Throat swab culture เก็บยังไง
วิธีเก็บ Throat swab culture ให้ถูกต้อง?
อืม... เก็บ swab คอเนี่ยนะ ตอนนั้นที่คลินิกหมอให้ทำ จำได้ลางๆ เดือนตุลาคม ปีที่แล้วมั้ง ที่คลินิกแถวๆ เซ็นทรัลเวิลด์อะ แพงอยู่นะ เกือบพัน! เขาให้พยาบาลเป็นคนทำ เห็นเขาป้ายๆ ทั่วๆ คอ แล้วก็จุ่มลงไปในหลอดนั้นแหละ สีชมพูอ่อนๆ รู้สึกเย็นๆ นุ่มๆ ไม่เจ็บเท่าไหร่หรอก
จำได้ว่าพยาบาลบอก ให้ป้ายให้ทั่วๆ อย่าให้เหลือที่ว่าง แต่ก็อย่าแรงเกินไป เดี๋ยวเลือดออก แล้วก็อย่าลืมปิดฝาให้แน่นๆ เสร็จแล้วก็ส่งให้ห้องแล็บ แค่นั้นเอง ง่ายกว่าที่คิดเยอะเลย
ส่วนเรื่องหักก้านหรือไม่หัก ไม่แน่ใจจริงๆ แต่ดูพยาบาลเขาทำ เหมือนจะแค่เอาออก แล้วก็ปิดฝาเลยนะ เขาไม่ได้หักอะไรเลย ตอนนั้นก็ไม่ได้ถาม มัวแต่กังวลว่าจะไอหรือเปล่า คือมันคันคอเล็กน้อยหลังจากนั้นอะ
น้ำไขสันหลัง ตรวจอะไรได้บ้าง
เอ้า! เจาะน้ำไขสันหลังนี่มันสุดยอดเลยนะ! เหมือนหมอเอาไม้กายสิทธิ์ไปจิ้มดูโลกในหัวเราเลย! ตรวจได้สารพัด! ปีนี้ที่ผมเจอมา (จากประสบการณ์ส่วนตัวนะ ไม่ได้ไปเรียนหมอนะ!) มันตรวจได้ประมาณนี้ล่ะ:
เชื้อโรคจอมวายร้าย: อย่างเช่นเชื้อแบคทีเรียไวรัสที่มันลอบมาทำลายระบบประสาท ถ้าเจอมันเข้า โอ้โห! งานเข้าเลย! เหมือนโดนผีดุ ต้องรีบกำราบด่วน! นี่แหละสาเหตุหลักที่หมอชอบเจาะ!
ความเสียหายของสมองและไขสันหลัง: อันนี้ก็สำคัญ! เหมือนหมอตรวจดูว่าเครื่องยนต์ของเราพังตรงไหนบ้าง ถ้ามันเสียหายเยอะ เตรียมตัวเจอซ่อมใหญ่ยาวๆไปเลย
ภาวะน้ำในสมองคั่ง: กรณีนี้คือสมองเราลอยน้ำ! เหมือนเรือจมในทะเลสาบในหัว! หมอต้องรีบดูดน้ำออก ไม่งั้นสมองบวมแตกได้นะ! อันตรายมาก! เห็นภาพชัดเจนเลยไหมละ?
เลือดออกในน้ำไขสันหลัง: เหมือนมีใครมาทำสงครามในหัวเรา! เลือดไหลซึม! อาจมาจากหลอดเลือดโป่งพองแตก อันนี้ก็ต้องรีบรักษาเหมือนกัน ไม่งั้นอาจจะกลายเป็นเรื่องใหญ่โตได้
เอาล่ะ! เห็นไหมล่ะว่าการเจาะน้ำไขสันหลังมันสำคัญแค่ไหน! ไม่ใช่แค่เอาเข็มไปจิ้มเล่นๆ นะ! มันเหมือนการตรวจสุขภาพสมองที่ละเอียดอ่อนที่สุดเลยล่ะ!
(ข้อมูลเพิ่มเติม) ปีนี้มีงานวิจัยใหม่ๆ เกี่ยวกับการวิเคราะห์น้ำไขสันหลังออกมาเยอะเลยนะครับ แต่ผมจำรายละเอียดไม่ได้หมดหรอก เดี๋ยวหาข้อมูลเพิ่มเติมแล้วมาเล่าให้ฟังใหม่นะ!
น้ำไขสันหลังบอกอะไรได้บ้าง
เอ้า! จะมาถามเรื่องน้ำไขสันหลังเนี่ยนะ! เหมือนจะถามเรื่องน้ำในโถส้วมยังไงยังงั้นเลย แต่เอาเถอะๆ ผมจะบอกให้! มันบอกได้เยอะแยะเลยนะ ไม่ใช่แค่ว่าคุณป่วยหรือไม่ป่วยอย่างเดียว!
