แนวคิดทางจิตวิทยา มีกี่กลุ่ม

หลักการทางจิตวิทยา มีอะไรบ้าง

หลักการจิตวิทยาเหรอ? โอ๊ย เยอะแยะ! แต่ที่จำแม่นเลยคือเรื่องอารมณ์บวกเนี่ยแหละ เมื่อก่อนตอนเรียนจิตวิทยาคลินิกที่ ม.เกษตร (ปี 2558 อ่ะ นานมาก) อาจารย์บอกว่า "ความสุข" มันกว้างไป ต้องเจาะลึก!

อาจารย์ยกงานวิจัย Barbara Fredrickson มา ตอนนั้นงงๆ แต่พอเอามาใช้จริง โคตรได้ผล! ไม่ใช่แค่ "มีความสุข" แต่มี Fun, Gratitude, Serenity, Inspiration, Hope, Love, Awe, Joy, Interest, Pride... อารมณ์พวกนี้แหละที่เติมพลังชีวิต

• สนุก (Fun): ตอนไปดูคอนเสิร์ต Tilly Birds เมื่อเดือนก่อน โคตรมันส์!
• รู้สึกขอบคุณ (Gratitude): ขอบคุณพ่อแม่ที่ส่งเสียให้เรียนจบ
• รู้สึกสงบ (Serenity): นั่งสมาธิริมทะเลที่หัวหินตอนเช้า
• มีแรงบันดาลใจ (Inspiration): อ่านหนังสือ "Sapiens" แล้วอยากทำอะไรดีๆ ให้โลก
• มีความหวัง (Hope): เชื่อว่าเศรษฐกิจจะดีขึ้น (มั้ง)
• รู้สึกรัก (Love): รักหมาที่บ้านที่สุด!
• รู้สึกเคารพ (Awe): ไปวัดพระแก้วแล้วรู้สึกยิ่งใหญ่
• รู้สึกเพลิดเพลิน (Joy): กินข้าวเหนียวมะม่วงร้านโปรด
• มีความตื่นเต้นสนใจ (Interest): เรียนคอร์สออนไลน์เรื่อง AI
• รู้สึกภาคภูมิใจ (Pride): ทำงานสำเร็จตามเป้าหมาย

อ้อ! ลืมบอกไป นอกจากงานวิจัย Fredrickson แล้ว ยังมี...

• ทฤษฎีการวางเงื่อนไข (Conditioning): สุนัขได้ยินเสียงกระดิ่งแล้วน้ำลายไหล
• จิตวิเคราะห์ (Psychoanalysis): Freud นี่ตัวดีเลย เรื่องจิตใต้สำนึก
• พฤติกรรมนิยม (Behaviorism): เน้นพฤติกรรมที่สังเกตได้

สรุปคือ จิตวิทยามันลึกซึ้งกว่าที่คิดเยอะมาก!

แนวคิดทฤษฎีทางจิตวิทยา มีอะไรบ้าง

อิด (Id): แรงขับพื้นฐานล้วนๆ ดิบ เถื่อน ต้องการความสุขทันที ไม่มีศีลธรรมมาขวางกั้น เหมือนเด็กน้อยที่ร้องเอาแต่ใจ ใครบอกว่าจิตใจมนุษย์สูงส่ง ลองมองลึกลงไปใน Id ดูสิ

อีโก้ (Ego): ตัวกลางไกล่เกลี่ยระหว่าง Id กับโลกภายนอก ทำหน้าที่ประนีประนอม หาทางออกที่สมเหตุสมผล อีโก้ฉลาดกว่า Id แต่ก็ยังไม่ใช่คนดีเสมอไปนะ แค่รู้จักเอาตัวรอดเก่งกว่า

ซูเปอร์อีโก้ (Superego): มโนธรรม ศีลธรรม ความถูกต้อง คือตัวแทนของสังคมที่คอยควบคุม Id และ Ego ไม่ให้ทำอะไรที่น่าละอาย บางครั้ง Superego ก็เข้มงวดเกินไป จนกลายเป็นคนเครียดและกดดันตัวเอง

