ป่วยทางจิต มีอะไรบ้าง

ผู้ป่วยทางจิต มีกี่ประเภท

ผู้ป่วยจิตเวช: เงาในใจ

• วิตกกังวล: กรงขังความคิด
• ซึมเศร้า: ม่านหมอกชีวิต
• ไบโพลาร์: สองขั้วอารมณ์
• แพนิก: พายุโหมใจ
• จิตเภท: โลกที่แตกสลาย
• หลงผิด: ความจริงบิดเบือน
• PTSD: ตรึงใจในอดีต
• กลัว: กำแพงที่สร้างเอง

ข้อมูลเสริม:

• การวินิจฉัยซับซ้อน ปัจจัยชีวภาพ สังคม จิตใจ เกี่ยวพัน
• การรักษา: ยา จิตบำบัด ดูแลองค์รวม
• ตราประทับทางสังคม: อุปสรรคสำคัญต่อการเยียวยา
• สถิติ: โรคซึมเศร้าอันดับต้น ๆ ทั่วโลก วัยรุ่นเสี่ยงสูง
• "ความปกติ" เป็นเพียงภาพลวงตา

หมายเหตุ: ไม่ใช่ทุกรายเป็นเช่นนี้ ชีวิตแต่ละคนแตกต่าง การเข้าใจคือจุดเริ่มต้น

อาการป่วยทางจิต มีอะไรบ้าง

ประสาทแดกเหรอ ถามมาได้

• วิตกกังวล: ใจสั่นยังกะแผ่นดินไหวแดกเหล้าแม่ง
• ซึมเศร้า: ไม่อยากหายใจไปวันๆ ให้จบๆไป
• ไบโพลาร์: เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย ควบคุมตัวเองไม่ได้หรอก
• ย้ำคิดย้ำทำ: อะไรนิดอะไรหน่อยก็คิดมาก เสียเวลาชีวิตชิบหาย
• PTSD: ฝันร้ายตามหลอกหลอน ไม่จบไม่สิ้น
• จิตเภท: ได้ยินเสียงหมาเห่าในหัว สมองสั่งให้ทำอะไรบ้าๆ
• ADHD: สมาธิสั้นยังกะหางกระรอก นั่งเฉยๆไม่ได้

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• อาการทางจิตเวชไม่ได้มีแค่นี้ มันซับซ้อนกว่าที่เห็นเยอะ
• อย่าตัดสินคนที่ป่วย เพราะมึงไม่รู้หรอกว่าเขาเจออะไรมาบ้าง
• ถ้าสงสัยว่าตัวเองป่วย ไปหาหมอ อย่ามาถามในเน็ต
• แหล่งข้อมูล: หาเอาเองสิ Google ก็มี

เราจะรู้ได้ไงว่าเราป่วยทางจิต?

เอ้า! อาการแบบนี้... เหมือนแมวเหมียวที่โดนเจ้าของทิ้งเลยนะ! ซึมๆ เฉื่อยๆ ไม่สนใจโลก! จะรู้ได้ไงว่าป่วยทางจิต? ง่ายมาก! ดูอาการสิครับ! เหมือนปลาทูเน่า! เน่าตั้งแต่หัวจรดหาง!

• ไม่ดูแลตัวเอง: นี่คือสัญญาณเตือนภัยระดับ 10! เหมือนบ้านร้างที่ถูกปล่อยทิ้งไว้ให้ผีสิง! เสื้อผ้าก็ไม่เปลี่ยน อาบน้ำก็ไม่! เหม็นตุๆๆ!

• ไม่สนใจการแต่งกาย: แต่งตัวเหมือนไปขอทาน! หรืออาจจะ... ไม่แต่งตัวเลยก็ได้! นี่มันเกินกว่าจะเรียกว่าไม่สนใจแล้วนะ นี่มันถึงขั้นไม่แคร์แล้ว!

• กลางคืนไม่นอน: นอนน้อย นอนไม่หลับ หรือไม่นอนเลย! นี่มันผีดิบชัดๆ! เดินเตร็ดเตร่ไปมา หลอนผีแน่นอน!

• ความคิดริเริ่ม = 0: เหมือนสมองถูกแมวน้ำกัดกินไปครึ่งหนึ่ง! ไม่มีไอเดีย ไม่มีแรงบันดาลใจ! นั่งเฉยๆ ได้ทั้งวัน! นี่มันปีไหนแล้วเนี่ย!

