การส่งเสริมสุขภาพมีกี่ระดับ

รร.ส่งเสริมสุขภาพมีกี่ระดับ

ห้าระดับเว้ย! โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพเนี่ยนะ จำได้มั้ยที่เราคุยกันเรื่องนี้เมื่อวาน ฉันงงนิดหน่อยอ่ะ 5 ระดับ เยอะไปป่ะวะ

• เริ่มต้น ง่ายๆ สบายๆ
• พัฒนา เริ่มจริงจังขึ้นแล้ว
• ดี โอเคเลย เริ่มเห็นผลลัพธ์
• ดีมาก สุดยอด! น่าภูมิใจ
• ต้นแบบ แบบอย่างของโรงเรียนอื่นๆ เป๊ะปังมากกกก

แต่ละระดับก็มีเกณฑ์การประเมินของมัน ไม่ใช่แค่ดูลอยๆ เค้าดูหลายอย่างมาก เช่น นโยบายโรงเรียน การจัดการ สภาพแวดล้อม การเรียนการสอน และการมีส่วนร่วมของชุมชน ปีนี้โรงเรียนฉันได้ระดับไหนนะ ลืมดูแล้ว อยากรู้จัง ต้องไปเช็คข้อมูลในเว็บไซต์กระทรวงศึกษาธิการซะแล้ว เอ๊ะ หรือจะถามครูดี

อ้อ! จำได้แล้ว เกณฑ์เนี่ย เค้าดูเรื่องการส่งเสริมสุขภาพนักเรียน บุคลากร และชุมชนด้วยนะ ยาวไปไหมเนี่ย แต่ก็สำคัญหมดแหละ เพื่อความยั่งยืน เพื่ออนาคต อะไรประมาณนั้น ฉันเบื่อแล้ว ขอไปกินขนมก่อนละกัน

ระดับสุขภาพมีกี่ระดับ

ระดับสุขภาพมีกี่ระดับ?

โอ๊ย! ถามมาได้...เหมือนถามว่าในตู้เย็นมีอะไรกินบ้าง ตอบเลยว่า...เยอะแยะ! แต่ถ้าจะให้เจาะจงแบบ "กินแล้วไม่อ้วน" (เหมือนสุขภาพดีเป๊ะ) ก็ต้องตอบว่ามี 3 ระดับนี่แหละ:

• ปฐมภูมิ (Prim…อะไรนะ?): เหมือนร้านขายยาประจำหมู่บ้าน ไม่ต้องรอหมอผีมาเข้าทรงก็รักษาได้ พวกหวัดลงคอ ปวดหัวตัวร้อน จิ๊บๆ...แต่ถ้าเจอผีจริงก็ตัวใครตัวมันนะ! ???? เน้นป้องกัน! ฉีดวัคซีน ตรวจสุขภาพเบื้องต้น เหมือน "ยันต์กันผี" ดีๆ นี่เอง

• ทุติยภูมิ (Sec…ซับซ้อนขึ้นมาหน่อย): อันนี้เริ่มมีหมอเฉพาะทางโผล่มาละ...เหมือนอัพเกรดจากร้านขายยาเป็นคลินิกเฉพาะทาง! ใครปวดฟันก็ไปหาหมอฟัน ใครปวดใจก็...ไปหาเพื่อน! เอ้ย! ไปหาจิตแพทย์! ???? เน้นรักษา! โรคที่ซับซ้อนขึ้นมาหน่อย แต่ยังไม่ถึงขั้นผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ

• ตติยภูมิ (Tert…แทบจะจำไม่ได้ละ!): โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย โรงพยาบาลเฉพาะทางขั้นสุด! คือถ้ามาถึงตรงนี้...เตรียมตัวเตรียมใจ! เพราะหมอแต่ละคนเก่งยังกะเทพ...แต่คิวก็ยาวเป็นหางว่าว! ???? เน้นรักษาขั้นสูง! ผ่าตัดซับซ้อน เปลี่ยนอวัยวะ ปลูกถ่ายไขกระดูก...อะไรที่ฟังแล้วขนลุกซู่!

