บุคคลที่มีการทำงานของไตบกพร่องจะทำให้ร่างกายเกิดอะไรขึ้น

หน่วยไตทำงานบกพร่องจะเกิดผลเสียต่อร่างกายอย่างไร

เรื่องไตนี่ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ เลยนะ พ่อผมนี่แหละเจอมากับตัว อยู่ดีๆ ขาก็บวมเป่งเหมือนขาโต๊ะ กดลงไปแล้วบุ๋มไม่คืน ตอนนั้นที่ศิริราชเมื่อปีที่แล้วช่วงหน้าฝน ใจผมนี่หายวาบเลย

แล้วที่น่ากลัวกว่าคือแกเริ่มหายใจไม่ออก หอบๆ เหนื่อยๆ นอนราบไม่ได้เลย หมอบอกว่ามันคือภาวะน้ำท่วมปอด เพราะไตมันขับน้ำส่วนเกินออกจากร่างกายไม่ได้ น้ำมันเลยไปกองในปอดแทน โอ้โห โคตรน่ากลัว

ยังไม่พอแค่นั้นนะ ของเสียที่ปกติมันต้องถูกขับออกทางฉี่ มันก็คั่งอยู่ในเลือดเต็มไปหมด แกจะดูเบลอๆ ซึมๆ ไม่มีแรงเลย นั่นแหละพิษมันสะสมในตัว ปัสสาวะก็แทบไม่ออกมาเลยทั้งวัน

ผลกระทบเวลาไตพังมันเป็นลูกโซ่เลย

• ร่างกายบวม: ไม่ใช่แค่ขา แต่บวมได้ทั้งตัว ทั้งหน้า เพราะน้ำกับเกลือมันคั่งอยู่ข้างใน ขับออกไม่ได้
• น้ำท่วมปอด หายใจลำบาก: อันนี้น่ากลัวสุด นอนราบไม่ได้เลย ต้องนั่งหลับ หายใจเหมือนคนจะจมน้ำตลอดเวลา
• ของเสียคั่งในเลือด (ยูรีเมีย): จะมีอาการคลื่นไส้ เบื่ออาหาร อ่อนเพลียมาก ผิวคล้ำและคัน สับสน ซึมลง ถ้าเป็นหนักๆ คือชักได้เลย
• ความดันโลหิตสูง: ไตควบคุมความดันด้วย พอไตเสีย ความดันก็พุ่งกระฉูด ควบคุมยากมาก
• ภาวะโลหิตจาง (ซีด): เพราะไตสร้างฮอร์โมนที่กระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง พอไตพังก็เลยซีด ไม่มีแรง
• เกลือแร่ในเลือดผิดปกติ: ที่อันตรายสุดคือ โพแทสเซียมสูง ตัวนี้ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหยุดเต้นได้เลย
• กระดูกพรุน: ไตมันเกี่ยวกับวิตามินดีกับการรักษาสมดุลแคลเซียม พอเสียไปกระดูกก็เปราะบาง หักง่าย

ไตทำงานไม่ได้จะเกิดอะไรขึ้นบ้าง

เมื่อไตมันหยุดทำงาน... โลกทั้งใบมันหนักอึ้ง ของเสียที่ควรจะถูกขับออกไป มันกลับวนเวียนอยู่ในตัวเรา กองทับถม เหมือนตะกอนในสายน้ำที่หยุดนิ่ง

รสชาติในปากมันขมปร่า พะอืดพะอมจนไม่อยากกลืนอะไรลงท้อง แรงกายที่เคยมีมันเหือดหายไปหมด แค่จะพยุงตัวลุกขึ้นยืนยังเหนื่อยแทบขาดใจ

กลางดึกสงัด... ในห้องที่เย็นเฉียบ ความเจ็บปวดแล่นริ้วขึ้นมาตามน่อง กล้ามเนื้อมันบิดเกร็งจนต้องสะดุ้งตื่น แล้วก็ข่มตาหลับต่อไม่ได้ ผิวกายก็แห้งกร้าน คันยุบยิบไปหมดทุกส่วน

น้ำ... ของเหลวในกายมันเริ่มเอ่อล้นออกมาทางดวงตาที่บวมฉ่ำ ข้อเท้าที่บวมเป่ง หายใจ... หายใจไม่ออก เหมือนมีใครมากดทับหน้าอกไว้ นอนราบลงก็ไม่ได้ เหมือนกำลังจะจมดิ่งลงในความมืดบนเตียงของตัวเอง ความดันเลือดมันพุ่งสูง

แล้วเลือดในกายก็เริ่มจาง... จางลงเรื่อยๆ ซีดขาวไปทั้งตัว โลกหมุนคว้างจนยืนไม่อยู่ สติสัมปชัญญะเลือนลาง ทุกอย่างพร้อมจะดับวูบลงได้ทุกวินาที

