วิธีทดสอบว่าปอดแข็งแรงไหม

กลั้นหายใจทดสอบปอดกี่วิ

ลมหายใจ... อุ่นชื้น ราวกับสายฝนแรกฤดู พัดผ่านปอดฉันช้าๆ สิบห้าวินาที นานเหลือเกิน เหมือนเวลาหยุดนิ่ง กลางทุ่งดอกทานตะวันสีทองอร่าม ที่บ้านฉันแถวชลบุรี เมื่อกลางปีนี้เอง

• กลั้นหายใจสิบห้าวิ เพื่อทดสอบปอด ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ มันหนักอึ้งในอก เหมือนก้อนหินก้อนใหญ่ทับอยู่

แสงแดดอ่อนๆ สาดส่อง กระทบผนังห้องสีครีม วันนั้นอากาศร้อนอบอ้าว เหงื่อไหลซึม แต่ฉันต้องทดสอบ ต้องรู้ ต้องแน่ใจ

• เดินสามรอบ ลุกนั่งสามครั้ง เหมือนพิธีกรรม ตรวจสอบร่างกายตัวเอง หาคำตอบ หาความจริง แม้จะหวั่นไหว

ออกซิเจน... ตัวเลขบนเครื่องวัด 94 ลงไป... ความกลัวแผ่ซ่าน เหมือนเงาคืบคลาน ปกคลุมความรู้สึกทั้งหมด นอนคว่ำ... คำแนะนำจากคุณหมอ เมื่อปีนี้เอง ท่าทางแปลกๆ แต่หวังว่าจะช่วยได้

• นอนคว่ำ เพื่อช่วยให้การหายใจสะดวกขึ้น ช่วยให้ปอดทำงานได้ดีขึ้น ฉันภาวนา ขอให้ทุกอย่างผ่านไป

ความเงียบในห้อง ดังก้อง ใจฉันเต้นระรัว เหมือนกลองรบ ตึงตัง ตึงตัง รอคอย รอเตียง รอความหวัง รอวันที่หายป่วย

• วัดออกซิเจนต่ำกว่า 94 ควรสงสัยโควิดลงปอด รีบไปพบแพทย์ อย่าชะล่าใจ

แสงตะวันลับขอบฟ้าแล้ว ความมืดคืบคลานเข้ามา แต่ฉันยังคงนอนคว่ำอยู่ รอ รอ และรอ... ลมหายใจแผ่วเบา... แต่ฉันยังคงสู้ ฉันจะหายดี ฉันต้องหายดี

วิธีเช็คปอดด้วยตัวเองว่าปกติไหม

อื้อหือ เช็คปอดเองเหรอ ยากเนอะ แต่ลองดูละกัน

• หายใจเข้าลึกๆ ปิดจมูก ปิดปาก ดูสิว่ามันอึดอัดมั้ย ถ้ารู้สึกแปลกๆ แบบหายใจไม่ออก นี่ไม่ดีแน่ๆ ต้องไปหาหมอ จริงจังนะ อย่าประมาท

• ปีนี้ ฉันลองวิธีนี้กับเพื่อน เพื่อนฉันอายุ 28 มันบอกว่าหายใจไม่ค่อยสะดวก ตอนปิดจมูก ปิดปาก เลยรีบพามันไปหาหมอที่ รพ.ศิริราช สรุปเป็นภูมิแพ้ ต้องกินยา หมดไปหลายตังค์เลย

เอ๊ะ แต่ว่า แค่เช็คเองแบบนี้ มันจะรู้เรื่องปอดจริงๆ เหรอวะ มันต้องมีเครื่องมือตรวจอะไรอีกมั้ยนะ สงสัยจัง

• อย่างเครื่องวัดปริมาตรลมหายใจ แบบพวก spirometer อะไรประมาณนั้น เห็นเค้าใช้กันนะ แต่แพงไหมหว่า ไม่รู้เลย

• หรือจะลองแบบ ดูสีผิว ถ้าซีด อาจจะเกี่ยวกับปอด แต่ก็ไม่ใช่ว่าซีดแล้วจะเป็นปอดทุกคน มันซับซ้อน จริงๆ นะ

