ในหลวงมีบัตรประชาชนไหม

ในหลวงมีบัตรประชาชนไหม: ข้อยกเว้นตามกฎหมายไทย

หลายคนสงสัยว่า ในหลวงมีบัตรประชาชนไหม และใครบ้างที่ได้รับการยกเว้นไม่ต้องทำบัตรตามข้อบังคับทางราชการ การทำความเข้าใจหลักเกณฑ์และข้อยกเว้นอย่างถูกต้องช่วยให้ประชาชนไม่สับสนในข้อกฎหมาย อ่านรายละเอียดเกี่ยวกับเกณฑ์อายุและข้อยกเว้นทางกฎหมายได้ด้านล่างนี้

ในหลวงมีบัตรประชาชนไหม คำตอบชัดเจนตามกฎหมายไทย

คำตอบคือ ในหลวงหรือพระมหากษัตริย์ไทยไม่ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน เนื่องจากทรงเป็นบุคคลที่ได้รับการยกเว้นตามกฎหมายว่าด้วยบัตรประจำตัวประชาชนอย่างชัดเจน การยกเว้นนี้ครอบคลุมถึงสมเด็จพระบรมราชินีนาถและพระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไปด้วย

หลายคนอาจสงสัยว่าเหตุใดประมุขของประเทศจึงไม่มีบัตรประจำตัวประชาชนเหมือนประชาชนทั่วไป ความจริงแล้ว กฎหมายบัตรประจำตัวประชาชน ข้อยกเว้น ได้ถูกบัญญัติไว้อย่างเป็นทางการมานานหลายทศวรรษ เพื่อความเหมาะสมตามโบราณราชประเพณีและสถานะทางกฎหมายอันสูงสุดขององค์พระประมุข ในฐานะผู้ทรงใช้อำนาจอธิปไตยแทนปวงชนชาวไทย พระองค์จึงไม่ทรงอยู่ในบังคับที่ต้องไปยื่นคำขอมีบัตรประจำตัวประชาชนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่

นอกจากพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์แล้ว กฎหมายยังกำหนดข้อยกเว้นให้แก่บุคคลอีกหลายกลุ่มที่มีสถานะหรือข้อจำกัดพิเศษ ซึ่งเราจะมาเจาะลึกรายละเอียดข้อกฎหมายและกลุ่มบุคคลทั้งหมดกันในหัวข้อถัดไป

เจาะลึกข้อกฎหมาย พระมหากษัตริย์มีบัตรประชาชนไหม อ้างอิงมาตราใด

หากพิจารณาตามพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 5 ระบุว่าผู้มีสัญชาติไทยซึ่งมีอายุตั้งแต่ 7 ปีบริบูรณ์แต่ไม่เกิน 70 ปีบริบูรณ์ และมีชื่อในทะเบียนบ้านต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน เว้นแต่บุคคลซึ่งได้รับการยกเว้นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง ^[1]

พูดให้เข้าใจง่ายคือ กฎหมายแม่บทเปิดช่องให้มีการออกกฎกระทรวงเพื่อยกเว้นบุคคลบางกลุ่มโดยเฉพาะ และในกฎกระทรวงกำหนดบุคคลซึ่งได้รับการยกเว้นไม่ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน ได้ระบุลำดับแรกไว้อย่างชัดเจนว่า พระมหากษัตริย์ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่พระองค์เจ้าขึ้นไป เป็นบุคคลที่ได้รับการยกเว้น

ในมุมมองของนักกฎหมายและผู้ที่ทำงานด้านงานทะเบียนราษฎร หลักการนี้มีความสมเหตุสมผลอย่างยิ่ง ลองคิดดูว่าบัตรประจำตัวประชาชนคือเอกสารที่รัฐออกให้เพื่อยืนยันสถานะความเป็นพลเมืองภายใต้การปกครอง เมื่อพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขแห่งรัฐ การกำหนดให้ทรงได้รับการยกเว้นจึงเป็นการเทิดพระเกียรติและสอดคล้องกับโครงสร้างรัฐธรรมนูญไทยอย่างสมบูรณ์

ใครบ้างไม่ต้องมีบัตรประชาชน รวมรายชื่อบุคคลที่ได้รับการยกเว้นทั้งหมด

นอกจากสถาบันพระมหากษัตริย์ กฎกระทรวงกำหนดบุคคลซึ่งได้รับการยกเว้นไม่ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชนยังครอบคลุมบุคคลอีก 10 กว่ากลุ่มที่มีหน้าที่การงานพิเศษหรือมีข้อจำกัดทางร่างกาย โดยแบ่งออกเป็นหมวดหมู่หลักได้ดังนี้

