วิธีการวางแผนดูแลสุขภาพของตนเองและบุคคลในครอบครัว มีอะไรบ้าง

การดูแลสุขภาพของตนเองและครอบครัวมีความสําคัญอย่างไร

เมื่อคืนนี้เอง ตีสองกว่าๆ นั่งอยู่ในห้องนั่งเล่นมืดๆ ได้ยินเสียงแม่บ่นเบาๆ ปวดขาอีกแล้ว. หันไปมอง เห็นแม่พยายามลุกจากโซฟา สีหน้าเจ็บปวดนิดๆ ใจฉันนี่หายวาบเลยนะ ตอนนั้นรู้สึกเลยว่าเฮ้ย สุขภาพสำคัญสุดๆ จริงๆ

ฉันรีบไปหายาแก้ปวดที่เคยซื้อเก็บไว้ติดบ้านไว้ให้ รีบเอาถุงน้ำร้อนไปประคบขาให้แม่ พอเห็นแม่ค่อยๆ ดีขึ้น น้ำตาคลอเบ้าเลยนะ มันจุกอกมาก คิดว่าตัวเองนี่ละผิด ที่ไม่ได้ดูแลแม่ให้ดีกว่านี้

ย้อนไปปลายปี 2023 ฉันเคยบอกแม่ให้ไปตรวจสุขภาพประจำปี แต่แม่ก็ผัดผ่อนมาตลอด บอกว่าไม่เป็นอะไรหรอก ไม่ได้ป่วยง่ายๆ พอมาเจอเหตุการณ์แบบนี้ไง ถึงได้รู้ว่า การวางแผนดูแลสุขภาพ นี่มันโคตรจำเป็นเลยจริงๆ ไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเองนะ แต่กับคนในครอบครัวด้วย

เช้าวันนี้ ปี 2024 ฉันพาแม่ไปโรงพยาบาลใกล้บ้านทันทีที่คลินิกเปิดเลย บอกหมอว่าต้องตรวจละเอียดทั้งตัวแล้วนะ ไม่ใช่แค่ขา น้องสาวก็โทรมาถามอาการตลอด เห็นเลยว่าเรื่องสุขภาพมันดึงทุกคนในบ้านมาอยู่ด้วยกันจริงๆ ความรักในครอบครัว มันแน่นแฟ้นขึ้นเพราะเรื่องแบบนี้นี่แหละ

มันทำให้ฉันคิดเลยว่า ถ้าไม่มีแผน ถ้าไม่สนใจกันเลย พอนาทีที่เกิดเรื่องขึ้นมา มันวุ่นวายและทรมานใจแค่ไหน มันไม่ใช่แค่เจ็บตัวนะ ความรู้สึก เราเองก็เจ็บไปด้วย

• ลดภาระทางการเงิน: หากป่วยหนักต้องใช้เงินรักษาเยอะ การวางแผนช่วยลดความเสี่ยง
• เพิ่มคุณภาพชีวิต: สุขภาพดี ทำให้เราทำกิจกรรมที่รักได้เต็มที่ทุกวัน
• สร้างความสุขให้ครอบครัว: สมาชิกทุกคนในบ้านไม่ต้องกังวลเรื่องเจ็บป่วย
• สร้างวินัยในตนเอง: ช่วยให้เราดูแลร่างกายอย่างสม่ำเสมอ
• ป้องกันโรคภัย: ตรวจพบอาการผิดปกติได้เร็ว รักษาได้ทันท่วงที

สุขภาวะ 4 มิติ มีอะไรบ้าง

สุขภาวะมีสี่มิติ. กาย จิต ปัญญา สังคม.

• สุขภาพทางกาย: ร่างไร้โรค. ทำงานปกติ. สภาวะพื้นฐานของการมีชีวิต.

• สุขภาพทางจิต: จิตใจมั่นคง. รู้เท่าทันอารมณ์. ไม่ฟุ้งซ่าน.

• สุขภาพทางปัญญา: เข้าใจโลก. แยกแยะถูกผิด. ตระหนักรู้.

• สุขภาพทางสังคม: อยู่ร่วมกับผู้อื่น. สร้างสัมพันธ์พอดี. ปรับตัวได้.

• มิใช่เพียงปราศจากโรค. คือ การทำงานที่สมบูรณ์ของทุกระบบ. พ้นจากภาระโรคเรื้อรังเช่น เบาหวาน ความดัน. พลังงานดำรงอยู่.

• ความสงบภายใน. การเห็นแจ้งในความคิดตน. ควบคุมความรู้สึก มิใช่ปล่อยให้มันนำทาง. สุข ทุกข์ เป็นเพียงสิ่งผ่านมา.

• ความเข้าใจแก่นแท้. มิใช่แค่ความรู้. คือการรู้ว่าสิ่งใดสำคัญ. การเลือกเดินที่ถูกต้อง. ปัญญาคือแสงสว่าง.