• สารพิษและของเหลวคั่งค้างในร่างกาย
• ระบบทางเดินอาหารรวน: คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หมดแรง
• ผิวหนังแห้งและคันอย่างรุนแรง
• ตะคริวตอนกลางคืน ที่ปลุกให้ตื่นจากความหลับ
• อาการบวมตามร่างกาย โดยเฉพาะรอบดวงตาและข้อเท้า
• ภาวะน้ำท่วมปอด: หายใจลำบาก หอบเหนื่อย นอนราบไม่ได้
• ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมได้ยาก
• ภาวะโลหิตจาง: ร่างกายซีดเซียว อ่อนเพลีย
• สูญเสียการรับรู้ หมดสติ และนำไปสู่การเสียชีวิตได้ในที่สุด

โรคไตวายมีอาการอย่างไร

อาการของโรคไตวายมัน...มันเริ่มมาจากความรู้สึกเหนื่อยง่ายก่อนนะ

เหมือนร่างกายมันมันไม่มีแรงเอาซะเลย... แล้วก็เบื่ออาหารด้วย.

ปวดหัวนี่ก็เป็นบ่อยนะ... คลื่นไส้ อาเจียน นี่ก็มาคู่กัน.

มันเหมือนมีอะไรเสียๆ ในเลือดมั้ง.

แล้วก็มีบวมตามแขนตามขา.

บางทีก็หายใจไม่ออก หอบเหนื่อย.

หรือบางทีก็เหมือนขาดน้ำทั้งที่ก็กินน้ำแล้วนะ.

มันวูบๆ หวิวๆ.

หัวใจเต้นแปลกๆ.

• ความอ่อนเพลีย เป็นสัญญาณแรกที่เด่นชัด.
• เบื่ออาหาร ส่งผลต่อน้ำหนักตัว.
• ปวดศีรษะ, คลื่นไส้, อาเจียน สัมพันธ์กับการคั่งของของเสียในเลือด.
• บวมน้ำ เกิดจากการที่ไตขับน้ำส่วนเกินออกไม่ได้.
• เหนื่อยหอบ หรือ อาการขาดน้ำ ที่ผิดปกติ.
• รู้สึกวูบหวิว หรือ อ่อนเพลีย อาจเกี่ยวข้องกับ การเต้นผิดจังหวะของหัวใจ.

ข้อมูลเพิ่มเติม: ภาวะยูเรียในเลือดสูง (Uremia) เป็นสาเหตุหลักของอาการคลื่นไส้ อาเจียน และอ่อนเพลียในผู้ป่วยโรคไตวาย. การคั่งของสารพิษอื่นๆ ที่ไตไม่สามารถกรองออกได้ ก็ส่งผลต่อระบบต่างๆ ในร่างกาย. อาการบวมน้ำมักจะเห็นได้ชัดที่ข้อเท้า ขา หรือแม้กระทั่งรอบดวงตา. ภาวะความดันโลหิตสูงที่มักพบร่วมด้วย ก็อาจเป็นสาเหตุของอาการปวดศีรษะ. การเปลี่ยนแปลงของเกลือแร่ในร่างกายก็มีผลต่อการทำงานของหัวใจ.

ข้อใดบ่งชี้ว่าเกิดความผิดปกติในการทำงานของหน่วยไต

ไตมีปัญหา? สังเกตดู:

• ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน ไตเริ่มเสื่อม
• ขาบวมกดบุ๋ม น้ำกับโปรตีนรั่ว
• ความดันโลหิตสูง ไม่ใช่เรื่องเล่น
• คลื่นไส้ อ่อนเพลีย คัน ร่างกายมันฟ้อง

นี่คือสิ่งที่มึงควรรู้:

• อาการแรกมักบ่อยตอนดึก ไตพยายามทำงานหนักเกินไปเพื่อขับน้ำและของเสียที่ควรถูกกำจัดตั้งแต่กลางวัน สัญญาณอ่อนแอชัดเจน
• บวมทั่วร่างไม่ใช่แค่ขา หากน้ำกับเกลือคั่งมากเกินไปจนกดแล้วบุ๋ม นั่นคือสัญญาณร้าย อาจมีโปรตีนรั่วทิ้งไปในปัสสาวะเยอะมาก ถ้าบวมถึงปอด มึงก็คงรู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น อันตรายถึงชีวิต ไม่ต้องถามซ้ำ
• ความดันโลหิตสูงขึ้นง่ายๆ ไตคุมของเหลวในร่างกายไม่ได้ ทำให้เลือดต้องวิ่งผ่านเส้นเลือดที่แน่นขึ้น นี่แหละ ต้นเหตุของปัญหาหัวใจหลายอย่าง
• อาการรวมๆ ก็มาจากของเสียคั่ง พวกคลื่นไส้ เบื่ออาหาร คัน อ่อนเพลีย มาจากสารพิษที่ไตมันกรองไม่หมด มันสะสมอยู่ในเลือด มึงก็เลยรู้สึกแย่ไง