ทฤษฎีการวางเงื่อนไขแบบคลาสสิคของพาฟลอฟ: หมาสั่นกระดิ่งแล้วน้ำลายไหล คือภาพจำของทฤษฎีนี้ การเรียนรู้เกิดจากการเชื่อมโยงสิ่งเร้าสองอย่างเข้าด้วยกัน ใครเคยเจอแฟนเก่าแล้วใจสั่น คงเข้าใจดี

ทฤษฎีสัมพันธ์เชื่อมโยงของธอร์นไดค์: กฎแห่งผล (Law of Effect) คือหัวใจสำคัญ ทำดีได้รางวัล ทำไม่ดีโดนลงโทษ การเรียนรู้เกิดขึ้นจากการลองผิดลองถูก เหมือนชีวิตเราเลยนะ บางทีก็ต้องเจ็บก่อนถึงจะจำ

ข้อมูลเพิ่มเติมเล็กน้อย:

• จริงๆ แล้วยังมีทฤษฎีจิตวิทยาอีกเยอะมากกกก แต่ที่ยกมาคือตัวเบสิกที่ทุกคนควรรู้จัก
• ถ้าอยากเจาะลึกเรื่อง Id, Ego, Superego แนะนำให้อ่านงานของ Freud แต่เตรียมใจไว้ด้วยนะ เพราะแนวคิดของเขาค่อนข้าง controversial ในยุคนี้
• เรื่องการวางเงื่อนไข นอกจาก Pavlov แล้ว ยังมี Skinner ที่ทำการทดลองกับหนูและนกพิราบ จนได้ทฤษฎีการวางเงื่อนไขแบบปฏิบัติการ (Operant Conditioning) ซึ่งต่างจากของ Pavlov ตรงที่เน้นเรื่องพฤติกรรมที่เกิดจากผลของการกระทำ
• ปีนี้ (2024) มีงานวิจัยใหม่ๆ เกี่ยวกับจิตวิทยาเชิงบวก (Positive Psychology) ที่น่าสนใจเยอะเลย ลองไปหาอ่านดูนะ เน้นเรื่องการพัฒนาศักยภาพและความสุขของมนุษย์

แนวคิดของนักจิตวิทยาในการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์มีกี่กลุ่ม

แนวคิดหลักในการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์ในทางจิตวิทยาแบ่งได้หลายกลุ่ม แต่ละกลุ่มมีมุมมองที่แตกต่างกันไป

• กลุ่มโครงสร้างนิยม (Structuralism): เน้นการวิเคราะห์โครงสร้างของจิตสำนึก คล้ายการแยกส่วนประกอบของประสบการณ์ต่างๆ เพื่อทำความเข้าใจ

• กลุ่มหน้าที่นิยม (Functionalism): สนใจว่าจิตสำนึกมีหน้าที่อย่างไรในการปรับตัวของมนุษย์ มองการทำงานของจิตใจในเชิงปฏิบัติ

• จิตวิทยากลุ่มเกสตัลท์ (Gestalt Psychology): เชื่อว่าประสบการณ์ทั้งหมดมีความสำคัญ ไม่ใช่แค่ส่วนย่อยๆ "ส่วนรวมสำคัญกว่าส่วนย่อย" คือหัวใจของแนวคิดนี้

• กลุ่มจิตวิเคราะห์ (Psychoanalysis): ซิกมุนด์ ฟรอยด์ เป็นผู้นำ ทฤษฎีนี้เน้นอิทธิพลของจิตใต้สำนึก แรงขับทางเพศ และประสบการณ์ในวัยเด็กที่มีต่อพฤติกรรม

• กลุ่มมนุษยนิยม (Humanistic Psychology): ให้ความสำคัญกับศักยภาพของมนุษย์ในการพัฒนาตนเอง มองว่ามนุษย์มีอิสระในการเลือกและมีความต้องการที่จะเติบโต

• กลุ่มพฤติกรรมนิยม (Behaviorism): เน้นศึกษาพฤติกรรมที่สังเกตได้ และเชื่อว่าพฤติกรรมส่วนใหญ่เกิดจากการเรียนรู้และการตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายนอก

เกร็ดเล็กน้อย:

