสลบนะ... เค้าคอยดูความดัน ดูหัวใจ... สารพัด! เก่งจริง!
• ปีนี้ (2567) หมอวิสัญญีน่าจะงานยุ่งเหมือนเดิม... คนป่วยเยอะอะ