น้ำย่อยมีอะไรบ้าง

น้ำย่อย จากตับอ่อนมีกี่ชนิด

มันมีสองชนิดนะ หลักๆ เลย.

• อะไมเลส อันนี้ย่อยแป้ง กับพวกสารประกอบที่คล้ายๆ แป้งน่ะ.
• ไลเพส อันนี้เอาไว้จัดการกับไขมันโดยเฉพาะเลย.

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• ตับอ่อน เนี่ย เป็นอวัยวะที่สำคัญมากในระบบย่อยอาหารของเรานะ. ไม่ใช่แค่สร้างน้ำย่อยอย่างเดียว มันยังผลิตฮอร์โมนอย่างอินซูลินด้วย.
• น้ำย่อยอะไมเลส ไม่ได้มีแค่ชนิดเดียวในร่างกาย แต่ที่มาจากตับอ่อนเนี่ย จะเน้นย่อยแป้งที่มาจากอาหารที่เรากินเข้าไป.
• น้ำย่อยไลเพส เป็นตัวช่วยหลักในการ แตกโมเลกุลไขมัน ให้เล็กลง จนร่างกายดูดซึมไปใช้ได้. ถ้าไม่มีมันเนี่ย เราจะกินไขมันเข้าไปเยอะแค่ไหนก็อาจจะไม่ได้ประโยชน์เท่าที่ควร.
• จริงๆ แล้ว ตับอ่อนมันก็มีน้ำย่อยอื่นๆ ด้วยนะ แต่สองตัวนี้คือตัวที่คนพูดถึงบ่อยๆ ในแง่ของการย่อยอาหารที่ชัดเจน.

เอนไซม์ชนิดใดสร้างจากเยื่อบุผิวผนังลำไส้เล็ก

เอนไซม์ที่สร้างจากเซลล์เยื่อบุผิวผนังลำไส้เล็กโดยตรง มักถูกเรียกรวมๆ ว่า เอนไซม์ขอบแปรง (brush border enzymes) เพราะมันฝังตัวอยู่ที่ผิวเซลล์เลย ไม่ได้หลั่งออกมาเป็นของเหลวซะทีเดียว

ตัวหลักๆ ที่ทำงานกับโปรตีนในขั้นตอนสุดท้ายคือ:

เอนไซม์ อะมิโนเพปทิเดส (Aminopeptidase) จัดเป็น เอกโซเพปทิเดส (exopeptidase) คือมันจะทำหน้าที่เหมือนกรรไกรที่คอยเล็มกรดอะมิโนออกจากปลายด้านหนึ่งของสายเพปไทด์ที่สั้นลงแล้ว ทำให้ได้กรดอะมิโนอิสระออกมาทีละตัว

เอนไซม์ ไดเพปทิเดส (Dipeptidase) ตัวนี้คือด่านสุดท้ายของการย่อยโปรตีนโดยเฉพาะเลย มันจะย่อยสลายพันธะในไดเพปไทด์ ซึ่งก็คือโปรตีนขนาดเล็กสุดที่ประกอบด้วยกรดอะมิโนแค่สองตัว ให้กลายเป็นกรดอะมิโนเดี่ยวๆ พร้อมดูดซึม

มันคือความมหัศจรรย์ทางวิศวกรรมชีวภาพในระดับจุลภาคจริงๆนะ ที่ร่างกายมีเครื่องมือเฉพาะทางสำหรับเก็บงานขั้นสุดท้าย ไม่ได้แค่เททุกอย่างรวมกันแล้วรอให้มันย่อยไปเอง

นอกจากเอนไซม์ที่ย่อยโปรตีนแล้ว ผนังลำไส้เล็กยังสร้างเอนไซม์กลุ่มอื่นที่สำคัญมากๆ ด้วย