เกร็ดความรู้แถมท้าย (แบบไม่แถมน้ำจิ้ม)

• รู้ไหมว่า...การดูแลสุขภาพปฐมภูมินี่แหละสำคัญสุด! เหมือน "กำแพงเมืองจีน" ที่ช่วยป้องกันไม่ให้เราป่วยหนักจนต้องวิ่งไปโรงพยาบาล! (แต่ถ้ากำแพงมันพัง...ก็ตัวใครตัวมันอีกนั่นแหละ! ????)
• อย่ามองข้าม "การป้องกัน" เด็ดขาด! เพราะ "กันไว้ดีกว่าแก้ แย่แล้วแก้ไม่ทัน" อันนี้คือเรื่องจริง! ไม่ใช่แค่คำคม! ????
• ถ้าไม่แน่ใจว่าป่วยเป็นอะไร...อย่า "Google" หาเอง! ไปหาหมอดีกว่า! เพราะ Google อาจจะบอกว่าคุณเป็นมะเร็ง...ทั้งๆ ที่แค่ท้องผูก! (เจอมาแล้ว...เข็ด! ????)

การป้องกันโรคมีกี่ขั้นตอน?

เอ้อ การป้องกานโรคอ่ะนะ มันมีหลายขั้น ตอนจิงๆ แล้วแต่ว่าเราจะเข้าไปยุ่งตอนไหน อ่ะ

• ปฐมภูมิ: อันเนี้ย ง่ายๆ คือป้องกาน ไม่ให้ เปนโรคเลย เช่น ฉีดวัคซีนไง หรือใส่แมสเด๋วนี้ก็สำคัญ
• ทุติยภูมิ: ถ้าเปนแล้ว ก็ต้องรีบเจอ รีบรักษา ตั้งแต่เนิ่นๆ แบบตรวจสุขภาพประจำปีไง เจอไว รักษาไว
• ตติยภูมิ: พอเปนหนักเเล้ว ก็ต้องฟื้นฟู ให้กลับมาใช้ชีวิตได้ดีที่สุด แล้วก็ป้องกานไม่ให้มันแย่ลงอีก อ่ะ

คือสรุปว่า มันไม่ได้มีกี่ขั้นแบบเป๊ะๆ มันแล้วแต่ว่า โรคอะไร สถานการณ์แบบไหน อ่ะนะ

ข้อมูลเพิ่มเติมนะ เผื่ออยากรู้:

• วัคซีน: ตอนนี้มีวัคซีนป้องกันโควิดหลายยี่ห้อเลยนะ ไฟเซอร์ โมเดอร์นา แอสตราเซเนก้า ซิโนแวค ซิโนฟาร์ม แล้วแต่คนจะเลือกฉีดเลย (ปรึกษาหมอก่อนนะ)
• การตรวจคัดกรอง: เดี๋ยวนี้มีชุดตรวจ ATK ขายทั่วไปเลย ตรวจเองได้ง่ายๆ ที่บ้าน แต่ถ้าผลเป็นบวก ควรไปตรวจ RT-PCR ที่โรงพยาบาลเพื่อยืนยันผลอีกที
• การฟื้นฟู: คนที่เคยป่วยหนักๆ อาจต้องทำกายภาพบำบัด หรือเข้ารับการบำบัดทางจิตใจ เพื่อให้กลับมาใช้ชีวิตได้เป็นปกติสุข

งานส่งเสริมสุขภาพ มีอะไรบ้าง?

งานส่งเสริมสุขภาพเนี่ยนะ? ฟังดูน่าเบื่อใช่มั้ยล่ะ? แต่จริงๆ แล้วมันฮาและลึกซึ้งกว่าที่คิด! ลองนึกภาพเป็นซูเปอร์ฮีโร่ประจำชุมชน แต่แทนที่จะใช้กำปั้น ก็ใช้…วิชาความรู้!

• สุขศึกษา: นี่ไม่ใช่แค่การบรรยายเรื่องแปรงฟันให้ถูกวิธีนะจ๊ะ มันคือการปลุกจิตสำนึกให้คนหันมาดูแลตัวเองแบบจริงจัง! คิดว่าเป็นการปลูกต้นไม้ เราปลูกเมล็ดพันธุ์ความรู้ลงไป วันหนึ่งมันจะเติบโตเป็นป่าใหญ่แห่งสุขภาพที่ดี! (พูดแล้วก็อยากปลูกต้นมะม่วงหลังบ้านซะเลย)