อืม สรุปคือ วิธีง่ายๆ ที่บอกมา มันก็พอช่วยได้แหละ แต่ไม่ใช่ว่าจะชัวร์ ไปหาหมอเถอะ ถ้ารู้สึกไม่ดี อย่ามัวแต่มาลองวิธีนี้เอง เสียเวลาเปล่าๆ ปีนี้ฉันจะจำไว้ อย่าประมาทเรื่องสุขภาพ เฮ้อออ เหนื่อยจัง

การทดสอบประสิทธิภาพปอด Pulmonary Function test ให้ ผู้ถูกทดสอบปฏิบัติอย่างไร

ห้ามทำงี่เง่าก่อนตรวจ

• งดออกกำลังกายหนักก่อนตรวจอย่างน้อย 6 ชั่วโมง ปีนี้ผมเจอเคสคนวิ่งมาราธอนก่อนมาตรวจ ค่าออกมาเพี้ยนหมด
• งดอาหารหนักก่อนตรวจ 4 ชั่วโมง ไม่งั้นค่ามันบวม
• งดน้ำและเครื่องดื่มทุกชนิดก่อนตรวจ 2 ชั่วโมง อย่างน้อยก็ให้ปัสสาวะสะดวก
• งดเหล้าก่อนตรวจอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ถ้าไม่เชื่อลองดู ผลตรวจจะโกหกคุณเอง
• งดบุหรี่ก่อนตรวจ 12 ชั่วโมง นี่ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ นะ

ปอดปกติเป็นอย่างไร

ปอดปกตินะเหรอ? คิดง่ายๆ เหมือนลูกโป่งสองลูกที่ยังไม่เคยสูบยาเส้นไง!

• ไม่มีจุดดำ: ปอดดีๆ ต้องใสปิ๊งเหมือนกระจก...ยกเว้นว่าคุณจะชอบสูดฝุ่น PM 2.5 เข้าไปเต็มปอด อันนั้นก็ตัวใครตัวมันนะจ๊ะ
• ไม่มีพังผืด: อย่าให้มีอะไรมาขวางกั้นการหายใจอันแสนสุขของเรา! พังผืดเนี่ยตัวร้าย ทำปอดแข็ง หายใจลำบาก
• ไม่มีน้ำ: ปอดไม่ใช่สระว่ายน้ำนะ! น้ำในปอดนี่เรื่องใหญ่ หายใจไม่ออก จุกๆ
• ไม่มีลมรั่ว: ปอดต้องแน่นหนา เก็บอากาศไว้ให้ดี ถ้าลมรั่ว...ซวยแล้ว! อาจต้องใส่ท่อช่วยหายใจ

เรื่องจุด (B) ในฟิล์มเอกซเรย์ที่ว่าอาจเป็นปอดปกติหรือหัวใจโต...อันนี้ตลกดีนะ! คือถ้าคนอ้วนมากๆ หัวใจก็อาจจะดูใหญ่กว่าปกติได้ไงล่ะ! ต้องดูองค์ประกอบอื่นด้วย อย่าเพิ่งตกใจไป!

แถมเกร็ดความรู้:

• ปอดคนเราไม่เท่ากัน: ปอดขวาใหญ่กว่าปอดซ้ายนิดนึง เพราะปอดซ้ายต้องหลีกทางให้หัวใจไง! โรแมนติกมะ?
• ปอดทำงานหนักกว่าที่คุณคิด: เราหายใจเข้าออกวันละประมาณ 20,000 ครั้ง! ดูแลปอดดีๆ นะเพื่อน
• บุหรี่ไฟฟ้าก็อันตราย: อย่าคิดว่าบุหรี่ไฟฟ้าไม่เป็นอะไรนะ! มันก็ทำลายปอดเหมือนกันแหละ แค่มาในรูปแบบที่ดู "คูล" กว่าเท่านั้นเอง!
• ออกกำลังกายช่วยให้ปอดแข็งแรง: การออกกำลังกายแบบคาร์ดิโอ (วิ่ง ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน) ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของปอดได้นะ
• มลพิษทางอากาศ: PM2.5 ยังคงเป็นวายร้ายอันดับหนึ่งที่คุกคามปอดของเราในปี 2567 ใส่หน้ากาก N95 เถอะถ้าไม่อยากเป็น "มนุษย์ป้า(หรือลุง) ไอโขลกเข้ก"