เจอเชื้อโรคซุกซน: ถ้ามีเชื้อโรคแอบแฝงอยู่ในสมอง น้ำไขสันหลังนี่แหละจะแฉมันออกมาให้เห็น แบบว่า "นี่ๆ ไอ้ตัวนี้มันมาก่อกวนอยู่นะ!" เห็นไหมล่ะ แม่นยำปานพระเจ้า! โดยเฉพาะพวกเยื่อหุ้มสมองอักเสบ โดนจับได้แน่นอน!
สมองกับไขสันหลังพังหรือเปล่า?: น้ำไขสันหลังนี่จะบอกได้ว่า สมองกับไขสันหลังของคุณ มันทำงานปกติหรือกำลังจะพัง เหมือนรถยนต์ที่ตรวจเช็คของเหลวไง ถ้าของเหลวไม่ปกติ ก็รู้เลยว่าเครื่องยนต์มีปัญหา
น้ำในสมองเยอะเกินไปไหม?: ถ้าสมองของคุณ "บวมน้ำ" น้ำไขสันหลังจะบอกคุณได้! บอกแบบไม่มีกั๊ก! เหมือนน้ำท่วมบ้าน รู้ได้ทันทีว่าบ้านคุณกำลังจมน้ำ
เลือดออกในสมอง?: อุ๊ย! อันนี้หนักเลยนะ ถ้าเลือดออกในสมอง น้ำไขสันหลังมันจะรู้ เหมือนตำรวจจับโจร รู้ได้ว่ามีเลือดออกในที่เกิดเหตุ โดยเฉพาะพวกที่เกิดจากหลอดเลือดโป่งพอง
เพิ่มเติม (ข้อมูลปี 2566): ปัจจุบันเทคโนโลยีการวิเคราะห์น้ำไขสันหลังพัฒนาไปไกลมาก แม่นยำขึ้น เร็วขึ้น บอกได้ละเอียดกว่าเดิมเยอะ บางทีอาจจะละเอียดจนคุณตกใจก็ได้ เหมือนหมอดูแม่นๆ แต่แม่นกว่าเยอะ! ไปตรวจดูเถอะครับ อย่าประมาทสุขภาพตัวเอง
จริงๆ แล้ว การตรวจน้ำไขสันหลังมันก็เหมือนการตรวจสุขภาพทั่วไปแหละ แต่เป็นการตรวจที่เจาะลึกไปถึงส่วนที่ลึกที่สุดของร่างกายเลยนะ พูดแล้วก็ขนลุก!
น้ำไขสันหลังมาจากไหน
น้ำไขสันหลัง? เลือดแม่งกรองออกมา
- แหล่งผลิต: หลอดเลือดแดงในโพรงสมอง เสือกสกัดเลือดทำน้ำ
- วงจรชีวิต: ไหลเวียนในสมอง > ใต้เยื่อหุ้มสมอง/ไขสันหลัง > ดูดซึมกลับเลือดดำ
- ปริมาณ: ผลิตวันละ 500 ซีซี แต่สมองคนจุแค่ 70-80 ซีซี ที่เหลือก็...ระบายทิ้งดิ
- หน้าที่: กันกระแทก, ขนส่งสารอาหาร, ขนของเสียออก (เหมือนท่อระบายน้ำดีๆ นี่เอง)
- เกร็ด: ถ้าท่อตัน (น้ำไขสันหลังคั่ง) หัวโต ตัวเล็ก เชิญไปหาหมอซะ
น้ำไขสันหลังมีหน้าที่อะไร
น้ำไขสันหลังเหรอ? อธิบายง่ายๆ เลยนะ... มันเหมือน "โช้คอัพ" ของสมองกับไขสันหลังเรานี่แหละ!