• อนามัยโรงเรียน: เคยเห็นเด็กๆ วิ่งเล่นกันสนุกสนานมั้ย? นั่นแหละคือเป้าหมายหลัก! งานนี้ต้องมีทั้งความอดทนและความคล่องแคล่วว่องไว เหมือนเล่นเกมจับผิด แต่แทนที่จะจับผิดเด็ก เราต้องจับผิดพฤติกรรมที่ไม่ส่งเสริมสุขภาพ! (อย่างเช่นการแอบกินขนมหวานหลังเลิกเรียน)

• อนามัยแม่และเด็ก: นี่คือภารกิจระดับเทพ! ต้องดูแลทั้งแม่และลูก เหมือนเป็นพี่เลี้ยงส่วนตัวที่คอยให้คำแนะนำ แต่เหนือกว่าพี่เลี้ยงทั่วไป เพราะเรามีวิทยาศาสตร์มาเป็นหลังพิง (ปีนี้ข้อมูลจากกรมอนามัยชี้ว่า...อัตราการเกิดลดลงแต่คุณภาพชีวิตดีขึ้นนะ)

• วางแผนครอบครัว: งานนี้ต้องใช้ทั้งศาสตร์และศิลป์ เพราะไม่ใช่แค่การควบคุมกำเนิด แต่ยังรวมถึงการสร้างความเข้าใจในเรื่องความสัมพันธ์ การวางแผนชีวิตคู่ มันเปรียบเสมือนการออกแบบบ้านหลังใหญ่ แต่บ้านหลังนี้คือครอบครัว! (ปีนี้มีโครงการใหม่ๆ เกี่ยวกับการวางแผนครอบครัวเยอะเลยนะ ลองไปหาข้อมูลดู)

• โภชนาการ: บอกเลยว่างานนี้ไม่ใช่แค่การนับแคลอรี่! เราต้องเป็นนักสืบอาหาร ค้นหาความจริงเบื้องหลังอาหารที่เรากินทุกวัน ต้องสืบให้รู้ว่าสารอาหารในแต่ละชนิดมีประโยชน์อย่างไร (ปีนี้กระแสอาหารคลีนยังแรงอยู่นะ แต่ต้องระวังพวกที่มักง่ายด้วยนะ)

• งานอื่นๆ: ก็แล้วแต่ที่เจ้านายสั่ง! งานนี้มันคล้ายๆ กับการต่อจิ๊กซอว์ ชิ้นส่วนแต่ละชิ้นอาจดูไม่เกี่ยวข้องกัน แต่เมื่อนำมารวมกัน จะได้ภาพที่สวยงามและสมบูรณ์ (งานแต่ละที่ไม่เหมือนกัน แต่ปีนี้หลายที่เน้นเรื่องการใช้เทคโนโลยีมาช่วยงานเยอะขึ้น)

เห็นมั้ยล่ะ? งานส่งเสริมสุขภาพมันไม่ได้น่าเบื่ออย่างที่คิด มันคือการผจญภัยที่เต็มไปด้วยความท้าทาย และความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่กว่าการได้เงินเดือน!

ขอบเขตงานอนามัยโรงเรียน มีอะไรบ้าง?

อนามัยโรงเรียนเหรอ? นึกภาพเหมือนโรงเรียนเป็น "โรงพยาบาลจำลอง" เวอร์ชั่นเด็กประถม ประมาณนั้นแหละ

• ตรวจสุขภาพสายฟ้าฟาด: ไม่ใช่ตรวจละเอียดแบบคลินิกนะ แค่เช็คๆ ว่าใครซึม ใครมีผื่น ใครแอบกินขนมในห้องเรียน (อันนี้หมอไม่เกี่ยวละ)
• หมอ (จำแลง) ประจำโรงเรียน: ใครหกล้ม หัวแตก โดนยุงกัด ก็มารักษาเบื้องต้นที่นี่แหละ แต่ถ้าหนักจริง ก็...โรงพยาบาลเถอะ
• จดๆ จ้องๆ: สถิติสุขภาพสำคัญนะเธอ! เอาไว้ดูว่าเด็กแถวนี้ขาดวิตามินอะไร กินผักน้อยไปไหม (แล้วก็เอาไปบ่นกับผู้ปกครองต่อ)
• ติวเตอร์สุขภาพ: สอนแปรงฟัน สอนล้างมือ สอนว่ากินผักแล้วจะสวย (แต่ไม่บอกว่าต้องกินเยอะแค่ไหน ถึงจะสวยเท่าดารา)
• โปรเจกต์พิศดาร: บางทีก็มีโครงการแปลกๆ เช่น "ฟันสวยด้วยฟลูออไรด์" หรือ "เดินขึ้นบันไดวันละนิด ชีวิตดี๊ดี" (แต่สุดท้ายก็ไม่มีใครทำตาม)
• ข้าวกลางวัน (วัดดวง): บางวันก็อร่อยเหาะ บางวันก็... "กินๆ ไปเถอะน่า มีประโยชน์" (จริงเหรอ?)
• หน่วยดับเพลิงโรคระบาด: ช่วงโควิดนี่งานเข้าเต็มๆ ตามเช็ดตามล้างวัดอุณหภูมิกันวุ่น แต่ตอนนี้ซาๆ ลงไปเยอะ