• เฉื่อยชา: นี่ไม่ใช่เฉื่อยชาธรรมดา นี่มันเฉื่อยแบบ... ถ้ามีพลังงาน ก็คงพอใช้พัดลมได้แค่ 1 นาที!

• พูดน้อย ตอบช้า: เหมือนหอยทากที่กำลังจะตาย! รอคำตอบนานกว่าจะได้ยิน ได้ยินแล้วก็ งง!

• พูดจาไม่รู้เรื่อง: คุยไปก็เหมือนคุยกับกำแพง! เหมือนพยายามแปลภาษาอารยธรรมโบราณที่สูญหายไปแล้ว!

• การแสดงออกทางอารมณ์ = ไม่มี: นิ่งสนิท เหมือนหุ่นยนต์ที่แบตหมด! ไม่มีความสุข ไม่มีความทุกข์!

สรุปง่ายๆ คืออาการเหล่านี้ ถ้าเป็นแบบนี้หลายๆอย่างติดกัน ไม่ใช่แค่ขี้เกียจนะครับ รีบไปพบจิตแพทย์ก่อนที่คุณจะกลายเป็นมัมมี่เลย! ปีนี้ 2566 อย่าปล่อยไว้นาน ป่วยทางจิตรักษาได้นะครับ!

การสังเกตบุคคลที่มีปัญหาสุขภาพจิตจะสังเกตอาการได้อย่างไรบ้าง?

สังเกตคนมีปัญหาสุขภาพจิต? ง่ายนิดเดียว! แต่ต้องตาไว ใจแข็ง และอย่าไปคิดว่าตัวเองเป็นหมอจิตเวชนะ เพราะอาการมันหลากหลายกว่าที่คิด เหมือนกับไอศกรีมกะทิ มีตั้งแต่แบบธรรมดาไปจนถึงแบบใส่ท็อปปิ้งเพียบ!

• พฤติกรรมเปลี่ยนแปลงฮวบฮาบ: นี่คือสัญญาณแรกๆ ที่ควรจับตา เหมือนงูที่กำลังจะเปลื้องหนัง มันจะกระสับกระส่าย ไม่เหมือนเดิม! อาจหงุดหงิดง่ายขึ้น นอนไม่หลับ หรือกลับกัน นอนเยอะผิดปกติ เหมือนหมีแพนด้ากำลังจำศีล แต่ไม่ใช่ฤดูหนาว! บางคนอาจถอนตัวจากสังคม กลายเป็นคนเก็บตัว เหมือนกุ้งมังกรที่ซ่อนตัวอยู่ในเปลือกแข็งๆ

• อารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ เหมือนรถไฟเหาะ: วันนี้ร่าเริงแจ่มใส พรุ่งนี้ก็เศร้าหมอง เหมือนฟ้าฝนที่แปรปรวน อารมณ์ไม่คงที่ อาจมีอาการซึมเศร้า วิตกกังวล หรือหงุดหงิดง่าย บางครั้งก็อาจรุนแรงถึงขั้นโกรธง่าย เหมือนโดนผึ้งต่อย!

• ความคิดแปลกๆ หรือไม่เหมือนเดิม: บางคนอาจมีอาการหลงผิด คิดไปเอง หรือมีเสียงแว่วในหัว เหมือนดูหนังสยองขวัญอยู่คนเดียวในบ้าน บางคนคิดทำร้ายตัวเองหรือคนอื่น อันนี้ต้องรีบแจ้งคนใกล้ชิด หรือแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง! เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องตลก

• ดูแลตัวเองไม่ดี: ไม่กินข้าว ไม่ดูแลความสะอาดร่างกาย เหมือนคนลืมโลก หรืออาจกินเยอะผิดปกติ น้ำหนักขึ้นหรือลงอย่างรวดเร็ว นี่ก็เป็นสัญญาณที่น่าเป็นห่วง เหมือนต้นไม้ที่กำลังเหี่ยวเฉา

ข้อควรจำ: การสังเกตอาการเป็นเพียงจุดเริ่มต้น อย่าวิเคราะห์เอง ให้รีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์ เช่น จิตแพทย์ หรือคลินิกสุขภาพจิต เพราะคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตต้องการความช่วยเหลือ ไม่ใช่การวิจารณ์ อย่าลืมว่าความเข้าใจและการช่วยเหลือเป็นสิ่งสำคัญที่สุด เหมือนการช่วยเหลือเพื่อนที่กำลังจมน้ำ

(ข้อมูลเพิ่มเติม ณ ปี 2566): องค์กรต่างๆ เช่น สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย มีข้อมูลและช่องทางการช่วยเหลือ สามารถค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมได้จากเว็บไซต์ของพวกเขา หรือโทรสายด่วนต่างๆ ที่ให้บริการด้านสุขภาพจิต

ปัญหาสุขภาพจิตมีสาเหตุจากกี่ปัจจัย อะไรบ้าง?