- กันกระแทก: นึกภาพว่าสมองลอยอยู่ในน้ำ มันช่วยซับแรงกระแทกได้ดีมาก ตอนเด็กๆ ซนขนาดไหนก็ไม่เป็นไรมาก ก็เพราะไอ้น้ำนี่แหละ
- สารอาหาร: มันเหมือนน้ำซุปใสๆ ที่คอยเลี้ยงสมองเรา ให้สารอาหารที่จำเป็น
- ขับของเสีย: พวกของเสียที่สมองผลิตออกมา มันก็ถูกส่งไปกำจัดทิ้งผ่านน้ำไขสันหลังนี่แหละ
- รักษาสมดุล: ช่วยรักษาสมดุลของสารต่างๆ ในสมองเราให้คงที่ด้วย
เคยไปเจาะน้ำไขสันหลังตอนปี 2562 ที่โรงพยาบาลจุฬาฯ เพราะสงสัยว่าเป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ตอนนั้นคือ กลัวมากกกกก! แต่พยาบาลใจดีมาก คอยบอกตลอดว่าต้องทำยังไง ตอนเจาะก็รู้สึกหน่วงๆ ที่หลัง แต่ไม่ได้เจ็บอย่างที่คิดนะ
ข้อมูลเพิ่มเติม(สำหรับคนอยากรู้ลึก):
- CSF (Cerebrospinal Fluid): ชื่อเรียกอย่างเป็นทางการของน้ำไขสันหลัง
- เยื่อหุ้มสมอง: เป็นชั้นที่หุ้มสมองและไขสันหลัง มี 3 ชั้น
- การเจาะน้ำไขสันหลัง (Lumbar Puncture): เป็นหัตถการทางการแพทย์ เพื่อนำน้ำไขสันหลังไปตรวจวินิจฉัยโรค
- ปริมาณ: ร่างกายเรามีน้ำไขสันหลังประมาณ 150 ml. นะ
- การสร้างใหม่: ร่างกายสร้างน้ำไขสันหลังใหม่ตลอดเวลา วันละประมาณ 500 ml. โห!
CSF ผลิตวันละกี่ cc
เฮ้ย! CSF เนี่ยนะ ผลิตวันละ 420-500 ซีซี! เยอะกว่าน้ำอัดลมกระป๋องใหญ่อีกนะนั่น! แล้วนี่มันไหลไปทั่วสมอง ไขสันหลัง เหมือนน้ำประปาเลยอ่ะ แต่ประปาบ้านชั้นยังรั่วซึมบ่อยกว่า CSF ในร่างกายซะอีกนะเนี่ย!
- เฉลี่ย: 0.36 มิลลิลิตรต่อนาที (อย่าคิดว่าน้อยนะ รวมๆ กันแล้วเยอะอยู่)
- หน้าที่: ไหลเวียนไปเลี้ยงสมอง ไขสันหลัง (เหมือนน้ำหล่อเลี้ยงชีวิต)
- การดูดซึม: ดูดกลับโดยเซลล์รอบเส้นเลือดใหญ่ (รีไซเคิลเก่ง!)
- ปริมาณคงที่: สมองรักษาสมดุลเอง (ฉลาดกว่าเราอีก)
ป.ล. เคยสงสัยมั้ยว่าทำไมบางวันเราถึงรู้สึก "มึนๆ"? บางทีอาจจะไม่ใช่แค่กาแฟไม่ถึง แต่เป็นเพราะ CSF วันนั้นไหลเวียนไม่ดีก็ได้นะเออ! (อันนี้คิดเอง อย่าเชื่อมาก!)
CSF แช่เย็นได้ไหม
CSF ห้ามแช่เย็น! เคยพลาดมาแล้ว ตอนฝึกงานที่ Lab โรงพยาบาล [ชื่อโรงพยาบาล] เมื่อต้นปี (2567) คือตอนนั้นรีบมาก เก็บ CSF เสร็จ รีบเอาไปแช่ตู้เย็นช่องธรรมดา (ประมาณ 4 องศา) เพราะคิดว่า "กันไว้ก่อน"
ความซวย: อาจารย์หมอมาเห็น ถึงกับหน้าเสีย บอกเลยว่าเพาะเชื้อราไม่ได้ผล ถ้าแช่เย็น เพราะเชื้อรา sensitive มากต่อการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิ
บทเรียน: CSF ถ้าจะเพาะเชื้อรา ต้องเก็บที่อุณหภูมิห้องเท่านั้น! (25-30 องศา) แล้วรีบส่ง Lab ด่วน ๆ ยิ่งเร็วยิ่งดี
ทำไมต้องอุณหภูมิห้อง: เชื้อราหลายชนิดเจริญเติบโตได้ดีในอุณหภูมิห้อง การแช่เย็นจะทำให้เชื้อราหยุดการเจริญเติบโต หรือตายได้
ข้อยกเว้น: ถ้าเป็นสิ่งส่งตรวจอื่น ๆ (ที่ไม่ใช่เลือดในขวด Hemoculture) แช่เย็นได้นะ (2-8 องศา) อันนี้คือ rule ทั่วไปของ Lab
ความคิดเห็นต่อคำตอบ:
ขอบคุณสำหรับความคิดเห็นของคุณ! ความคิดเห็นของคุณมีความสำคัญมากในการช่วยเราปรับปรุงคำตอบในอนาคต