1. สถาบันพระมหากษัตริย์และผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูง

กลุ่มแรกคือบุคคลในสถาบันหลักและผู้ปฏิบัติหน้าที่สำคัญระดับประเทศ ซึ่งกฎหมายกำหนดข้อยกเว้นไว้เพื่อความเหมาะสมและคล่องตัวในการปฏิบัติภารกิจ ได้แก่: พระมหากษัตริย์ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไป องคมนตรี ซึ่งได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นที่ปรึกษาส่วนพระองค์ สมาชิกสภานิติบัญญัติและสมาชิกสภาเทศบาล ในช่วงเวลาที่ดำรงตำแหน่งตามวาระ

2. ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ และพนักงานองค์การของรัฐ

เหตุผลที่ข้าราชการพลเรือน ทหารและตำรวจกองประจำการ พนักงานองค์การของรัฐ รวมถึงกำนันและผู้ใหญ่บ้าน ได้รับการยกเว้น ก็เพราะบุคคลเหล่านี้มีบัตรประจำตัวเจ้าหน้าที่ของรัฐหรือบัตรประจำตัวข้าราชการที่หน่วยงานต้นสังกัดออกให้ใช้อยู่แล้ว พูดตรงๆ ว่าในอดีตระบบฐานข้อมูลยังไม่ได้เชื่อมโยงกันแบบไร้รอยต่อ การบังคับให้ถือบัตรซ้ำซ้อนหลายใบสร้างความยุ่งยากโดยไม่จำเป็น แต่ในปัจจุบัน แม้กฎหมายจะยังคงข้อยกเว้นนี้ไว้ ข้าราชการส่วนใหญ่ก็นิยมทำบัตรประจำตัวประชาชนควบคู่ไปด้วยเพื่อความสะดวกในการติดต่อธนาคารหรือทำธุรกรรมภาคเอกชน

3. นักบวชและผู้ที่มีข้อจำกัดทางร่างกาย

กลุ่มสุดท้ายคือบุคคลที่กฎหมายคำนึงถึงสมณเพศและข้อจำกัดในการเดินทางไปติดต่อราชการ ได้แก่: ภิกษุ สามเณร และนักบวชในศาสนาต่างๆ ซึ่งมีหนังสือสุทธิหรือเอกสารรับรองสถานะทางศาสนาใช้แสดงตัวตนแทน ผู้พิการเดินไม่ได้ หรือผู้ที่เป็นใบ้ หรือตาบอดทั้งสองข้าง ซึ่งการเดินทางไปถ่ายรูปและพิมพ์ลายนิ้วมือที่สำนักทะเบียนทำได้ยากลำบาก ผู้ที่อยู่ในที่คุมขังโดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น ผู้ต้องขังในเรือนจำ

ไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน แล้วทรงมีเลขประจำตัว 13 หลักหรือไม่

แม้ในหลวงและพระบรมวงศานุวงศ์จะไม่ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน แต่ตามระบบการทะเบียนราษฎรของกรมการปกครอง บุคคลสัญชาติไทยทุกคนที่มีชื่อในทะเบียนบ้านย่อมได้รับการกำหนด กษัตริย์ไทยมีเลขบัตรประชาชนไหม หรือเลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก เพื่อใช้บันทึกข้อมูลทางสถิติและประวัติการเกิดในระบบฐานข้อมูลกลางของประเทศ

เรื่องนี้มักสร้างความสับสนให้หลายคน เพราะเข้าใจผิดว่าเลข 13 หลักจะต้องมาคู่กับบัตรสมาร์ทการ์ดเสมอ ความจริงแล้ว เลขประจำตัวประชาชนเกิดขึ้นทันทีที่มีการแจ้งเกิดและเพิ่มชื่อเข้าในทะเบียนบ้าน ส่วนตัวบัตรประจำตัวประชาชนเป็นเพียงเอกสารแสดงตนที่ออกให้ในภายหลังเมื่ออายุครบ 7 ปีบริบูรณ์เท่านั้น

สำหรับการยืนยันพระองค์หรือการดำเนินการทางเอกสารต่างๆ ของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ จะดำเนินการผ่านสำนักพระราชวังและหน่วยงานราชการในพระองค์โดยตรง ไม่จำเป็นต้องใช้บัตรประจำตัวประชาชนแบบบุคคลทั่วไปแต่อย่างใด