และเรื่องอื่นที่ต้องจำ:

• การกรองเสีย: ไตพัง ของเสียในเลือดสูง. พวกสารพิษจะสะสมไปเรื่อยๆ กูบอกเลย.
• โปรตีนรั่ว: พบโปรตีนในปัสสาวะชัดเจนว่าไตเสียหาย. รักษาไม่ดี สภาวะแย่ลง.
• โลหิตจาง: ไตหยุดสร้างฮอร์โมน Erythropoietin. เม็ดเลือดแดงก็ไม่พอ.
• กระดูกเปราะ: ไตคุมแคลเซียมไม่ได้. กระดูกก็อ่อนแอลง ไม่ต้องแปลกใจ.
• ผลร้ายแรง: ไม่รีบแก้? เตรียมรับมือโรคหัวใจ, ไตวายเรื้อรัง. สุดท้ายก็ต้องฟอกหรือไม่ก็เปลี่ยนทิ้ง.

ค่าไตต่ํา คืออะไร

ไตเสื่อม. กลไกชีวิตเริ่มอ่อนแรง. การกรองสารพิษ... ด้อยประสิทธิภาพ. พิษย่อมคั่ง. นั่นคือสภาพของค่าไตที่ต่ำลง.

หาก BUN/Creatinine Ratio ต่ำกว่าปกติ: อาจบ่งชี้การรับโปรตีนน้อยเกินไป. หรือมวลกล้ามเนื้อกำลังลดลง. ในบางกรณี... สู่ภาวะกล้ามเนื้อสลาย.

ข้อมูลสำคัญ:

• BUN (Blood Urea Nitrogen): คือของเสียที่เกิดจากการสลายโปรตีน. หากต่ำเกิน... อาจบ่งบอกว่าโปรตีนไม่เพียงพอ.
• Creatinine: เป็นผลพลอยได้จากกระบวนการเผาผลาญในกล้ามเนื้อ. สะท้อนมวลกล้ามเนื้อและความสามารถของไต.
• อัตราส่วน: ไม่ใช่แค่ตัวเลขแยกกัน. อัตราส่วนนี้เผยภาพรวม. ภาวะขาดโปรตีนรุนแรง หรือ กล้ามเนื้อลีบ เป็นไปได้.
• กล้ามเนื้อสลาย (Rhabdomyolysis): ภาวะที่เซลล์กล้ามเนื้อเสียหายรุนแรง. ปล่อยสารพิษเข้าสู่กระแสเลือด. ไตทำงานหนักเกิน. อาจนำไปสู่ภาวะไตวายเฉียบพลัน.
• การตีความตัวเลข. ต้องพิจารณาร่วมกับประวัติและอาการผู้ป่วย. ตัวเลขเพียงอย่างเดียว. ไม่ใช่ทั้งหมด.

โรคไตวายมีกี่ระยะ

ไตพังมี 5 ระยะ. จบ. แบ่งตามค่าการทำงานของไต หรือ eGFR.

ระยะ 1 (eGFR ≥ 90): ไตเริ่มมีรอย. แต่ยังชิลล์. ทำงานปกติ.

ระยะ 2 (eGFR 60-89): เริ่มเสื่อม. กรองได้น้อยลงนิดหน่อย. นิดหน่อยจริงๆ

ระยะ 3 (eGFR 30-59): ของเสียเริ่มคั่ง. จุดนี้ต้องจริงจังละ. หลายคนไม่รู้ตัวจนถึงระยะนี้

ระยะ 4 (eGFR 15-29): เตรียมตัว. ใกล้ฟอกไตเต็มที. สภาพไม่ค่อยดี.

ระยะ 5 (eGFR ไตวายระยะสุดท้าย. ต้องฟอกเลือดหรือปลูกถ่าย.