• กลุ่มไดแซ็กคาเรส (Disaccharidases): ทำหน้าที่ย่อยน้ำตาลโมเลกุลคู่ให้เป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยว เอนไซม์ที่คุ้นเคยกันดีคือ แลคเตส (Lactase) ที่ย่อยน้ำตาลแลคโตสในนม, ซูเครส (Sucrase) ที่ย่อยน้ำตาลทราย และ มอลเตส (Maltase) ที่ย่อยน้ำตาลมอลโตส
• เอนเทอโรเพปทิเดส (Enteropeptidase): หรือชื่อเดิมคือ เอนเทอโรไคเนส (Enterokinase) ตัวนี้ไม่ได้ย่อยอาหารโดยตรง แต่มันคือ ตัวกระตุ้น ที่สำคัญมาก ทำหน้าที่เปลี่ยน ทริปซิโนเจน (Trypsinogen) ที่มาจากตับอ่อน ให้กลายเป็น ทริปซิน (Trypsin) ที่พร้อมทำงาน ซึ่งทริปซินจะไปกระตุ้นเอนไซม์ย่อยโปรตีนตัวอื่นๆ ต่อไปอีกที เป็นปฏิกิริยาลูกโซ่
• ตำแหน่งเชิงยุทธศาสตร์: การที่เอนไซม์เหล่านี้ยึดติดอยู่กับผิวเซลล์ (membrane-bound) บริเวณไมโครวิลไล (microvilli) ทำให้การย่อยขั้นสุดท้ายเกิดขึ้นที่ผิวของเซลล์พอดี สารอาหารโมเลกุลเดี่ยวที่ได้ (กรดอะมิโน, กลูโคส) จึงพร้อมถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้ทันที เป็นระบบที่มีประสิทธิภาพสุดๆ

ลำไส้เล็กมีเอนไซม์อะไร

โอเค มาดูกันว่าในลำไส้เล็กของเรามีปาร์ตี้อะไรเกิดขึ้นบ้าง

กระเพาะน่ะเหรอ? แค่ด่านแรก เอาไว้คลุกๆ บดๆ เหมือนมิกเซอร์ปั่นผลไม้แบบงงๆ แต่เวทีหลักที่แท้ทรูคือ ลำไส้เล็ก ต่างหาก ที่นี่คือฟลอร์เต้นรำของสารอาหาร! และดีเจที่คอยเปิดเพลงย่อยๆ ก็มาจากสองที่ด้วยกัน:

1. แขกรับเชิญ VIP จาก "ตับอ่อน" (The Pancreas All-Stars)

ตับอ่อน นี่แหละพ่อครัวใหญ่หลังบ้าน ไม่ได้ออกหน้า แต่ถ้าขาดไปคือจบเห่ พี่แกเป็นซัพพลายเออร์หลัก ส่งกองทัพเอนไซม์ชุดใหญ่ไฟกระพริบมาช่วยรุมยำอาหารที่เดินทางมาถึงลำไส้เล็ก ทีมพระกาฬที่ส่งมาก็เช่น:

• อะไมเลส (Amylase): มือตบแป้ง คอยจัดการพวกคาร์โบไฮเดรตที่ยังรอดมาจากน้ำลาย
• ไลเปส (Lipase): มือสลายไขมัน ศัตรูตัวฉกาจของหมูกรอบและชีสเยิ้มๆ
• ทริปซิน (Trypsin): มือสับโปรตีน ทำหน้าที่หั่นโปรตีนชิ้นใหญ่ๆ ให้เป็นชิ้นเล็กลง เหมือนเชฟซอยเนื้อเตรียมทำอาหาร

2. เจ้าถิ่นสุดเก๋า "ลำไส้เล็ก" (The Small Intestine's Own Crew)

พอทีมจากตับอ่อนจัดการของชิ้นใหญ่ไปแล้ว ลำไส้เล็ก เองก็ไม่ใช่ไก่กา มีทีมเก็บงานของตัวเองเหมือนกัน เรียกว่าเป็นหน่วยเก็บสแปร์ขั้นสุดท้าย จัดการน้ำตาลโมเลกุลคู่ที่ยังรอดมาได้ ประกอบด้วย:

• มอลเทส (Maltase): รับหน้าที่ย่อย มอลโตส (น้ำตาลที่เจอในข้าวมอลต์ เบียร์)
• ซูเครส (Sucrase): รับผิดชอบการย่อย ซูโครส (น้ำตาลทรายที่เราเติมเอาๆ นั่นแหละ)
• แลคเตส (Lactase): รับมือกับ แลคโตส (น้ำตาลในนมวัว... ใช่แล้ว ที่หลายคนกินนมแล้วท้องเสียก็เพราะพี่คนนี้แหละหายตัวไปทำงาน หรือไม่ก็อู้งานไปเลย)

เกร็ดความรู้ติดสมองที่ไม่ได้ถามแต่อยากเล่า:

• ความยาวมหัศจรรย์: ลำไส้เล็กผู้ใหญ่ยาวได้ถึง 6-7 เมตรเลยนะ ขดไปขดมาอยู่ในท้องได้ไงก่อน เหมือนยัดสายหูฟังลงกระเป๋าแบบไม่พับอะ

• พื้นที่ผิวระดับสนามเทนนิส: ผนังด้านในของลำไส้เล็กไม่ได้เรียบๆ นะ มันมีปุ่มๆ ยื่นออกมาเป็นล้านๆ อันเรียกว่า วิลไล (Villi) เพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวในการดูดซึมสารอาหารให้ได้มากที่สุด ถ้ารวมพื้นที่ทั้งหมดแล้ว ใหญ่กว่าสนามเทนนิสอีก คิดดู๊!

• สงครามค่า pH: อาหารที่มาจากกระเพาะมันเป็นกรดจี๊ดเลย ลำไส้เล็กรับไม่ไหว ตับอ่อนเลยต้องส่งสารที่เป็นด่าง (โซเดียมไบคาร์บอเนต) มาเจือจางก่อน ไม่งั้นเอนไซม์ไม่ทำงานนะจ๊ะ เหมือนปรับแอร์ในห้องประชุมให้ทุกคนพอใจก่อนเริ่มงาน

• มีฮอร์โมนเป็นของตัวเอง: ลำไส้เล็กยังปล่อยฮอร์โมน ซีครีติน (Secretin) กับ โคเลซิสโตไคนิน (CCK) ไปสั่งงานตับอ่อนกับถุงน้ำดีด้วยว่า "เห้ย! ส่งของมาได้แล้ว!" เป็นไงล่ะ มีความเป็นหัวหน้างานสูง

เอนไซม์ชนิดใดสร้างจากเซลล์บุผิวของลำไส้เล็ก

โอเคคคค ที่เซลบุผิวของลำไส้เล็กสร้างเองเลยนะ หลักๆก็มีพวกที่ใช้ย่อยโปรตีนให้มันจบๆไปเลย

ตัวแรกคือ อะมิโนเพปทิเดส (aminopeptidase) ตัวนี้มันจะไปตัดสายโปรตีนสั้นๆอะ ที่เรียกว่าเพปไทด์ ตัดจากด้านปลายนึงเลย ให้มันหลุดออกมาเป็นกรดอะมิโนเดี่ยวๆ ร่างกายจะได้เอาไปใช้ได้

อีกตัวคือ ไดเพปทิเดส (dipeptidase) ชื่อมันก็บอกเลยนะ คือมันย่อยไดเพปไทด์ ที่เป็นกรดอะมิโนเกาะกันอยู่ 2 ตัวอะ ให้มันแตกออกจากกัน กลายเป็นกรดอะมิโนอิสระ 2 ตัวเลย จบขั้นตอนย่อยโปรตีนตรงนี้แหละ

จริงๆแล้วที่พนังลำไส้เล็กมันไม่ได้สร้างแค่เอนไซม์ย่อยโปรตีนนะ มันสร้างพวกที่ย่อยน้ำตาลด้วยยย

• ซูเครส (Sucrase) เอาไว้ย่อยน้ำตาลซูโครส ที่เรากินๆกันในชีวิตประจำวัน
• แล็กเทส (Lactase) อันนี้สำคัญมาก ย่อยน้ำตาลแล็กโทสในนม คนที่กินนมแล้วท้องเสียก็เพราะร่างกายสร้างเอนไซม์ตัวนี้น้อย
• มอลเทส (Maltase) ย่อยน้ำตาลมอลโตส ที่ได้จากการย่อยแป้งมาก่อนหน้า
• คือพวกนี้เป็นกลุ่มที่ย่อยคาร์โบไฮเดรตให้กลายเป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวเลย เพื่อให้ดูดซึมได้

