เรามีทรัพยากรอะไรบ้าง

ดิน น้ำ และป่าไม้

การเรียนรู้เกี่ยวกับเรามีทรัพยากรอะไรบ้างช่วยให้เข้าใจถึงความสำคัญของธรรมชาติในการดำรงชีวิตประจำวันอย่างเหมาะสมและยั่งยืน พร้อมทั้งตระหนักถึงคุณค่าของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมรอบตัวเราอย่างจริงจังในปัจจุบัน

เรามีทรัพยากรอะไรบ้าง และทำไมมันถึงสำคัญกับคุณ

เรามีทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตและการพัฒนาประเทศ ได้แก่ ดิน น้ำ ป่าไม้ และแร่ธาตุ ซึ่งทรัพยากรเหล่านี้คือสิ่งที่หล่อเลี้ยงสิ่งมีชีวิตและขับเคลื่อนเศรษฐกิจในชีวิตประจำวันของเราทุกคน

หลายคนคิดว่าทรัพยากรที่สำคัญและมีค่าที่สุดบนโลกคือน้ำมัน หรืออาจจะเป็นทองคำบริสุทธิ์ แต่มีทรัพยากรหนึ่งที่ใกล้ตัวจนเรามักจะมองข้าม - ผมจะเฉลยให้ฟังว่ามันคืออะไรในส่วนของการจัดการทรัพยากรด้านล่าง

พูดกันตามตรง เราส่วนใหญ่แทบไม่เคยสนใจเลยว่าน้ำที่ไหลออกจากก๊อกมาจากไหน หรือดินที่เราเหยียบอยู่มีผลอย่างไรกับอาหารในจานของเรา จนกว่ามันจะขาดแคลน ลองคิดดู

ประเภทของทรัพยากรหลัก ที่เราใช้งานทุกวัน

ทรัพยากรดิน รากฐานของการเกษตร

ตอนผมเริ่มทำแปลงผักสวนครัวหลังบ้านครั้งแรก ผมทำพลาดทุกอย่าง ผมคิดแค่ว่าเอาเมล็ดฝังลงไป รดน้ำ แล้วมันจะโต ผิดถนัด ต้นไม้ตายเกือบหมดเพราะดินแข็งและไม่มีธาตุอาหารเลย ต้องใช้เวลาลองผิดลองถูกเกือบเดือนกว่าจะเข้าใจว่า ดินไม่ใช่แค่ก้อนดินสกปรก แต่เป็นทรัพยากรที่มีชีวิตและต้องการการดูแล

ดินเป็นแหล่งผลิตอาหารที่ใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ แต่การสร้างหน้าดินตามธรรมชาติต้องใช้เวลาหลายร้อยปี นี่คือสาเหตุว่าทำไมการรักษาคุณภาพดินจึงสำคัญมากต่อความมั่นคงทางอาหาร

ทรัพยากรน้ำ สิ่งที่ขาดไม่ได้แม้แต่วันเดียว

น้ำครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของโลก แต่มีเพียงประมาณร้อยละ 2.5 เท่านั้นที่เป็นน้ำจืด และส่วนใหญ่ก็กลายเป็นน้ำแข็งตามขั้วโลกไปแล้ว แม้ว่าสถิติที่แน่นอนอาจเปลี่ยนแปลงไปตามปี แต่งานวิจัยส่วนใหญ่ระบุว่าเรามีน้ำจืดที่เข้าถึงได้จริงๆ ไม่ถึงร้อยละ 1 ด้วยซ้ำ

นี่คือความจริง

ทรัพยากรน้ำทั้งผิวดินและใต้ดิน ถูกนำมาใช้ดื่มกิน ทำการเกษตร และขับเคลื่อนอุตสาหกรรม การขาดแคลนน้ำเพียงไม่กี่วันสามารถทำให้เมืองทั้งเมืองหยุดชะงักได้ทันที

ทรัพยากรป่าไม้ และแร่ธาตุ

ป่าไม้ทำหน้าที่เหมือนเครื่องปรับอากาศและเครื่องกรองอากาศของโลก ให้ความชุ่มชื้นและเป็นแหล่งวัตถุดิบสำคัญ ในขณะที่ทรัพยากรแร่ธาตุ เช่น ประเภทของทรัพยากรหลัก และพลังงานเชื้อเพลิง คือโครงสร้างพื้นฐานที่สร้างโทรศัพท์มือถือ รถยนต์ และบ้านที่เราอาศัยอยู่

การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งที่มักเข้าใจผิด

นี่คือสิ่งที่ผมเกริ่นไว้ก่อนหน้านี้ - ทรัพยากรที่สำคัญและเปราะบางที่สุดที่เรามักมองข้ามคือ หน้าดินที่อุดมสมบูรณ์ ไม่ใช่น้ำมันหรือทองคำ เพราะหากไม่มีหน้าดิน เราก็ปลูกอาหารไม่ได้เลย และการฟื้นฟูหน้าดินที่พังทลายนั้นยากกว่าการหาน้ำสะอาดเสียอีก

คนส่วนใหญ่เชื่อว่าเทคโนโลยีจะแก้ปัญหาทรัพยากรหมดไปได้เสมอ แต่ในความเป็นจริง เทคโนโลยีไม่สามารถสร้างน้ำหรือดินขึ้นมาจากความว่างเปล่าได้ มันทำได้แค่ช่วยให้เราใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นเท่านั้น

เปรียบเทียบการใช้งานทรัพยากรธรรมชาติแต่ละประเภท

ทรัพยากรหมุนเวียน (ป่าไม้, น้ำ, ดิน)

• เน้นการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และรักษาคุณภาพให้สะอาดอยู่เสมอ
• การเกษตร การดำรงชีวิตพื้นฐาน และการรักษาสมดุลระบบนิเวศ
• สามารถฟื้นฟูและเกิดขึ้นใหม่ได้ตามธรรมชาติหากใช้ในอัตราที่เหมาะสม
• การเสื่อมโทรมของคุณภาพ เช่น น้ำเน่าเสีย ดินเสื่อมสภาพ มากกว่าการหมดปริมาณ

ทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไป (แร่ธาตุ, น้ำมัน, ก๊าซธรรมชาติ)

• เน้นการใช้อย่างประหยัด การรีไซเคิล และการหาพลังงานทดแทน
• อุตสาหกรรมหนัก พลังงาน โครงสร้างพื้นฐาน และเทคโนโลยี
• ต้องใช้เวลาหลายล้านปีในการก่อตัว ไม่สามารถสร้างใหม่ได้ทันความต้องการ
• การขาดแคลนอย่างถาวรและปริมาณสำรองที่ลดลงอย่างรวดเร็ว

บทเรียนการจัดการน้ำและดินของคุณสมชาย

คุณสมชาย เกษตรกรทำสวนผลไม้ในจังหวัดจันทบุรี ต้องเผชิญกับปัญหาภัยแล้งอย่างหนักในช่วงปีที่ผ่านมา น้ำในสระแห้งขอดและต้นทุเรียนเริ่มใบร่วง เขาพยายามสูบน้ำบาดาลขึ้นมาใช้อย่างหนักเพื่อรดน้ำให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

ผลลัพธ์คือความล้มเหลว น้ำบาดาลเริ่มเค็มและแห้งลงอย่างรวดเร็ว แถมดินที่รดน้ำไปก็ยังแตกระแหงเพราะความร้อนระเหยน้ำออกไปหมดภายในไม่กี่ชั่วโมง เขาเสียค่าไฟสูบน้ำไปมากมายแต่ต้นไม้ก็ยังไม่ฟื้น

หลังจากปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เขาค้นพบว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ปริมาณน้ำอย่างเดียว แต่อยู่ที่ดินเก็บความชื้นไม่ได้ เขาเปลี่ยนวิธีโดยหยุดรดน้ำพร่ำเพรื่อ แล้วหันมาใช้ฟางและใบไม้แห้งคลุมหน้าดินรอบโคนต้นไม้ทั้งหมดเพื่อลดการระเหย

ผลที่ได้คือ เขาสามารถลดปริมาณการใช้น้ำลงได้เกือบร้อยละ 40 ภายในหนึ่งเดือน ดินเริ่มกลับมาร่วนซุยและเก็บความชื้นได้นานขึ้น บทเรียนนี้สอนให้เขารู้ว่า ทรัพยากรน้ำและดินต้องทำงานร่วมกัน ขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งไม่ได้