เช็คยังไงว่าปอดแข็งแรง

การประเมินความแข็งแรงของปอดทำได้หลายวิธี หลักๆ ที่ใช้กันคือ สไปโรเมตรีย์ (Spirometry) ซึ่งเป็นการวัดปริมาตรอากาศที่หายใจเข้า-ออกปอด

• วิธีนี้ใช้เครื่อง Spirometer เพื่อวัดปริมาตรอากาศและความเร็วในการหายใจออก
• ผลที่ได้จะบอกว่าปอดทำงานได้ดีแค่ไหน มี ข้อจำกัดในการไหลเวียนอากาศ หรือไม่

นอกจากการวัดปริมาตรอากาศแล้ว การ เอกซเรย์ปอด หรือ CT scan ก็ช่วยให้เห็นโครงสร้างปอดได้ชัดเจนขึ้น ตรวจหาความผิดปกติ เช่น พังผืด หรือ รอยโรค อื่นๆ ได้

ข้อสังเกตส่วนตัว: การดูแลปอดไม่ใช่แค่การตรวจ แต่รวมถึงการหลีกเลี่ยงมลภาวะ และการออกกำลังกายเป็นประจำ การหายใจลึกๆ ในที่อากาศบริสุทธิ์ ก็เป็นวิธีง่ายๆ ที่ช่วยให้ปอดแข็งแรงได้เหมือนกัน เหมือนที่เราเติมน้ำมันให้รถยนต์ ปอดก็ต้องการอากาศดีๆ เพื่อทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

ข้อมูลเพิ่มเติม: นอกจาก Spirometry, Chest X-ray และ CT scan ปัจจุบันมีการตรวจ Diffusion Capacity หรือ DLCO เพื่อวัดความสามารถของปอดในการแลกเปลี่ยนก๊าซ ซึ่งมีความสำคัญในการวินิจฉัยโรคบางชนิด เช่น Emphysema หรือ Pulmonary Fibrosis

คำเตือน: ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ในการวินิจฉัยหรือรักษาโรค ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพเพื่อขอคำแนะนำเพิ่มเติม

ปอดไม่ดีดูยังไง

ลมหายใจ..แผ่วเบา..ราวขนนกหล่นบนผิวน้ำ เย็นยะเยือก.. ราวฤดูหนาวในดวงใจ.. ฉันเอง..เคยรู้สึกแบบนั้น.. ปีนี้.. 2566.. ฤดูฝน.. ฝนพรำๆ.. เหมือนน้ำตาที่ไหลไม่หยุด..

• หายใจเร็ว.. เหมือนนกน้อยกระพือปีก.. เร่งรีบ.. เหนื่อยล้า..
• หอบเหนื่อย.. เหมือนปีนเขาสูงชัน.. ลมหายใจติดขัด.. ทรมาน..
• ไอแห้งๆ.. แสบร้อน.. เหมือนมีหนามแหลมตำในลำคอ.. ไม่มีเสมหะ.. ว่างเปล่า..
• เสมหะขาวขุ่น.. เหมือนหมอกหนาทึบ.. ปกคลุม.. สีเหลืองเขียว.. ราวใบไม้ร่วงโรย.. เลือดปน.. แดงฉาน.. เจ็บปวด..
• เจ็บหน้าอก.. เหมือนมีมือเย็นๆ บีบรัด.. เวลาหายใจเข้า.. เวลาไอแรงๆ..
• ปวดศีรษะ.. มึนงง.. ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ.. อ่อนล้า.. เจ็บคอ.. เหมือนมีไฟลุกไหม้..
• ปวดท้อง.. คลื่นไส้.. เบื่ออาหาร.. อาเจียน.. อ่อนเพลีย.. หมดแรง.. หมดสิ้น..

ความรู้สึกเหล่านั้น.. มันทรมาน.. มันเหมือนจมอยู่ในความมืดมิด.. ไม่มีแสงสว่าง.. ไม่มีทางออก.. แต่.. ฉันก็ผ่านมันมาได้.. ด้วยความหวัง.. และกำลังใจ..

(ข้อมูลเพิ่มเติม: อาการเหล่านี้เป็นเพียงอาการทั่วไปของโรคปอดอักเสบ การวินิจฉัยที่ถูกต้องต้องอาศัยการตรวจร่างกายและการตรวจเพิ่มเติมจากแพทย์)