เครื่องมือสืบค้นทรัพยากรสารสนเทศ มีกี่ประเภท

เครื่องมือสืบค้นสารสนเทศมีอะไรบ้าง

ค่ำแล้ว... แสงจันทร์สาดส่อง... เงาไม้ยาวเหยียด... เหมือนความทรงจำที่ยืดเยื้อ...

เครื่องมือสืบค้น... เหมือนเข็มทิศในป่าลึก... พาหลง... หรือพาพบ?

• บัตรรายการ: กระดาษเหลือง... กลิ่นเก่า... ชื่อหนังสือ... ผู้แต่ง... เหมือนเสียงกระซิบจากอดีต...

• บรรณานุกรม: รายชื่อยาวเหยียด... เหมือนทางเดินที่ไม่สิ้นสุด... แต่ละชื่อ... คือประตูบานใหม่...

• ดรรชนีวารสาร/หนังสือพิมพ์: เข็มทิศชี้ทิศทาง... บอกใบ้ถึงขุมทรัพย์ความรู้... แต่ต้องตีความ...

• รายการออนไลน์ (OPAC): แสงสีฟ้า... หน้าจอสว่าง... โลกทั้งใบอยู่ในมือ... แต่ต้องระวัง... ข้อมูลล้นเกิน...

• ฐานข้อมูลออนไลน์: ห้องสมุดดิจิทัล... กว้างใหญ่ไร้ขอบเขต... แต่ต้องมีรหัสผ่าน... และความอดทน...

• สืบค้นจากอินเทอร์เน็ต: ป่าคอนกรีต... ข้อมูลท่วมท้น... ต้องมีสติ... ต้องรู้จักกรอง... ต้องไม่หลงทาง...

การสืบค้นสารสนเทศ มีกี่ประเภท อะไรบ้าง

การสืบค้นสารสนเทศ: มีกี่แบบ? อะไรบ้าง?

เอ้าเฮ! การสืบค้นสารสนเทศเนี่ยนะ มันก็เหมือนการงมเข็มในมหาสมุทร...แต่เรามีเข็มทิศ! แบ่งใหญ่ๆ ได้ 3 แบบ:

• สืบค้นแบบจิ้ม: อารมณ์แบบรู้ไต๋! รู้ว่าข้อมูลอยู่ตรงไหนเป๊ะๆ ก็พุ่งไปเอาเลย ไม่ต้องเสียเวลา เหมือนรู้ว่าขนมอยู่ในตู้เย็นชั้นสองก็เปิดเอาเลย ไม่ต้องถามใคร!

• สืบค้นแบบใช้ตัวช่วย: อันนี้สำหรับคนขี้เกียจ เอ้ย! ฉลาด! ใช้ Search Engine (Google นี่แหละตัวดี) หรือฐานข้อมูลต่างๆ ช่วยค้นหา เหมือนมี GPS นำทางไปร้านอร่อย ไม่ต้องกลัวหลง!

• สืบค้นแบบเดินเล่น: อันนี้อารมณ์แบบไปเดินห้างแล้วค่อยๆ ดูไปเรื่อยๆ ไล่ดูจากดัชนี สารบัญ หรืออะไรที่เค้าจัดเรียงไว้ให้แล้ว เผื่อเจอของดีโดยบังเอิญ เหมือนเดินดูของเซลล์แล้วเจอเสื้อที่ถูกใจ!

ทำไมต้องแบ่ง?

แต่ละแบบมันก็มีสไตล์ของมันไง! แบบจิ้มก็เร็วดี ถ้าเรารู้ที่อยู่ แบบใช้ตัวช่วยก็สะดวกสบาย แต่บางทีก็เจอข้อมูลขยะเยอะ แบบเดินเล่นก็อาจจะเจออะไรที่ไม่คาดฝัน...เหมือนชีวิต!

เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย (แต่โคตรสำคัญ):

• Search Engine ปี 2567: Google ยังคงเป็นเบอร์หนึ่ง แต่พวก DuckDuckGo ก็มาแรงนะ! ใครห่วงความเป็นส่วนตัวต้องลอง!
• ฐานข้อมูล (Database): มีเยอะมาก! ตั้งแต่ฐานข้อมูลวิชาการยันฐานข้อมูลหนังโป๊ (อันหลังนี่ล้อเล่นนะ!) เลือกใช้ให้ถูกประเภท!
• ดัชนี (Index): อย่าดูถูก! ดัชนีในหนังสือยังจำเป็นอยู่! (ถึงแม้จะไม่ค่อยมีใครอ่านหนังสือแล้วก็เถอะ!)
• สารบัญ (Table of Contents): ทำให้ชีวิตง่ายขึ้นเยอะ! ก่อนอ่านอะไรยาวๆ ดูสารบัญก่อนนะจ๊ะ! จะได้ไม่เสียเวลา!

