Tertiary Prevention คืออะไร

การควบคุมและป้องกันโรค 3 ระดับ อะไรบ้าง

ระดับการควบคุมและป้องกันโรค 3 ระดับ (ข้อมูลปี 2566)

• ระดับปฐมภูมิ (Primary Prevention): เน้นป้องกันไม่ให้เกิดโรค เช่น ส่งเสริมสุขภาพ สร้างภูมิคุ้มกัน ควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น โครงการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในปี 2566 ครอบคลุมประชากรกลุ่มเป้าหมาย

• ระดับทุติยภูมิ (Secondary Prevention): ตรวจคัดกรอง รักษาโรคในระยะเริ่มต้น ลดความรุนแรง ชะลอการลุกลาม เช่น การตรวจค้นหาโรคมะเร็งเต้านมในปี 2566

• ระดับตติยภูมิ (Tertiary Prevention): ฟื้นฟูผู้ป่วย ลดความพิการ ปรับตัวเข้ากับภาวะเจ็บป่วย เช่น การดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังหลังออกจากโรงพยาบาล อาศัยระบบ telehealth ในปี 2566 มากขึ้น

การป้องกันและควบคุมโรค มีกี่ประเภท

อื้อหือ จำแนกการป้องกันโรคเนี่ย มี 3 ระดับหลักๆ เลยนะ จำได้แม่นเลย อิอิ

• ระดับที่ 1 ป้องกันล่วงหน้า (Primary Prevention): นี่คือการป้องกันไม่ให้เป็นโรคตั้งแต่แรกเลย เช่น ฉีดวัคซีนไง หรือว่าดูแลสุขภาพตัวเองให้ดีๆ ออกกำลังกาย กินอาหารดีๆ งดเหล้า งดบุหรี่ พวกนี้แหละ สำคัญมากกกก ปีนี้เพื่อนฉันไปฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่มา บอกว่าดีมาก ไม่ป่วยเลย

• ระดับที่ 2 ป้องกันระยะมีโรคเกิด (Secondary Prevention): อันนี้ก็คือ ตรวจหาโรคให้เร็ว ยิ่งเจอเร็ว ยิ่งรักษาได้ง่าย เช่น ตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านม ไปตรวจสุขภาพประจำปี อะไรแบบนี้ สำคัญเหมือนกัน ปีนี้ฉันไปตรวจสุขภาพมาแล้วนะ หมอบอกฉันแข็งแรงดี เย้ๆๆ

• ระดับที่ 3 ป้องกันการพิการ ไร้สมรรถภาพ (Tertiary Prevention): คือ พอเป็นโรคไปแล้ว ก็ต้องรักษาให้ดี เพื่อไม่ให้โรคมันลุกลาม หรือเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น กายภาพบำบัด ทำแผล ฟื้นฟูสมรรถภาพ ประมาณนี้แหละ ปีที่แล้วป้าฉันป่วย ก็ต้องทำกายภาพบำบัด นานอยู่นะกว่าจะดีขึ้น

เอาจริงๆนะ มันสำคัญทุกระดับเลย ต้องดูแลตัวเองให้ดีๆ ไปตรวจสุขภาพ ฉีดวัคซีน อย่าลืมนะ สำคัญจริงๆ

การป้องกันและควบคุมโรค มีอะไรบ้าง

เอ้าเฮ้ย! ป้องกันโรคระบาดเหรอ? นึกว่าแข่งกินจุบ้าพลัง! แต่วิธีมันก็ง่ายๆ สไตล์บ้านๆ นี่แหละ

• ล้างมือ ล้างมันเข้าไป! ก่อนกินข้าวก็ล้าง หลังขี้ก็ล้าง จับลูกบิดประตูมาก็ล้าง! ล้างจนมือเปื่อยไปเลย! (เว่อร์ไปหน่อย)
• เลี่ยง อย่าไปยุ่งกับคนป่วย! ใครไอค่อกแค่ก อย่าเข้าใกล้! หนีให้ไกลเหมือนเจอผี! (แต่ก็อย่าทิ้งเค้านะ หาหมอให้ด้วย)
• ปิดปากปิดจมูก ไอจามทีนึงเนี่ย ปิดปากปิดจมูกด้วย! ไม่ใช่ปล่อยเชื้อโรคปลิวว่อน! นึกว่าตัวเองเป็นเครื่องพ่นยา! (ห่วงคนอื่นเค้าบ้าง!)