• การดำรงอยู่ร่วมกัน. ไม่โดดเดี่ยว. การสร้างพื้นที่แห่งการแบ่งปัน. รู้จักให้และรับ. ความสัมพันธ์ที่เกื้อกูล.

คิดอย่างไรกับการทำให้สุขภาพจิตดีด้วยสุขภาพที่แข็งแรง?

มันเหมือน..เราพยายามจะเติมพลังให้ตัวเองแหละนะ ทั้งร่างกายทั้งจิตใจ.. ถ้ากายมันเหนื่อยมันก็ไปกระทบใจ ถ้าใจมันแย่กายมันก็ไม่ไปไหน มันก็เลยต้องค่อยๆ ดูแลกันไป ทีละนิด.. ทีละหน่อย

การดูแลตัวเองมันต้องเริ่มจากข้างใน เหมือนเวลาเราไม่สบาย เราก็ต้องพัก ต้องกินยา จิตใจก็เหมือนกัน ถ้ามันแบกอะไรไว้เยอะ ก็ต้องหาทางปล่อยวาง หัดให้มันสงบลงบ้าง มันจะได้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่จมอยู่กับเรื่องเดิมๆ

การได้ทำอะไรที่ชอบ มันช่วยได้จริงๆ นะ เหมือนได้ปลดปล่อย ได้รู้สึกดีกับตัวเอง เวลาฟังเพลง ดูหนัง หรือแม้แต่การไปเที่ยว มันเหมือนได้หลุดจากโลกที่เราเจอปัญหา ได้ชาร์จแบตให้ตัวเอง กลับมาสู้ต่อได้ บางที การอยู่กับคนที่เรารัก ทำอะไรร่วมกัน มันก็ทำให้เรารู้สึกดีขึ้นมาก เหมือนมีกำลังใจ มีคนอยู่ข้างๆ ไม่โดดเดี่ยว

ข้อมูลเพิ่มเติม

• การฝึกสติ (Mindfulness) ช่วยให้เราจดจ่ออยู่กับปัจจุบัน ลดความกังวลเกี่ยวกับอดีตและอนาคต
• การออกกำลังกายสม่ำเสมอ ไม่ใช่แค่ร่างกายแข็งแรง แต่ยังหลั่งสารเอ็นโดรฟิน ซึ่งเป็นสารแห่งความสุข ช่วยลดความเครียดได้ดี
• การนอนหลับพักผ่อนที่เพียงพอ มีผลอย่างมากต่ออารมณ์และสมาธิ การนอนน้อยไป ทำให้เราหงุดหงิดง่าย และคิดอะไรไม่ค่อยออก
• การทานอาหารที่มีประโยชน์ ก็ส่งผลต่อสมองและอารมณ์ เหมือนเราเลือกอาหารที่ดีให้ร่างกาย ก็ควรเลือกสิ่งดีๆ ให้จิตใจด้วย
• การหากิจกรรมยามว่างที่สร้างสรรค์ เช่น การวาดรูป เขียนหนังสือ หรือทำงานฝีมือ ช่วยให้เราได้ใช้ความคิด และรู้สึกถึงความสำเร็จเล็กๆ น้อยๆ

นักเรียนจะยึดหลักใดในการดูแลรักษาระบบในร่างกายให้แข็งแรง?

ชีวิตต้องการสมดุล. ร่างกายนี้เช่นกัน. หลักการพื้นฐานมีอยู่. โภชนาการ สร้างทุกสิ่ง. การพักผ่อน ซ่อมแซมคืน. การเคลื่อนไหว คือการดำรงอยู่. น้ำ เป็นเชื้อเพลิงสำคัญ. ความคิด กำหนดทิศทาง. การปล่อยวาง โลกไม่ใช่ภาระคุณ.

• โภชนาการ: เลือกกินของมีประโยชน์. โปรตีน คาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน ไขมันดี วิตามิน แร่ธาตุ ต้องครบ. ลดอาหารแปรรูป น้ำตาลสูง.
• การพักผ่อน: นอนให้พอ 7-9 ชั่วโมงต่อคืน. ร่างกายฟื้นฟู ระบบทำงานดี. เลี่ยงแสงสีฟ้าก่อนนอน.
• การเคลื่อนไหว: ออกกำลังกายสัปดาห์ละ 150 นาที. คาร์ดิโอ เวทเทรนนิ่ง สลับกัน. สร้างความแข็งแรง ยืดหยุ่น.
• น้ำ: ดื่มอย่างน้อย 8 แก้วต่อวัน. ช่วยอวัยวะทำงานดี. ระบบขับถ่าย. ผิวพรรณ.
• ความคิด: ฝึกมองโลกตามจริง. ยอมรับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้. กำหนดเป้าหมายที่ทำได้. ความสงบคือสุขแท้.
• การปล่อยวาง: ทำสมาธิ 10-15 นาที. ลดความฟุ้งซ่าน. ปรับสมดุลอารมณ์. ความกังวลก็แค่เงา.