หยุดยาสเตียรอยด์เองได้ไหม

หยุดยาสเตียรอยด์เองได้ไหม: เสี่ยง 1% อันตรายถึงชีวิต

ไม่ควรหยุดยาสเตียรอยด์เองได้ไหมเด็ดขาด โดยเฉพาะหากใช้ติดต่อกันเกิน 2-3 สัปดาห์ เพราะอาจทำให้เกิดภาวะขาดฮอร์โมนเฉียบพลัน อันตรายถึงชีวิต ต้องปรึกษาแพทย์เพื่อลดยาอย่างถูกวิธี

ทำไมถึงห้ามหยุดยาสเตียรอยด์เอง? อันตรายกว่าที่คิด

การหยุดยาสเตียรอยด์เองได้ไหมเป็นเรื่องที่ไม่ควรทำอย่างยิ่ง โดยเฉพาะหากคุณใช้ยามาติดต่อกันนานเกิน 2-3 สัปดาห์ ร่างกายของเราจะปรับตัวให้พึ่งพายาเหล่านี้ เมื่อหยุดกะทันหันอาจเกิดภาวะขาดฮอร์โมนเฉียบพลันซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ มีรายงานว่าประชากรอย่างน้อย 1% ที่ใช้ยาสเตียรอยด์เรื้อรังมีความเสี่ยงนี้ (^[1] citation:1) มันไม่ใช่แค่ยาทาน แต่ยาทาก็มีความเสี่ยงเช่นกันหากใช้ผิดวิธี

1. ภาวะต่อมหมวกไตล้มเหลวเฉียบพลัน (Adrenal Insufficiency)

นี่คือความเสี่ยงที่อันตรายที่สุด เมื่อคุณทานสเตียรอยด์นานเข้า ต่อมหมวกไตซึ่งทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ตามธรรมชาติจะ หลับ และหยุดทำงานเพราะมีของจากภายนอกมาแทนที่ หากคุณหยุดยาทันที ร่างกายจะไม่เหลือฮอร์โมนสำหรับควบคุมความดันโลหิตหรือรับมือกับความเครียด ส่งผลให้ภาวะต่อมหมวกไตล้มเหลวเฉียบพลันจากการหยุดยาความดันโลหิตต่ำอย่างรุนแรง อาเจียน หมดสติ และอาจช็อกได้ (citation:1) ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องพบแพทย์โดยทันที

2. โรคเดิมกำเริบรุนแรงกว่าเดิม (Rebound Effect)

สำหรับคนที่ใช้ยาสเตียรอยด์รักษาโรคประจำตัว เช่น ภูมิแพ้ หอบหืด หรือโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ การหยุดยาจะทำให้การอักเสบกลับมาอย่างรวดเร็วและรุนแรงกว่าเดิมมาก (citation:6) ยิ่งถ้าเป็นยาทา การหยุดกระทันหันอาจทำให้หยุดยาทาสเตียรอยด์แล้วหน้าแดงลามเป็นบริเวณกว้าง มีตุ่มหนอง แสบร้อน และคัน จนแยกไม่ออกว่าเป็นโรคผิวหนังเดิมหรืออาการถอนยา ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย (citation:2)

3. อาการถอนยาสเตียรอยด์ (Steroid Withdrawal Syndrome)

แม้ระดับคอร์ติซอลในเลือดจะปกติ ผู้ป่วยบางรายก็ยังมีอาการถอนยาสเตียรอยด์ มีอะไรบ้างซึ่งคล้ายกับภาวะต่อมหมวกไตทำงานไม่พอ แต่ไม่รุนแรงถึงชีวิต อาการมักเกิดขึ้นภายในไม่กี่วันถึงสัปดาห์หลังจากหยุดยา และอาจอยู่ได้นานหลายเดือน (citation:8) ผู้ป่วยมักมีอาการปวดเมื่อยตามตัว อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ น้ำหนักลด อารมณ์แปรปรวน ซึมเศร้า หรือนอนไม่หลับ ซึ่งอาการเหล่านี้สามารถบรรเทาได้โดยการลดขนาดยาสเตียรอยด์ taperและค่อยๆลดปริมาณลง