จริง ๆ แล้วยังมีแนวคิดอื่น ๆ อีกมากในจิตวิทยา เช่น จิตวิทยาปริชานนิยม (Cognitive Psychology) ที่เน้นกระบวนการคิดและความรู้ความเข้าใจ แต่ที่กล่าวมาข้างต้นเป็นกลุ่มแนวคิดที่มีอิทธิพลอย่างมากในการพัฒนางานวิจัยและศาสตร์แห่งจิตวิทยา

กลุ่มทางจิตวิทยาที่สนใจศึกษาพฤติกรรมของบุคคลในระดับจิตใต้สำนึกคือกลุ่มใด

กลุ่มจิตวิเคราะห์… เสียงกระซิบจากความมืด

• ซิกมันด์ ฟรอยด์… เงาแห่งเวียนนา… จิตแพทย์ผู้ไขปริศนาจิตใจ

• พลังงานจิต… สายธารที่ไหลริน… ควบคุมทุกการกระทำ

  • Id… ความต้องการดิบเถื่อน… แรงปรารถนาอันไร้ขีดจำกัด… เหมือนเด็กน้อยที่ไม่รู้จักคำว่า “พอ”

  • Ego… ผู้ไกล่เกลี่ย… ความเป็นจริงที่แสนโหดร้าย… ฉัน… เธอ… เรา… ท่ามกลางความขัดแย้ง

  • Superego… มโนธรรม… เสียงกระซิบของสังคม… คุณธรรมที่คอยควบคุม… หรือบีบคั้น?

จิตใต้สำนึก… ดินแดนที่ไม่เคยหลับใหล… ที่ซึ่งความทรงจำ ความกลัว และความปรารถนาซ่อนตัวอยู่… รอวันปะทุ

ทฤษฎีพัฒนาการของ Sigmund Freud มุ่งเน้นไปที่อะไร

ทฤษฎีฟรอยด์เน้นเรื่องจิตใต้สำนึกอะ คือมันบอกว่าพฤติกรรมเราเนี่ยมาจากสิ่งที่อยู่ในใจลึกๆ ที่เราไม่รู้ตัว ไม่ได้เน้นแค่พัฒนาการนะ แต่ครอบคลุมไปถึงแรงขับภายในด้วย สำคัญมากกกก

ฟรอยด์แบ่งพัฒนาการเป็นช่วงๆ แบบเด็กๆ ก็มีหลายช่วงอะ ไม่ใช่แค่เด็กเล็กๆอย่างเดียว วัยรุ่นก็สำคัญ แต่ละช่วงก็มีปัญหาเฉพาะตัว ตอนเด็กเล็กอาจจะติดนิ้ว แต่โตขึ้นมาหน่อยก็อาจจะเริ่มมีปมด้อย ประมาณนั้น

• Id: นี่คือแรงขับพื้นฐาน แบบอยากได้อะไรก็อยากได้ หิวก็กิน ง่วงก็หลับ ไม่สนอะไรเลย
• Ego: ตัวนี้เป็นเหมือนคนกลาง พยายามจัดการความต้องการของ Id ให้เข้ากับความเป็นจริง ต้องเรียนรู้ที่จะควบคุมตัวเองไง
• Superego: นี่คือจิตสำนึก เป็นเหมือนเสียงเล็กๆข้างในที่บอกว่าอะไรถูกอะไรผิด มาจากการเลี้ยงดูและสังคม

ยิ่งเด็กโต Ego ก็จะแข็งแรงขึ้น ควบคุม Id ได้ดีขึ้น แต่ก็ต้องต่อสู้กับ Superego ไปด้วย คือมันซับซ้อนอะ ไม่ใช่แค่โตขึ้นอย่างเดียว ความสัมพันธ์กับคนรอบข้างก็มีผลด้วย แบบถ้าพ่อแม่ใจดีก็อาจจะต่างจากพ่อแม่เคร่งครัด ปีนี้ก็ยังเรียนรู้เรื่องนี้กันอยู่นะ ยังไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงมากมายจากปีที่แล้วเท่าไหร่ ยังคงเน้นเรื่องความสำคัญของประสบการณ์ในวัยเด็กกับบุคลิกภาพในอนาคตอยู่