เราจะรู้ได้ไงว่าร่างกายอักเสบ

การอักเสบเกิดขึ้นได้อย่างไร

โอ๊ย คือนี่จำได้ขึ้นใจเลยนะ ต้นปีนี้เอง ประมาณเดือนมีนาคม ตอนเย็นๆ จะไปวิ่งในสวนสาธารณะแถวบ้านไง กำลังวิ่งเพลินๆ อยู่ดีๆ ข้อเท้าไปสะดุดก้อนหินเล็กๆ เท้าพลิกเลยจ้า เสียงกรึบดังในหูเลยนะ หัวเข่าทรุด กลิ้งลงไปกองกับพื้นตรงนั้นแหละ เจ็บฉิบหายเลยตอนนั้น

พยายามลุกขึ้นแต่ลุกไม่ได้ ข้อเท้ามันบิดผิดรูปไปแล้วนะ ตอนนั้นเห็นเลยว่ามันเริ่มบวมๆ ขึ้นมาหน่อยๆ สีผิวตรงนั้นก็แดงๆ ด้วย โคตรร้อนเลยที่ตรงข้อเท้านั่นน่ะ พอเอามือไปแตะ เหมือนมีไฟช็อตเลย บอกเลยว่าไม่เคยเจ็บข้อเท้าขนาดนี้มาก่อน

คือแบบ อารมณ์เสียมากนะ ตั้งใจจะออกกำลังกายดันมาเจ็บตัว พยายามเขย่งกลับบ้านให้ได้ แต่เดินไม่ไหวจริงๆ สุดท้ายต้องโทรให้แฟนมารับที่หน้าสวนเลย ตอนนั้นจิตตกสุดๆ คิดแต่ว่ากูจะหายเมื่อไหร่เนี่ย แล้วจะวิ่งได้อีกมั้ยนะ

พอถึงบ้านรีบเอาน้ำแข็งมาประคบทันทีนะ ผ่านไปไม่ถึงครึ่งชั่วโมงข้อเท้าบวมเป่งเลยจ้ะ แดงเถือก ร้อนผ่าว ขนาดเอาน้ำแข็งประคบก็ยังรู้สึกได้เลยว่ามันร้อนข้างใน เหมือนร่างกายกำลังทำอะไรบางอย่างอยู่ข้างในข้อเท้าที่บาดเจ็บนั้นแหละ

การอักเสบเกิดขึ้นเมื่อร่างกายของเราตอบสนองต่อความเสียหายหรือสิ่งแปลกปลอม

• การอักเสบ (Inflammation) เป็นกลไกป้องกันตามธรรมชาติของร่างกาย
• เกิดขึ้นเมื่อมี สิ่งแปลกปลอม เช่น เชื้อโรค หรือเมื่อ เซลล์ถูกทำลาย เช่น การบาดเจ็บ
• เป้าหมายหลักคือ กำจัดสิ่งแปลกปลอม หรือ เซลล์ที่เสียหาย ออกไป
• อาการที่สังเกตเห็นได้ชัดคือ บวม แดง ร้อน เจ็บ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังทำงาน
• กระบวนการนี้ช่วย ฟื้นฟู เนื้อเยื่อที่ได้รับผลกระทบ

การอักเสบในร่างกายเกิดจากอะไร

ในห้วงลึกของร่างกายเรา... ที่ที่ทุกอย่างควรจะสงบนิ่ง การอักเสบคือเปลวไฟที่ถูกจุดขึ้น คือเสียงกู่ร้องของเซลล์เมื่อมีผู้บุกรุกเข้ามา มันคือการตอบสนอง

เป็นกลไกการป้องกันตัวที่งดงามและเจ็บปวดในคราเดียวกัน ร่างกายกำลังบอกว่า "ที่นี่มีภัย" ความร้อนที่แผ่ซ่าน ความบวมที่ปรากฏ ไม่ใช่ศัตรู... แต่เป็นสนามรบที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อปกป้องตัวเอง

มันคือปฏิกิริยาต่อสิ่งแปลกปลอม ต่อเชื้อโรคที่ล่องลอยมาตามสายลม หรือต่อบาดแผลเล็กๆ ที่เกิดขึ้นในบ่ายวันหนึ่ง มันคือการต่อสู้เพื่อกำจัดสิ่งที่ไม่ใช่พวกเราออกไป กำจัดเซลล์ที่บาดเจ็บให้สิ้นซาก

ทุกครั้งที่รู้สึกปวด บวม แดง ร้อน... นั่นคือสัญญาณว่าสงครามภายในได้เริ่มขึ้นแล้ว... การต่อสู้เพื่อรักษาสมดุล เพื่อนำความสงบสุขกลับคืนมาสู่ดินแดนแห่งเซลล์อีกครั้งหนึ่ง... อีกครั้ง...