• ระยะ 3 มันแยกย่อย. 3a (eGFR 45-59) กับ 3b (eGFR 30-44). ความชิบหายต่างกัน.
• อาการส่วนใหญ่โผล่มาตอนระยะ 3 ปลายๆ หรือ 4. ตอนแรกๆ แม่งเงียบ.
• eGFR คือค่าประเมินอัตราการกรองของไต. ตัวเลขยิ่งต่ำ ยิ่งบรรลัย.
• โรคไตเรื้อรัง รักษาไม่หาย. ทำได้แค่ชะลอความเสื่อม. อย่ามัวแต่หาทางลัด

ไตระยะ3 อยู่ได้นานแค่ไหน

ถามว่าอยู่ได้นานแค่ไหน? ตอบแบบกำปั้นทุบดินเลยนะ... นานกว่าที่คุณคิดเยอะ! ตราบใดที่คุณเลิกทำตัวเป็นศัตรูกับไตตัวเองซะก่อน

ไตระยะ 3 มันไม่ใช่คำพิพากษาประหารชีวิต มันคือการที่ไตคุณเดินมากระซิบข้างหูเบาๆ (แต่หนักแน่น) ว่า "นี่เพื่อน... ที่ผ่านมาเราว่านายใช้งานเราหนักไปหน่อยนะ" คิดซะว่าไตคุณกำลังชูใบเหลืองให้ ไม่ใช่ใบแดงไล่ออกจากสนามชีวิต แค่เตือนว่าถ้ายังเล่นผิดกติกาอีก มีหวังโดนไล่ออกแน่

ทีนี้มาถึงคำที่คนได้ยินแล้วเข่าอ่อน... "ระยะสุดท้าย"

คำว่า ระยะสุดท้าย ของโรค ไม่ใช่ ระยะสุดท้าย ของชีวิต มันคนละเรื่องกันเลยพ่อคุณแม่คุณ คำว่า "ไตวายระยะสุดท้าย" มันเป็นศัพท์เทคนิคทางการแพทย์ หมายความว่าไตทำงานเองไม่ไหวแล้ว ต้องการ "ตัวช่วย" เหมือนรถเครื่องพัง แต่ยังเปลี่ยนเครื่องใหม่หรือหาเครื่องสำรองมาใช้ได้ ไม่ใช่รถที่ต้องส่งเข้าสุสานซากรถ

ตัวช่วยที่ว่าก็คือการบำบัดทดแทนไต ซึ่งทำให้คนไข้มีชีวิตอยู่ต่อได้แบบชิลๆ (ในระดับหนึ่ง) หลายคนพอได้ฟอกไตหรือปลูกถ่ายไตแล้ว กลับไปใช้ชีวิตได้แทบจะปกติเผลอๆ สุขภาพดีกว่าเดิมด้วยซ้ำ เพราะโดนบังคับให้ดูแลตัวเองไงล่ะ มีคนอยู่ยาวๆ 10 ปี 20 ปีถมเถไป มันคือการเริ่มต้นซีซั่นใหม่ ไม่ใช่ตอนอวสาน

เพื่อให้เห็นภาพชัดๆ ว่าต้องทำอะไรบ้าง นี่คือลิสต์ที่ต้องจำให้ขึ้นใจ:

• เพื่อนแท้ของไต (The Kidney's BFFs):

  • น้ำเปล่า: นี่คือน้ำทิพย์ชโลมใจไตอย่างแท้จริง
  • ผักผลไม้ (ที่เหมาะสม): ปรึกษาคุณหมอหรือนักกำหนดอาหารนะ ไม่ใช่ทุกอย่างจะดีไปหมด
  • โปรตีนคุณภาพดี: เนื้อปลา ไข่ขาว ไก่ ไม่ใช่ไส้กรอกแป้งทอด

• คู่ปรับตลอดกาล (The Arch-Nemesis):

  • โซเดียมตัวร้าย: ไม่ได้อยู่แค่ในน้ำปลาหรือเกลือนะ มันซ่อนอยู่ในขนมกรุบกรอบ ซุปก้อน บะหมี่ซอง สารพัดของหมักดอง นี่คือตัวการอันดับหนึ่ง
  • ฟอสฟอรัสสูง: นม เนย ชีส ถั่ว น้ำอัดลมสีดำ... พวกนี้ไตไม่ปลื้ม
  • ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs: อ่านฉลากยาก่อนกินเสมอ บางตัวนี่คือยาพิษสำหรับไตดีๆ นี่เอง

• โค้ชส่วนตัวของคุณ (Your Personal Coach):

  • คุณหมอ: ฟังเขาเถอะ เขาเรียนมาหลายปีกว่าจะมานั่งตรงนี้ได้ อย่าเอาความรู้จากกรุ๊ปไลน์ไปเถียงเขา
  • นักกำหนดอาหาร: คนนี้คือคนที่จะเปลี่ยนสนามรบในจานอาหารของคุณให้กลายเป็นสวนสวรรค์สำหรับไต

• สมการชีวิตไม่ใช่แค่ตัวเลข:

  • เลิกหมกมุ่นกับค่า eGFR จนเครียดลงกระเพาะ ความสุขและการปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ต่างหากที่สำคัญกว่า ตัวเลขมันแค่สกอร์บอร์ด ไม่ใช่บทสรุปของเกม