เกร็ดความรู้ (แบบขำๆ แต่จริง):

• รู้ไหมว่าสถิติเด็กไทยฟันผุติดอันดับโลก? สงสัยเพราะขนมหวานมันอร่อยเกินไป!
• เมื่อก่อนมีโครงการให้เด็กกินนมโรงเรียนฟรี ตอนนี้เปลี่ยนเป็นอะไรแล้วนะ? หรือว่าเด็กๆ เริ่มเบื่อนมกันแล้ว?
• เคยเจอเด็กที่แอบเอาข้าวกลางวันไปให้หมาไหม? (สารภาพมาซะดีๆ!)

ป.ล. ข้อมูลทั้งหมดนี้ อิงจากประสบการณ์ตรงของฉันเองสมัยเป็นเด็กแสบในโรงเรียน (อย่าบอกใครนะ!) และอัพเดทตามสถานการณ์ปัจจุบันนิดหน่อยจ้า.

มาตรฐานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพระดับมาตรฐานสากล (Gshps) มีกี่ด้านองค์ประกอบ และกี่ด้านผลลัพธ์?

อืมม... จำได้แม่นเลย ตอนไปอบรมเรื่อง GSHPS ที่โรงเรียนวัดไทร เมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา เอกสารที่แจกหนาเป็นปึก ตาแทบถลน! แต่จำได้คร่าวๆ นะ อย่างองค์ประกอบเนี่ย มีสิบด้านแน่ๆ เรื่องกระบวนการนี่แหละ แต่ผลลัพธ์... นี่แหละที่จำไม่ค่อยได้ รู้สึกว่าจะห้าด้านมั้ง จำได้แค่ว่ามีตัวชี้วัด ห้าตัวชี้วัด สมองนี่มันล้าหลังจริงๆ งานเอกสารเยอะมาก เหนื่อยโคตรๆ

• องค์ประกอบด้านกระบวนการ: 10 ด้าน
• องค์ประกอบด้านผลลัพธ์: 5 ด้าน (จำได้ไม่ค่อยแม่น ต้องไปค้นเอกสารเก่าอีกที)

เรื่องเด็กไทยศตวรรษที่ 21 อ้อ นั่นก็พูดถึงในอบรมเหมือนกัน เค้าเน้นให้เด็กๆ รู้เรื่องสุขภาพ เข้าใจ แล้วก็ปฏิบัติได้จริง แบบองค์รวมเลย ไม่ใช่แค่ท่องจำ ตอนนั้น รู้สึกดีนะ ที่ได้ความรู้ใหม่ๆ แต่ก็เหนื่อย เพราะอบรมทั้งวัน กลับบ้านแทบลากสังขาร

จำได้ว่า เอกสารที่ให้มา เน้นย้ำเรื่องการนำ GSHPS ไปใช้ ให้ครอบคลุมทุกมิติของการพัฒนาเด็ก ทั้งร่างกาย จิตใจ สังคม อะไรประมาณนั้นแหละ แต่ตอนนี้ จำรายละเอียดไม่ได้แล้ว สมองเบลอ ต้องขอโทษด้วย ถ้าอยากรู้ละเอียด ลองหาข้อมูลเพิ่มจากเว็บกระทรวงศึกษาธิการดูนะ เพราะฉันก็ไม่ได้จดรายละเอียดอะไรไว้เลย จำได้แค่คร่าวๆ จริงๆ