สาเหตุหลักที่ปลุกเปลวไฟแห่งการอักเสบขึ้นมา:

• การติดเชื้อ จากผู้รุกรานตัวจิ๋ว เช่น แบคทีเรีย ไวรัส หรือเชื้อรา
• การบาดเจ็บทางกายภาพ ไม่ว่าจะเป็นแผลจากของมีคม การกระแทกอย่างรุนแรง หรือความร้อนที่แผดเผา
• การสัมผัสสารเคมีและสารพิษ สิ่งแปลกปลอมที่ร่างกายมองว่าเป็นภัยคุกคาม
• ภาวะภูมิคุ้มกันทำร้ายตัวเอง เมื่อกองทัพของเราสับสนและหันมาโจมตีเนื้อเยื่อดีๆ ของร่างกาย
• เซลล์ที่เสียหายหรือตายไปแล้ว ร่างกายต้องกำจัดซากปรักหักพังเหล่านี้เพื่อเปิดทางให้การซ่อมแซมเริ่มต้นขึ้น

อาการอักเสบเป็นยังไง

โอ๊ย จำได้เลยเมื่อประมาณเดือนกุมภาพันธ์ปีนี้เอง ฉันไปผ่าฟันคุดที่คลินิกแถวสุขุมวิท ตอนผ่าก็เฉยๆ นะ ชาไปหมด แต่พอหมดฤทธิ์ยาชาสิคุณเอ๊ยยย หน้าฉันนี่บวมตุ่ยเลย คือมันบวมจนรู้สึกตึงไปหมด เจ็บจี๊ดๆ แถวเหงือกที่ผ่า หมอบอกแล้วแหละว่ามันจะบวมนะ แต่ไม่คิดว่าจะบวมขนาดนี้ไง

ตอนนั้นคือปากอ้าแทบไม่ขึ้นเลยนะ กินข้าวลำบากชะมัด จะกลืนน้ำลายยังเจ็บเลย พอเอามือแตะดูตรงแก้มที่บวมๆ นะ มันแดง แล้วก็ ร้อนจี๋ เลยว่ะ คือมันร้อนกว่าผิวปกติชัดเจนมาก เหมือนมีไข้เฉพาะจุดอะ ปวด ก็ปวดแบบตุบๆ ตลอดเวลาเลย ทรมานชะมัด ฉันโคตรหงุดหงิดตัวเองเลยตอนนั้น นี่แหละมั้งที่เขาเรียกว่า อาการอักเสบ มันไม่ใช่แค่เจ็บธรรมดาแต่มันคือการที่ร่างกายเรากำลังต่อสู้กับอะไรบางอย่างที่ผิดปกติอยู่ข้างในอะ

• อาการอักเสบคือ ปฏิกิริยาป้องกันของร่างกาย
• เกิดขึ้นเมื่อร่างกาย ตอบสนองต่อสิ่งผิดปกติ
• สิ่งผิดปกติรวมถึง เชื้อโรค สารพิษ การบาดเจ็บ
• เป้าหมายคือ กำจัดสิ่งอันตราย และ เริ่มกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
• สัญญาณหลักคือ แดง ร้อน บวม ปวด สูญเสียการทำงาน

กลไกการอักเสบเกิดขึ้นได้อย่างไร

อ้อ เรื่องการอักเสบเหรอ... มันก็เหมือนร่างกายเราจัดปาร์ตี้ฉุกเฉินแบบไม่ได้นัดหมายนั่นแหละ

คิดซะว่าร่างกายเราเป็นเมืองหลวงสุดไฮโซ พอมีผู้บุกรุกอย่างเชื้อโรค เซลล์แก่ๆ ที่ไม่ยอมไปเกิดใหม่ หรือแค่เสี้ยนตำเบาๆ ร่างกายก็จะส่งสัญญาณเตือนภัยดังลั่นไปทั่วระบบประสาท เหมือนกดปุ่มแดงเรียกหน่วยสวาท

ทันใดนั้นเอง ถนนทุกสาย (หลอดเลือด) ก็จะ ขยายตัว กลายเป็นทางด่วนพิเศษ เพื่อให้กองทัพ เม็ดเลือดขาว ซึ่งเปรียบเสมือนตำรวจหน่วยจู่โจม รีบบึ่งไปยังที่เกิดเหตุแบบด่วนจี๋ไปรษณีย์จ๋า

ทีนี้แหละความโกลาหลของจริงก็เริ่มขึ้น...