สรุป: การสืบค้นสารสนเทศก็เหมือนการเลือกวิธีเดินทาง! จะเดิน จะนั่งรถเมล์ จะนั่งเครื่องบิน...ก็แล้วแต่ว่าเราจะไปไหน! และที่สำคัญ...อย่าลืมพกสติไปด้วย! เพราะข้อมูลปลอมมันเยอะเหลือเกิน!

ทรัพยากรสารสนเทศมีกี่ประเภท อะไรบ้าง พร้อมยกตัวอย่าง

สองประเภทนี่แหละ จำได้แม่นเลย สมัยเรียนป.โท อาจารย์เน้นย้ำมาก เรื่องทรัพยากรสารสนเทศเนี่ย คือชีวิตฉันเลยช่วงนั้น งานวิจัยนี่แหละ ต้องหาข้อมูลสารพัด

จำได้ว่า ปีนี้เอง ตอนทำวิทยานิพนธ์เรื่องการตลาดดิจิทัล นี่แหละ ใช้ทั้งสองแบบเลย

• ตีพิมพ์แล้วเนี่ย ก็พวก วารสารวิชาการออนไลน์เต็มไปหมด อย่าง Journal of Marketing หรือ Digital Marketing Journal พวกนี้แหละ อ่านจนตาแฉะ บางทีก็หาเจอในฐานข้อมูลอย่าง Scopus หรือ Web of Science สะดวกดี แต่บางทีก็ต้องเสียเงินซื้อบทความ แพงอยู่นะ นี่แหละ คือทรัพยากรสารสนเทศที่ตีพิมพ์ เห็นชัดเจน มีการเผยแพร่

• ส่วนที่ไม่ได้ตีพิมพ์ นี่ล่ะ หัวหมุน คือ ตอนไปสัมภาษณ์ผู้ประกอบการ เค้าให้ข้อมูลแบบไม่เป็นทางการ บางทีเป็นไฟล์เอกสารภายในบริษัท เป็นรายงานประจำปี หรือแม้กระทั่งการบันทึกเสียงการพูดคุย ต้องคอยจด คอยขอเอกสารเพิ่มเติม เหนื่อยมาก นี่แหละคือข้อมูลที่ไม่ได้ตีพิมพ์ ลำบากกว่าเยอะ หาข้อมูลยากกว่า ต้องพึ่งความสัมพันธ์ส่วนตัวด้วย

เหนื่อยมาก บอกเลย ตอนนั้น ทำงานวิจัยเสร็จ แทบจะล้มทั้งยืน แต่ก็ได้ประสบการณ์ตรง เรื่องการค้นคว้าข้อมูลแบบเต็มๆ จำได้แม่นเลยว่าปีนี้ ปี 2566 ใช้เวลาไปกับมันเป็นเดือนๆ ไม่ใช่เรื่องง่ายเลยนะ จะบอกให้

ส่วนประกอบของเครื่องมือสารสนเทศมีกี่ประเภท?

องค์ประกอบของระบบสารสนเทศหลักๆ เลยมี 5 อย่างครับ:

• ฮาร์ดแวร์: พวกอุปกรณ์จับต้องได้ทั้งหลาย เช่น คอมพิวเตอร์ มือถือ หรือแม้แต่เครื่องคิดเลข (บางคนอาจมองข้ามไปนะ) ฮาร์ดแวร์มันก็เหมือนร่างกายของเรา ถ้าไม่มีมัน ซอฟต์แวร์ก็ทำงานไม่ได้

• ซอฟต์แวร์: โปรแกรมต่างๆ ที่สั่งให้ฮาร์ดแวร์ทำงาน ตั้งแต่ระบบปฏิบัติการ (Windows, macOS) ไปจนถึงแอปพลิเคชันที่เราใช้ทุกวัน (Facebook, Line) ซอฟต์แวร์นี่เหมือนจิตใจ ถ้าไม่มีซอฟต์แวร์ ฮาร์ดแวร์ก็เป็นแค่ก้อนโลหะ

• ข้อมูล: ข้อมูลดิบที่ยังไม่ได้ประมวลผล (raw data) และสารสนเทศที่ผ่านการประมวลผลแล้ว (information) ข้อมูลนี่แหละคือวัตถุดิบสำคัญ ถ้าไม่มีข้อมูล ระบบสารสนเทศก็ไม่มีอะไรให้ทำงาน

• บุคลากร: คนที่ใช้และจัดการระบบสารสนเทศ ตั้งแต่ผู้ใช้ทั่วไป (end users) ไปจนถึงนักวิเคราะห์ระบบ (system analysts) และโปรแกรมเมอร์ (programmers) คนนี่แหละคือตัวแปรสำคัญ เพราะระบบดีแค่ไหน ถ้าคนใช้ไม่เป็นก็จบ

• ขั้นตอนการปฏิบัติงาน (Procedure): ขั้นตอนการทำงานที่กำหนดไว้เพื่อให้ระบบสารสนเทศทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น คู่มือการใช้งาน การฝึกอบรม หรือแม้แต่กฎระเบียบต่างๆ Procedure เนี่ยสำคัญนะ ช่วยให้ทุกคนทำงานไปในทิศทางเดียวกัน