เปรียบเทียบความเสี่ยง: ยาทาน vs ยาทา

สเตียรอยด์ชนิดรับประทาน (Oral Steroids)

• เสี่ยงสูงมาก ต่อมหมวกไตถูกกดการทำงานทั่วร่างกาย หากหยุดกะทันหันอาจทำให้ความดันตก และเสียชีวิตได้

• อ่อนเพลียมาก คลื่นไส้ ความดันต่ำ น้ำหนักลด และปวดตามข้อ

• ยาจะถูกดูดซึมเต็มปริมาณและออกฤทธิ์ทั่วร่าง กดการทำงานของแกน HPA ทั้งระบบ

สเตียรอยด์ชนิดทา (Topical Steroids)

• เสี่ยงน้อยกว่าแต่ก็เกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะทาบริเวณผิวบาง (หน้า, ขาหนีบ) หรือทาในเด็ก เพราะดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้มาก

• ผิวแดงเห่อลาม (Red Skin Syndrome), ผิวบาง, ตุ่มหนอง, แสบร้อน และลอกเป็นขุย

• การใช้แรงสูง (Potent) ติดต่อกันนาน หรือใช้ผิดประเภท โดยเฉพาะบนใบหน้า จนทำให้ผิวหนังติดสาร

ประสบการณ์ตรงจากผู้ใช้: ผลเสียจากการหยุดยาทาเอง

หญิงวัย 35 ปี ซื้อครีมสเตียรอยด์ผสมสารฟอกขาวมาทาหน้าเพื่อรักษาสิวและฝ้า ใช้ติดต่อกันนาน 6 เดือน เนื่องจากเห็นผลเร็วและผิวขาวใส แต่พอหยุดใช้ (เพราะเริ่มสังเกตเห็นเส้นเลือดฝอยแตก) กลับพบว่าหน้าบวมแดงก่ำ รู้สึกร้อนผ่าว และมีสิวเม็ดเล็กๆ ขึ้นทั้งหน้า ซึ่งรุนแรงกว่าสมัยที่เป็นสิวครั้งแรกมาก

อาการแย่ลงเรื่อยๆ จนต้องใส่หน้ากากอนามัยปิดหน้า จนต้องไปพบหมอผิวหนัง เธอบอกว่าผู้คนรอบข้างมักเข้าใจผิดว่าเป็นโรคเรื้อน หรือผิวไหม้จากสารเคมี ในขณะที่เจ้าตัวต้องทนทุกข์ทรมานจากอาการคันและแสบหน้าระดับ 8/10 จนนอนไม่หลับ

แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นภาวะ TSW (Topical Steroid Withdrawal) ก่อนหน้านี้ผู้ป่วยไม่รู้ว่าครีมที่ใช้มีส่วนผสมของสเตียรอยด์แรงสูง แพทย์จึงต้องปรับเปลี่ยนวิธีการรักษาโดยการใช้ยาทาความแรงต่ำมากสลับกับมอยส์เจอไรเซอร์ฟื้นฟู ร่วมกับยากดภูมิคุ้มกันชนิดรับประทานขนาดต่ำ

เส้นทางการรักษาใช้เวลาประมาณ 8-10 เดือน โดยในช่วง 3 เดือนแรกอาการยังเห่อเป็นพักๆ ผู้ป่วยรายนี้ต้องขาดงานบ่อย แต่หลังจากปรับสภาพผิวได้สำเร็จ ปัญหาสิวและฝ้ากลับมาเป็นปกติและไม่ต้องใช้ยากลุ่มเดิมอีก เลยกลายเป็นบทเรียนสำคัญที่ต้องเช็คส่วนผสมให้ดีก่อนซื้อครีม