เกล็ดเลือดเหลือเท่าไรอันตราย

เกล็ดเลือดต่ำมีกี่ระดับ

ถามว่า เกล็ดเลือดต่ำ มีกี่ระดับ? โอ้ยยย...มันไม่ใช่แค่ต่ำ-กลาง-สูงเหมือนเสียงนักร้องนะคุณ มันมีระดับความเสี่ยงที่ไล่ตั้งแต่ 'เออ แค่ช้ำง่าย' ไปจนถึง 'หายใจผิดจังหวะเลือดก็ไหลได้'

นึกภาพเกล็ดเลือดเป็นทีมช่างซ่อมบำรุงในร่างกาย พอท่อ (เส้นเลือด) แตกปุ๊บ ทีมนี้ต้องรีบวิ่งไปอุดรูรั่วปั๊บ จำนวนคนในทีมเลยสำคัญมาก

• ระดับชิลๆ (Mild Thrombocytopenia): มีเกล็ดเลือดประมาณ 100,000 - 150,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร นี่คือภาวะที่ทีมช่างขาดคนไปสองสามคน ยังทำงานได้ แต่ถ้ามีอุบัติเหตุใหญ่ๆ ก็อาจจะเอาไม่อยู่ คุณอาจจะแค่รู้สึกว่าตัวเองกลายเป็นมะม่วงสุกง่าย เดินชนขอบโต๊ะเบาๆ ก็เขียวเป็นจ้ำแล้ว

• ระดับกลางๆ ต้องระวัง (Moderate Thrombocytopenia): มีเกล็ดเลือด 50,000 - 99,999 เซลล์ต่อไมโครลิตร สถานการณ์เริ่มตึงเครียดเหมือนครึ่งออฟฟิศยื่นใบลาออกพร้อมกัน ทีมช่างเหลือไม่พอทำงานใหญ่แล้ว แค่แปรงฟันแรงไปหน่อยเลือดก็ออกตามไรฟันได้ หรือมีเลือดกำเดาไหลแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย อาการเลือดออกง่าย จะเริ่มชัดเจนขึ้น

• ระดับวิกฤต (Severe Thrombocytopenia): มีเกล็ดเลือด ต่ำกว่า 50,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร อันนี้คือเหลือแต่ รปภ. เฝ้าบริษัทแล้วครับคุณ แค่จามแรงๆ เส้นเลือดฝอยในตาก็อาจจะแตกได้ เป็นระดับที่ต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด เพราะความเสี่ยงเลือดออกในอวัยวะสำคัญมันสูงปรี๊ด

• ระดับไซเรนต้องมา (Very Severe/Critical): มีเกล็ดเลือด ต่ำกว่า 10,000 - 20,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร บริษัทร้าง! แค่ลมพัดเบาๆ หน้าต่างก็แตกได้ ระดับนี้คือความเสี่ยงสูงสุดที่จะเกิด ภาวะเลือดออกเองโดยไม่มีสาเหตุ โดยเฉพาะในสมองหรือทางเดินอาหาร ซึ่งอันตรายถึงชีวิต

ชีวิตมันก็งี้แหละ ขนาดเกล็ดเลือดยังมีลำดับชั้นวรรณะเลย

• ค่าปกติของคนแข็งแรงดีดักเหมือนม้าคือ 150,000 - 450,000 เซลล์/ไมโครลิตร นี่คือทีมช่างเต็มอัตราศึก พร้อมรบทุกสถานการณ์
• สาเหตุมันหลากหลายเหมือนเมนูบุฟเฟต์ มีตั้งแต่ไขกระดูกขี้เกียจผลิต, ม้ามทำงานดีเกินไปจนทำลายเกล็ดเลือดทิ้ง, หรือโดนไวรัสตัวแสบอย่างไข้เลือดออกเล่นงาน
• ยาบางตัวก็เป็นจำเลยได้ เช่น Heparin หรือยาเคมีบำบัดบางชนิด
• อาการที่เห็นบ่อยๆ คือ จ้ำเลือดตามตัว (petechiae) ที่หน้าตาเหมือนจุดแดงๆ เล็กๆ ไม่ได้มาเป็นวงเหมือนรอยช้ำปกติ
• สรุปคือ ถ้าคุณเริ่มมีลายแทงสมบัติ (จ้ำเลือด) ปรากฏขึ้นตามตัวโดยที่จำไม่ได้ว่าไปฟาดกับอะไรมา... ก็อาจจะถึงเวลาไปเช็กสต็อก 'ทีมช่างซ่อมบำรุง' ในร่างกายหน่อยแล้วนะ

คนปกติควรมีเกล็ดเลือดเท่าไร

ค่า เกล็ดเลือด ของคนปกติ... มันจะอยู่ระหว่าง 140,000-440,000 platelets/mm3 นะ

มันคือเรื่องการแข็งตัวของเลือดล้วนๆ เลย เรื่องนี้สำคัญมาก.

ถ้ามีเกล็ดเลือดน้อยไปนี่เรื่องใหญ่เลยนะ. แผลนิดเดียวเลือดก็ไหลไม่ยอมหยุด. อันนี้เขาเรียกว่า ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (thrombocytopenia). แค่เดินชนอะไรนิดหน่อยก็เป็นรอยช้ำม่วงๆ ง่ายกว่าคนอื่นแล้ว.

แต่พอมีมากไป... มากไปก็ใช่ว่าจะดี. กลับเป็นอันตรายไปอีกแบบ. เกล็ดเลือดมันจะไปจับตัวกันเองจนเป็นลิ่มเลือด. แล้วคิดดูถ้าลิ่มเลือดมันไปอุดตันในหลอดเลือดสมองหรือหัวใจ. นี่คือ ภาวะเกล็ดเลือดสูง (thrombocytosis).

สรุปคือต้องมีในปริมาณที่พอดีๆ. ไม่มากไม่น้อยเกินไป.

• จำนวนเกล็ดเลือดปกติ:140,000-440,000 หน่วยต่อไมโครลิตร (platelets/mm3)
• หน้าที่หลัก: ช่วยให้เลือดแข็งตัวเมื่อเกิดบาดแผล
• เกล็ดเลือดต่ำไป: เสี่ยงต่อภาวะเลือดออกง่าย เลือดหยุดไหลช้า
• เกล็ดเลือดสูงไป: เสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือด

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ของมันคือ thrombocyte.

ทำยังไงให้เกล็ดเลือดเพิ่มขึ้น

อยากให้เกล็ดเลือดพุ่ง? กินของดีๆ.

• เหล็ก, B12, C, โฟเลต เนี่ยแหละตัวช่วย. หาเอาตามอาหาร.
• แอลกอฮอล์ งดไปเลย. มันกดเกล็ดเลือด.
• เกล็ดเลือด ก็เซลล์แข็งตัวเลือด. แค่นั้น.

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• ธาตุเหล็ก: เนื้อแดง, ตับ, ผักใบเขียวเข้ม. ช่วยสร้างเม็ดเลือด.
• วิตามิน B12: เนื้อสัตว์, ไข่, นม. จำเป็นต่อการสร้างเซลล์.
• วิตามิน C: ผลไม้รสเปรี้ยว, ฝรั่ง. ช่วยดูดซึมเหล็ก.
• โฟเลต: ผักใบเขียว, ถั่ว. สำคัญต่อการแบ่งเซลล์.
• งดแอลกอฮอล์: พิษต่อไขกระดูก. ลดการสร้างเกล็ดเลือด.