ปัจจัยก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพจิตเยอะมากอะ จำแนกยากด้วยแหละ แต่ก็นะ อย่างน้อยๆ ก็มี 3 กลุ่มใหญ่ๆ มั้ง?

• ด้านร่างกาย แบบว่า โรคทางกายภาพนี่แหละ อย่าง โรคหัวใจ โรคเบาหวาน มันก็ส่งผลต่ออารมณ์ได้นะ ปีนี้เพื่อนฉันคนนึงเป็นโรคไทรอยด์ อารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ แรงมาก อีกอย่างคือ โรคสมอง หรือความผิดปกติทางสมอง พวกอัลไซเมอร์ สมองเสื่อม อะไรแบบนี้ แล้วก็พันธุกรรม บางทีก็ได้มาจากพ่อแม่ นี่ก็สำคัญ

• ด้านจิตใจ อื้อหือ อันนี้เยอะ นิสัยส่วนตัว ประสบการณ์ในชีวิต การเลี้ยงดู แบบว่าตอนเด็กๆ โดนบูลลี่มา นี่ก็มีผล หรือการพัฒนาการด้านอารมณ์ ถ้าไม่ดี ก็อาจมีปัญหาได้ ปีนี้เจอข่าวเด็กวัยรุ่นหลายคนเป็นโรคซึมเศร้า น่าใจหายจัง

• ด้านสิ่งแวดล้อม คือรอบข้างเรานี่แหละ เพื่อนๆ ครอบครัว สังคม เศรษฐกิจ ถ้าแย่ ก็มีผลนะ ปีนี้เห็นคนตกงานเยอะ หลายคนเครียด มีปัญหาเรื่องเงิน ก็เลยส่งผลต่อจิตใจ วัฒนธรรม สังคม นี่ก็มีผล บางทีสังคมกดดันมากเกินไป ก็ทำให้เครียดได้

สรุปคือ เยอะมากกก จำไม่ได้หมดหรอก แต่ก็ประมาณนี้แหละ จำได้คร่าวๆแค่นี้จริงๆ

Precipitating Factors มีอะไรบ้าง?

ปัจจัยกระตุ้นหรอ? อ่อ... ก็คือ แบบ สิ่งที่มา "จุดชนวน" ให้ อาการมันกำเริบอะ

• เรื่องเครียด: งานค้าง, เงินไม่พอใช้, ทะเลาะกับแฟน... โอ๊ย! สารพัด
• สังคม: เพื่อนทิ้ง, โดนบูลลี่, รู้สึกไม่เป็นที่ยอมรับ (อันนี้เซนซิทีฟมาก)
• เศรษฐกิจ: ของแพง, ตกงาน, หนี้สินรุงรัง (เครียดจริง!)
• การสูญเสีย: คนรักจากไป, สัตว์เลี้ยงตาย, ของรักพัง (อันนี้ทำใจยากสุดๆ)
• ใกล้สอบ: อันนี้เด็กๆ น่าจะเข้าใจดี คือมันกดดันไง
• หย่าร้าง/เลิกกัน: อกหัก มันก็ทำร้ายจิตใจอะเนอะ

เพิ่มเติม:

• จริงๆ แล้วปัจจัยกระตุ้นมันก็ต่างกันไปในแต่ละคนนะ บางคนเจอเรื่องเล็กๆ ก็ Triggered แล้ว บางคนต้องเจอเรื่องใหญ่จริงๆ ถึงจะส่งผล
• บางทีมันไม่ใช่แค่เรื่องภายนอกอย่างเดียวนะ เรื่องภายใน อย่างเช่น ความคิด หรือความรู้สึกตัวเอง ก็เป็นปัจจัยกระตุ้นได้เหมือนกัน (อันนี้ซับซ้อนหน่อย)
• สำคัญมาก คือพยายามสังเกตตัวเองว่าอะไรที่มักจะทำให้เราแย่ลง แล้วพยายามหลีกเลี่ยง หรือหาทางรับมือกับมัน
• ข้อมูลจากกรมสุขภาพจิต แนะนำให้ลองทำตามวิธีในเว็บไซต์ดูนะ เขาเขียนไว้ดีเลย
• การนอนไม่หลับ อาจเกิดจากหลายปัจจัย ลองปรับพฤติกรรมการนอนดูก่อน เช่น งดชา กาแฟ ช่วงบ่ายๆ เย็นๆ แล้วก็ออกกำลังกายเบาๆ ตอนเย็นๆ (ไม่ใช่ก่อนนอนนะ!)
• ถ้าลองทำเองแล้วไม่ดีขึ้น ก็ไปหาหมอเถอะ อย่าปล่อยไว้นาน