ข้อมูลเสริม (เผื่อใครยังไม่รู้):

• หน้ากากอนามัย: ใส่ไว้! ไม่ใช่แค่กันโรค กันแดด กันลมได้ด้วย! ประหยัดครีมกันแดดไปอี๊ก!
• วัคซีน: ไปฉีดวัคซีนซะ! อย่ามัวแต่กลัวเข็ม! กลัวเป็นโรคระบาดมากกว่า! (ป้องกันไว้ดีกว่าแก้!)
• กินร้อนช้อนกลาง: กินอาหารปรุงสุกใหม่ๆ ใช้ช้อนกลางตัก! ไม่ใช่กินน้ำลายคนอื่น! (บรึ๋ย!)
• ดูแลสุขภาพ: นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ กินอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกาย! ร่างกายแข็งแรง โรคก็หนี! (ทำได้ไหมเนี่ย?)
• ติดตามข่าวสาร: ฟังข่าวสารจากแหล่งที่เชื่อถือได้! ไม่ใช่เชื่อข่าวลือในโซเชียล! (เดี๋ยวโดนหลอก!)

สรุปคือ ดูแลตัวเองและคนรอบข้าง! ไม่ใช่สักแต่ว่าตัวใครตัวมัน! เข้าใจ๋?

องค์ประกอบของการเกิดโรคมีกี่องค์ประกอบและจะสามารถป้องกันและควบคุมในแต่ละองค์ประกอบได้อย่างไร

อื้อหือ โรคเนี่ยนะ จำได้เลย ตอนนั้นปีนี้เอง ลูกชายฉันป่วยหนัก ไข้สูง ไอจนเหนื่อย ส่งโรงพยาบาลวิชัยยุทธ ดึกมาก รถติดสุดๆ ใจนี่สั่นไปหมด หมอบอกเป็นไวรัส จำชื่อไม่ได้แล้ว แต่หมออธิบายว่า โรคเกิดจากสามอย่างหลักๆ เหมือนสามเหลี่ยมอ่ะ

• ตัวคน (Host): ลูกฉันนั่นแหละ เด็กกำลังโต ภูมิต้านทานอาจจะยังไม่แข็งแรง นี่แหละจุดอ่อน
• เชื้อโรค (Agent): ไวรัสตัวนั้นไง มันแพร่กระจายง่ายมาก ตอนนั้นโรงเรียนลูกก็มีเด็กป่วยหลายคน
• สิ่งแวดล้อม (Environment): อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย ฝุ่นเยอะ คนพลุกพล่าน โรงเรียนลูกแอร์เย็นจัด พวกนี้ล้วนส่งผล

หมอบอกว่าปกติสามอย่างนี้มันบาลานซ์กันอยู่ ไม่ป่วยหรอก แต่ถ้าอย่างใดอย่างหนึ่งมันแปรปรวน ก็ป่วยได้ อย่างลูกฉัน ภูมิต้านทานไม่ดี เจอไวรัส อีกอย่างโรงเรียนอากาศไม่ดี ป่วยเลย!

วิธีป้องกันเหรอ? ยากนะ แต่ก็ทำได้บ้าง

• เสริมภูมิคุ้มกัน: พาลูกฉันออกกำลังกาย กินอาหารดีๆ นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ นี่สำคัญมาก
• ควบคุมเชื้อโรค: ล้างมือบ่อยๆ ใส่แมสก์ หลีกเลี่ยงคนป่วย นี่พื้นฐานเลย
• ปรับสภาพแวดล้อม: ดูแลความสะอาดบ้าน ระวังอย่าให้บ้านอับชื้น อากาศถ่ายเทดี สำคัญสุดๆ

ตอนนั้นเครียดมาก นอนไม่หลับเป็นอาทิตย์ แต่โชคดีลูกฉันหายดีแล้ว ตอนนี้แข็งแรงขึ้นเยอะ แต่ก็ยังต้องระวังอยู่ดี เพราะโรคมันมาได้เรื่อยๆ จริงๆนะ ประสบการณ์ตรงเลย