ผู้ได้รับการยกเว้นสามารถขอทำบัตรประจำตัวประชาชนในภายหลังได้ไหม

บุคคลที่ได้รับการยกเว้นตามกฎกระทรวง เช่น พระบรมวงศานุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าลงมา ข้าราชการ หรือผู้พิการ สามารถยื่นคำขอมีบัตรประจำตัวประชาชนได้ตามปกติหากมีความประสงค์และไม่ขัดต่อข้อกำหนดเฉพาะ โดยกฎหมายไม่ได้ห้ามไม่ให้ทำบัตร เพียงแต่ยกเว้นไม่ให้มีความผิดหากไม่มีบัตรเท่านั้น

ในทางปฏิบัติ หลายคนที่มีสิทธิได้รับการยกเว้น เช่น ข้าราชการบำนาญ หรือผู้พิการที่สามารถเดินทางได้ มักเลือกที่จะไปทำบัตรประจำตัวประชาชนแบบอเนกประสงค์ (Smart Card) ติดตัวไว้ เหตุผลสำคัญคือระบบยืนยันตัวตนทางดิจิทัลของธนาคาร แอปพลิเคชันภาครัฐ และโรงพยาบาล ล้วนออกแบบมาให้อ่านข้อมูลจากชิปการ์ดของบัตรประจำตัวประชาชนเป็นหลัก

ดังนั้น การมีบัตรประจำตัวประชาชนติดตัวไว้จึงช่วยลดความยุ่งยากในการยืนยันตัวตนในยุคดิจิทัลได้มากกว่าการใช้บัตรข้าราชการหรือเอกสารรับรองรูปแบบอื่น

เปรียบเทียบเงื่อนไขการถือบัตรประจำตัวประชาชนของแต่ละกลุ่มบุคคล

พระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์ (ชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไป)

• ไม่มี เพราะทรงอยู่เหนือบังคับของข้อกำหนดเรื่องการทำบัตร
• ได้รับการยกเว้นอย่างสมบูรณ์ตามกฎกระทรวง ไม่ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน
• ดำเนินการผ่านสำนักพระราชวังและประกาศพระบรมราชโองการ

ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ และนักบวช

• สามารถยื่นคำขอทำบัตรประจำตัวประชาชนควบคู่ไปด้วยได้ตามความสมัครใจ
• ได้รับการยกเว้นเฉพาะช่วงเวลาที่ยังดำรงตำแหน่งหรืออยู่ในสมณเพศ
• ใช้บัตรประจำตัวเจ้าหน้าที่ของรัฐหรือหนังสือสุทธิพระภิกษุสามเณรแทนได้

ประชาชนสัญชาติไทยทั่วไป (อายุ 7-70 ปี)

• มีโทษปรับทางพินัยตามที่พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนกำหนดไว้
• บังคับต้องมีบัตรประจำตัวประชาชนภายใน 60 วันนับตั้งแต่อายุครบ 7 ปีบริบูรณ์ ^[2]
• ใช้บัตรประจำตัวประชาชนแบบสมาร์ทการ์ดเป็นหลักในการติดต่อทุกหน่วยงาน

กรณีศึกษาของครูสมชาย: ข้าราชการที่ได้รับการยกเว้นแต่เลือกทำบัตรประชาชนเพิ่ม

สมชาย ข้าราชการครูวัย 45 ปีในจังหวัดเชียงใหม่ ทราบดีว่าตามกฎหมายข้าราชการพลเรือนได้รับการยกเว้นไม่ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน เขาจึงพกเพียงบัตรประจำตัวข้าราชการติดกระเป๋ามาตลอดหลายปี

ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อสมชายต้องการเปิดบัญชีเงินฝากออนไลน์และลงทะเบียนรับสิทธิสวัสดิการผ่านแอปพลิเคชันของรัฐ ระบบยืนยันตัวตนปฏิเสธบัตรข้าราชการของเขา เพราะเครื่องอ่านข้อมูลต้องการชิปการ์ดจากบัตรประจำตัวประชาชนเท่านั้น

สมชายจึงตระหนักว่าข้อยกเว้นทางกฎหมายไม่ได้หมายความว่าห้ามทำบัตร แต่เป็นการให้สิทธิเลือกได้ เพื่อความคล่องตัวในการใช้ชีวิตยุคดิจิทัล เขาจึงตัดสินใจเดินทางไปที่สำนักทะเบียนอำเภอเพื่อยื่นคำขอทำบัตรประจำตัวประชาชน

หลังจากได้รับบัตรประจำตัวประชาชนแบบสมาร์ทการ์ดภายในเวลาไม่ถึง 15 นาที สมชายสามารถทำธุรกรรมทางการเงินและยืนยันตัวตนผ่านระบบออนไลน์ได้ทันทีโดยไม่ติดขัดอีกเลย