• แดง: เพราะรถตำรวจ (เม็ดเลือด) วิ่งกันให้วุ่นเต็มถนนหลวง
• ร้อน: เพราะเครื่องยนต์ของกองทัพทำงานหนักจนเกิดความร้อน
• บวม: เพราะตำรวจบางนายต้องปีนข้ามกำแพง (ผนังหลอดเลือด) จนมันยืดๆ ย้วยๆ ของเหลวเลยซึมออกมาได้
• ปวด: เพราะไซเรนมันดังเกิ๊น เสียงดังรบกวนประชาชน (เส้นประสาท) แถวนั้น

การอักเสบเลยไม่ใช่ศัตรูนะ มันคือ ทีมกู้ภัย ของร่างกายเราเอง แต่บางทีพี่ตำรวจก็อินกับบทบาทเกินไปหน่อย เจอแค่ละอองเกสรดอกไม้ที่ดูไม่มีพิษมีภัย พี่แกเล่นใหญ่จัดเต็มเหมือนเจอผู้ก่อการร้าย... ภูมิแพ้ก็มาสิครับ

สรุปคือ การอักเสบ คือกระบวนการที่ร่างกายตะโกนว่า "เฮ้! ตรงนี้มีปัญหานะ รีบมาจัดการด่วน!" ซึ่งส่วนใหญ่มันก็ดี แต่บางทีก็โวยวายเกินเหตุไปนิด

มาเจาะลึกกันอีกนิดแบบติดเรท ฉ (ฉลาด):

• อักเสบเฉียบพลัน (Acute Inflammation): นี่คือหน่วย SWAT ที่พูดถึง มาไว เคลมไว จบงานแล้วกลับบ้านนอนเหมือนโดนมีดบาด นิ้วบวมแป๊บๆ แล้วก็หาย อันนี้คือเพื่อนรักเรา
• อักเสบเรื้อรัง (Chronic Inflammation): อันนี้น่ากลัวกว่าเยอะ มันเหมือนสงครามกองโจรที่ยืดเยื้อไม่จบสิ้น ร่างกายส่งทหารไปรบแบบเบาๆ แต่ทุกวัน ทุกคืน การต่อสู้ระดับต่ำๆ นี่แหละที่ทำลายเมือง (อวัยวะ) ของเราไปเรื่อยๆ เป็นต้นตอของ โรคหัวใจ เบาหวาน หรือแม้แต่มะเร็ง เลยทีเดียว
• ผู้เล่นหลักในสนามรบ:
  • นิวโทรฟิล (Neutrophils): หน่วยกล้าตายแนวหน้า ไปถึงก่อนเพื่อน กินทุกอย่างที่ขวางหน้าแล้วก็พลีชีพ
  • แมคโครฟาจ (Macrophages): เหมือนเทศบาลเก็บกวาด กินซากศัตรู ซากเซลล์ แล้วก็ส่งสัญญาณเรียกพวกมาเพิ่มได้ด้วย
  • ไซโตไคน์ (Cytokines): พวกนี้คือ ผู้ส่งสารขี้โวยวาย คอยตะโกนบอกเซลล์อื่นๆ ว่าต้องทำอะไรบ้าง บางทีก็ตะโกนดังไปจนเรื่องบานปลาย
• วิธีทำให้พี่ตำรวจใจเย็นลง: การนอนหลับให้เพียงพอ ลดน้ำตาล กินอาหารที่มี โอเมก้า 3 (ปลาทะเล, วอลนัท) ก็เหมือนการส่งโดนัทอร่อยๆ ไปให้พี่ตำรวจ เค้าจะได้อารมณ์ดี ไม่ไฮเปอร์เกินเบอร์