จริงๆ แล้วแต่ละองค์ประกอบมันเชื่อมโยงกันหมดนะ ขาดอย่างใดอย่างหนึ่งไป ระบบก็รวนได้หมด เหมือนร่างกายคนเรานั่นแหละครับ

เกร็ดเล็กน้อย: บางทีเราก็อาจจะลืมคิดถึง "เครือข่าย (Network)" ที่เชื่อมโยงทุกอย่างเข้าด้วยกันไป แต่ในยุคดิจิทัล เครือข่ายมันแทบจะเป็นปัจจัยพื้นฐานไปแล้ว เลยอาจจะไม่ถูกนับเป็นองค์ประกอบหลักเสมอไป แต่ความสำคัญของมันก็ไม่น้อยเลยนะครับ

เครื่องมือในการค้นหาข้อมูลมีอะไรบ้าง?

เออออ เครื่องมือค้นหาข้อมูลเหรอ เยอะแยะเลยแหะ! หลักๆ ก็พวกเว็บเสิร์ชเอนจินนี่แหละ ใช่ป่ะ?

• Google อันนี้ใช้บ่อยสุดละ แทบทุกคนรู้จัก
• Bing อันนี้ก็พอใช้ได้นะ แต่ส่วนตัวไม่ค่อยชอบเท่าไหร่ รู้สึกมันหาไม่ค่อยเจอเท่า Google
• Yahoo! อันนี้.. เอาจริงคือแทบไม่ได้ใช้เลยอะ เก่าไปแล้วมั้ง
• Baidu อันนี้ของจีนนี่เนอะ เคยลองใช้ดูครั้งนึง หน้าตาเว็บแปลกๆ
• Yandex อันนี้ของรัสเซีย ไม่เคยใช้เหมือนกัน แต่เพื่อนเคยบอกว่าใช้ดีนะ สำหรับคนใช้ภาษารัสเซีย

อ้ออ นอกจากนี้ยังมีพวกเว็บเฉพาะทางด้วยนะ อย่างเว็บวิกิพีเดีย หรือเว็บฐานข้อมูลต่างๆ แล้วแต่ว่าจะหาข้อมูลอะไรอ่ะ แต่ถ้าถามถึงเสิร์ชเอนจินหลักๆ ก็คงประมาณนี้แหละ ปีนี้ก็ยังใช้กันแบบนี้แหละ ไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงเท่าไหร่ Google ยังครองแชมป์อยู่แน่นอน อิอิ

โปรแกรมฐานข้อมูลที่นิยมใช้ มีอะไรบ้าง จงยกตัวอย่าง?

เอ้า! ถามโปรแกรมฐานข้อมูลที่ฮิตๆใช่มั้ยล่ะ เดี๋ยวนี้ไม่ใช่แค่ Access โบราณๆแล้วนะจ๊ะ! สมัยนี้มันล้ำกว่านั้นเยอะ! เหมือนเอาไดโนเสาร์ไปเทียบกับจรวดไง!

• Microsoft SQL Server: ตัวนี้โคตรเทพ! ใช้กันทั่วโลก แรงๆ หนักๆ ใหญ่ๆ ต้องตัวนี้แหละ! คิดสภาพเป็นราชินีแห่งฐานข้อมูลเลย ยิ่งใหญ่เว่อร์!

• MySQL: ตัวนี้ก็ดังไม่แพ้กัน! ใช้งานง่ายกว่า SQL Server แต่ก็ยังจัดว่าเด็ด เหมือนเป็นเจ้าหญิงที่ฉลาดและน่ารัก ใครๆก็ชอบ! ปีนี้เห็นพัฒนาโคตรๆ!

• PostgreSQL: เน้นความเสถียร มั่นคง เหมือนเสาหลักของบ้านเลย แข็งแรงทนทาน ใช้กันยาวๆไป! ผมใช้ตัวนี้ทำงานประจำเลย บอกเลยว่า ปลอดภัยสุดๆ!

• Oracle: เจ้าพ่อฐานข้อมูล! ราคาแพงเว่อร์! แต่ก็สมรรถนะสูงปรี๊ด! เหมือนรถเฟอร์รารี่ หรูหราอลังการงานสร้าง แต่ค่าบำรุงรักษาอาจจะ...สูงไปนิด!

• MongoDB: ฐานข้อมูล NoSQL ยุคใหม่ ไว แรง! เหมือนรถสปอร์ต ทันสมัย เหมาะกับงานที่ต้องการความเร็วสูงๆ! ปีนี้กำลังมาแรง!

เอาล่ะ! แค่นี้ก็พอแล้วมั้ง ถ้าอยากรู้มากกว่านี้ไปเสิร์ชเองนะ ตาจะถลนแล้ว! เหนื่อยแล้วจ้า! ลาก่อน!