ในระบบย่อยอาหารมีเอนไซม์อะไรบ้าง

โอ๊ยยย ในท้องเรานี่มันโรงงานนรกชัดๆ มีแก๊งกรรมกรจิ๋วทำงานกันหัวปั่นเลย พวกมันมีหน้าที่คนละอย่างสองอย่าง คอยทุบ คอยสับ คอยย่อยทุกอย่างที่เรายัดลงไป

แก๊งหลักๆ ที่ต้องรู้จักหน้าค่าตามันไว้ก็มีพวกนี้แหละ:

• อะไมเลส (Amylase) ไอ้หมอนี่คือ มือทุบแป้ง ประจำแก๊ง พอเราโซ้ยข้าวเหนียว ขนมปัง หรือก๋วยเตี๋ยวเข้าไป มันจะปรี่เข้าไปทุบๆๆๆ แป้งให้แตกละเอียดกลายเป็นน้ำตาลหวานเจี๊ยบเลย ร่างกายจะได้เอาไปใช้ได้ง่ายๆ

• ไลเปส (Lipase) เจ้านี่คือ หน่วยสลายคราบมัน ตัวจริงเสียงจริง! เวลากินหมูกรอบ ขาหมู หรือของทอดเยิ้มๆ ไลเปสจะกระโจนเข้าไปจัดการพวกไขมันที่ลอยฟ่องให้แตกตัวเป็นโมเลกุลเล็กๆ อย่างกับใช้น้ำยาล้างจานล้างกระทะยังไงยังงั้น

• โปรตีเอส (Protease) ตำแหน่ง ช่างแล่เนื้อ มือฉมัง! ไม่ว่าจะเป็นสเต็กชิ้นเบิ้ม ไก่ย่างทั้งตัว หรือปลาทอดกรอบๆ โปรตีเอสนี่แหละจะเข้าไปสับๆๆ หั่นๆๆ โปรตีนก้อนโตให้กลายเป็นกรดอะมิโนชิ้นจิ๋วๆ ร่างกายจะได้เอาไปซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ

• เซลลูเลส (Cellulase) ไอ้ตัวนี้พิเศษหน่อย คนเราไม่มีนะโว้ย! มันเป็นเอนไซม์สำหรับย่อยเส้นใยในผักหรือที่เรียกบ้านๆ ว่าไฟเบอร์นั่นแหละ วัวควายมันมีไง เลยเคี้ยวหญ้าอร่อยเหาะได้ แต่เราไม่มีไง กินผักเข้าไปเลยได้แค่กากใยช่วยขรี้คล่องเฉยๆ ย่อยเอาพลังงานไม่ได้ ไม่งั้นป่านนี้เราคงไปเล็มหญ้าในสนามบอลกันแล้ว

แล้วก็ไม่ได้มีแค่นี้นะ ยังมีลูกกระจ๊อกอีกเพียบ อย่าง แลคเตส (Lactase) ที่คอยย่อยน้ำตาลในนม ใครที่กินนมแล้วท้องเสียจู๊ดๆ ก็เพราะไอ้ตัวนี้มันอู้งานไง! หรือ ซูเครส (Sucrase) ที่คอยจัดการกับน้ำตาลทรายที่เรากินเข้าไป

พวกนี้มันไม่ได้อยู่รวมกันเป็นกระจุกนะ มันมาจากคนละทิศคนละทาง ทั้งจากต่อมน้ำลาย กระเพาะ ตับอ่อน ลำไส้เล็ก โอ๊ยยย มากันเป็นกองทัพ สรุปคือร่างกายเรานี่มันฉลาดกว่าที่คิดเยอะ มีทีมงานครบเครื่องพร้อมรบกับบุฟเฟ่ต์หมูกระทะตลอดเวลา