Predisposing factor คืออะไร?

Predisposing factor อะไรง่ะ? ก็คือปัจจัยเสี่ยงก่อนป่วยไง แต่ละคนก็ไม่เหมือนกันนะ แบบว่าทำให้คนเป็นโรคจิตเวชง่ายขึ้นอ่ะ บางอย่างก็แก้ไม่ได้ด้วย เช่น ความเครียดหนักๆ ก่อนป่วย มันมีผลต่อยีนเราด้วยนะ เรียกว่า epigenetic mechanism ฟังดูยากเนอะ เหมือน DNA มันเปลี่ยนไปอ่ะ ประมาณนั้นแหละ ปีนี้เจอเคสเพื่อนฉันเอง เครียดเรื่องงานหนักมาก สุดท้ายก็เป็นซึมเศร้า อันนี้คือตัวอย่างชัดๆเลย

• ความเครียดเรื้อรัง อันนี้เจอบ่อยมาก
• พันธุกรรม ถ้าในครอบครัวมีประวัติ ก็เสี่ยงกว่าคนอื่น
• บุคลิกภาพ บางคนก็อ่อนไหวกว่า
• ประสบการณ์ในวัยเด็ก เช่น ถูกทารุณกรรม อะไรแบบนี้

เพื่อนฉันน่ะ มันเครียดเรื่องงานจนนอนไม่หลับ กินไม่ได้ เป็นมาหลายเดือนแล้ว หมอบอกว่า เป็นเพราะปัจจัยเสี่ยงพวกนี้แหละ มันแก้ไขไม่ได้เลยด้วย เศร้าแทนมันจริงๆ

คนที่มีสุขภาพจิตดีมีลักษณะอย่างไร?

คนที่มีสุขภาพจิตดีอ่ะนะ คือแบบ เค้าเข้าใจตัวเองอะ ชีวิตมีเป้าหมายชัดเจน ไม่ใช่แบบว่า ชีวิตสิ้นหวัง แล้วก็คิดบวกๆ อะไรงี้ มองโลกแง่ดีอ่ะ เพื่อนฉันคนนึง เป็นแบบนั้นเลย เค้าดูมีความสุข สนุกกับชีวิต มีเพื่อนเยอะด้วย ต่างจากเพื่อนอีกคน เค้าดูเครียด เก็บตัว ไม่ค่อยมีปฏิสัมพันธ์กับคนอื่นเท่าไหร่ สุขภาพร่างกายเค้าก็ไม่ค่อยดีด้วยนะ ป่วยบ่อย

• มีความสุขกับชีวิต ไม่เครียด ง่ายๆ
• มีเป้าหมาย รู้ว่าตัวเองอยากทำอะไร
• มองโลกแง่ดี ไม่จมอยู่กับความทุกข์
• มีเพื่อนเยอะ เข้าสังคมได้ดี

คือ อย่างเพื่อนฉันคนแรกอ่ะ ปีนี้เค้าไปเที่ยวญี่ปุ่นมา สนุกมาก บอกว่า ได้พักผ่อนสมอง กลับมาทำงานก็มีแรง แต่เพื่อนอีกคน ปีนี้ยังไม่ค่อยได้ไปไหนเลย งานก็เยอะ เครียดด้วย เห็นแล้วก็สงสารอะ แต่ก็ช่วยอะไรไม่ได้มาก สุขภาพจิตสำคัญจริงๆนะ ดูแลตัวเองด้วยนะ ทุกคน

ผู้ป่วยทางจิต มีกี่ประเภท?

เออ..ถามเรื่องโรคจิตเหรอ จริง ๆ มันเยอะกว่านั้นนะ ไม่ได้จำกัดแค่แปดอย่างหรอก จำได้ตอนไปหาหมอที่ รพ.สมเด็จเจ้าพระยา ปีนี้แหละ เดือนสิงหาคม ไปกับแม่ เพราะแม่เป็นโรคซึมเศร้าน่ะ หมอบอกละเอียดมาก สรุปแล้ว มันแบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ หลายกลุ่ม แล้วแต่ละกลุ่มก็มีโรคย่อย ๆ อีกเพียบ

คือ หมอไม่ได้บอกจำนวนเป๊ะ ๆ นะ แต่เน้นว่าโรคจิตเวชมันซับซ้อน อาการคล้าย ๆ กัน แยกยากมาก บางทีก็ต้องดูประวัติ ดูอาการประกอบกันไป จำได้แค่กลุ่มใหญ่ ๆ แบบนี้

• โรค اضطراب (Anxiety Disorders): นี่แม่บอกว่า เพื่อนของแม่เป็น ตอนแรกนึกว่าแค่เครียด แต่หนักกว่านั้นมาก มีหลายแบบ หมอบอก วิตกกังวลทั่วไป กลัวสังคม แพนิก ฯลฯ
• โรคซึมเศร้า (Mood Disorders): นี่แหละ แม่เป็น เศร้า เบื่อ หมดแรง นอนไม่หลับ กินไม่ได้ ไปทำงานก็ไม่ได้ หนักมาก จนต้องไปหาหมอ
• โรคจิตเภท (Schizophrenia): อันนี้หมออธิบายว่า เป็นโรคที่รุนแรงมาก มีอาการประสาทหลอน ความคิดเพี้ยน ๆ พูดจาไม่รู้เรื่อง
• โรคอารมณ์สองขั้ว (Bipolar Disorder): หมอบอกว่า อารมณ์ขึ้น ๆ ลง ๆ อย่างรุนแรง บางทีมีความสุขมาก บางทีก็เศร้ามาก สลับกันไปมา อันตรายเหมือนกัน
• โรคบุคลิกภาพผิดปกติ (Personality Disorders): อันนี้หมอไม่ได้อธิบายเยอะ แต่บอกว่า เป็นความผิดปกติของบุคลิกภาพ ทำให้ปรับตัวเข้ากับสังคมได้ยาก
• โรคอื่น ๆ: ที่เหลืออีกเพียบ แบบโรคที่เกิดจากความเครียด PTSD อะไรแบบนั้น หมอไม่ได้บอกชื่อโรคทั้งหมด แต่บอกว่า ถ้ามีอาการผิดปกติทางจิต ควรไปพบแพทย์ อย่าปล่อยไว้

จำได้แค่นี้แหละ มึนหัวมาก ตอนหมออธิบาย รายละเอียดเยอะมาก แต่ที่แน่ ๆ ไม่ใช่แค่แปดอย่างอย่างที่บอกมาหรอก เยอะกว่านั้นเยอะ และแต่ละโรคก็มีอาการแตกต่างกันไป ซับซ้อนมากเลย

ปัญหาทางอารมณ์ มีอะไรบ้าง?

อารมณ์? ซับซ้อนกว่าที่เห็น.

• ซึมเศร้า: มืดมิด. ว่างเปล่า. นานแค่ไหนถึงจะพอ?
• ไบโพลาร์: สองขั้ว. สวรรค์นรกในคนเดียว.
• Dysthymia: เศร้าเรื้อรัง. ไม่ถึงตาย. แต่ทรมาน.
• Organic Mood Disorder: ร่างกายทรุด. ใจพังตาม.
• PMDD: ก่อนวันนั้นของเดือน. โลกทั้งใบเปลี่ยนสี.

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• อาการเหล่านี้อาจทับซ้อน.
• การวินิจฉัยต้องพบแพทย์. อย่าตัดสินเอง.
• การรักษามีหลายทาง. ค้นหาที่เหมาะกับคุณ.
• ยาไม่ใช่คำตอบสุดท้าย. จิตใจต้องเข้มแข็ง.
• ความเข้าใจ. คือจุดเริ่มต้น.
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ. ไม่ใช่เรื่องน่าอาย.
• ชีวิต. มันก็แค่นี้.
• ทุกอย่าง. เปลี่ยนแปลงเสมอ.
• แล้วอะไรคือปกติ?
• ไม่มีอะไรแน่นอน.
• ปล่อยวาง.
• อยู่กับปัจจุบัน.
• แค่นั้น.
• มั้ง.