อายุเท่าไรบรรลุนิติภาวะ

อายุเท่าไรบรรลุนิติภาวะ: บรรลุนิติภาวะเมื่ออายุ 20 ปี

การทราบเกณฑ์อายุเท่าไรบรรลุนิติภาวะช่วยให้ผู้เยาว์และผู้ปกครองเข้าใจสิทธิ หน้าที่ทางกฎหมาย และความรับผิดชอบต่างๆ เมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ การศึกษารายละเอียดเกี่ยวกับเกณฑ์อายุและการสมรสจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในการวางแผนอนาคตและหลีกเลี่ยงความเข้าใจผิดทางกฎหมาย

อายุเท่าไรบรรลุนิติภาวะตามกฎหมายไทย

การพิจารณาว่าบุคคลใดพ้นจากภาวะผู้เยาว์หรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับเงื่อนไขทางกฎหมายที่ชัดเจน ซึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทย บุคคลจะบรรลุนิติภาวะได้ 2 กรณี คือ เมื่อมีอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ (ตามมาตรา 19) หรือเมื่อทำการสมรสโดยชอบด้วยกฎหมายก่อนอายุครบ 20 ปี (ตามมาตรา 20)

หลายคนมักสับสนระหว่างอายุ 18 ปีกับ 20 ปี - ซึ่งเรื่องนี้สร้างความเข้าใจผิดในการทำสัญญาทางธุรกิจอยู่บ่อยครั้ง. จำให้แม่น. ตอนอายุ 18 ปี คุณอาจมีสิทธิเลือกตั้งหรือทำใบขับขี่รถยนต์ส่วนบุคคลได้แล้ว แต่ในทางแพ่งคุณยังคงมีสถานะเป็น ผู้เยาว์ (Minor) ที่ต้องได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรมในการทำนิติกรรมสำคัญ การนับอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์จะต้องนับตั้งแต่วันเกิดจนถึงวันครบรอบวันเกิดปีที่ 20 แบบเต็มวัน ไม่ใช่การนับปัดปี พ.ศ. ล่วงหน้าอย่างที่หลายคนเข้าใจผิดกัน

และยังมีอีกหนึ่งเงื่อนไขสำคัญ (ที่คนส่วนใหญ่มักมองข้ามเวลาวางแผนทำธุรกรรมทางการเงินหรือจดทะเบียนธุรกิจ) ที่ทำให้คุณพ้นจากภาวะผู้เยาว์ได้เร็วกว่ากำหนด - ซึ่งผมจะอธิบายรายละเอียดและข้อควรระวังให้ฟังในหัวข้อการบรรลุนิติภาวะโดยการสมรสด้านล่างนี้

รายละเอียด 2 กรณีที่ผู้เยาว์บรรลุนิติภาวะตามมาตรา 19 และ 20

กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้กำหนดหลักเกณฑ์การพ้นจากภาวะผู้เยาว์ไว้อย่างรัดกุมเพื่อคุ้มครองสิทธิของเด็กและเยาวชน โดยแบ่งออกเป็น 2 ช่องทางหลักที่มีเงื่อนไขและขั้นตอนการปฏิบัติแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

1. การบรรลุนิติภาวะโดยอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ (มาตรา 19)

ตามบทบัญญัติมาตรา 19 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ระบุไว้อย่างชัดเจนว่าบุคคลย่อมพ้นจากภาวะผู้เยาว์และบรรลุนิติภาวะเมื่อมีอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์.

พูดตามตรง ผมเคยเจอเคสของน้องนักศึกษาคนหนึ่งที่รีบไปเซ็นสัญญาเช่าคอนโดมิเนียมก่อนวันเกิดครบรอบ 20 ปีเพียงแค่ 3 วัน - ผลปรากฏว่าสัญญาฉบับนั้นตกเป็นโมฆียะทันทีเพราะผู้ให้เช่าไม่ได้ตรวจสอบวันเกิดให้ละเอียด. บทเรียนราคาแพง. หากคู่สัญญาฝ่ายผู้ปกครองไม่ให้สัตยาบัน สัญญานั้นสามารถถูกบอกล้างได้ ซึ่งสร้างความยุ่งยากในการคืนเงินมัดจำและค่าเสียหายตามมาอีกเพียบ

2. การบรรลุนิติภาวะโดยการสมรส (มาตรา 20 และมาตรา 1448)

สำหรับผู้ที่ต้องการสร้างครอบครัวก่อนอายุครบ 20 ปี มาตรา 20 กำหนดให้ผู้เยาว์บรรลุนิติภาวะได้ทันทีเมื่อทำการสมรส แต่มีเงื่อนไขสำคัญคือการสมรสนั้นต้องทำตามบทบัญญัติของมาตรา 1448 อย่างถูกต้อง

ตามกฎหมายสมรสฉบับปรับปรุงล่าสุด ผู้ที่จะจดทะเบียนสมรสได้ต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์ (ยกเว้นกรณีมีเหตุอันสมควรที่ศาลอนุญาตให้สมรสได้ก่อนหน้านั้น) และต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้ปกครองตามกฎหมายจึงจะจดทะเบียนได้สำเร็จ

ส่วนประเด็นที่หลายคนกังวลว่าหากจดทะเบียนสมรสตอนอายุ 18 ปี แล้วเกิดหย่าร้างกันตอนอายุ 19 ปี สถานะจะกลับไปเป็นผู้เยาว์อีกครั้งหรือไม่ - คำตอบคือไม่ครับ. ผ่านแล้วผ่านเลย. เมื่อกฎหมายถือว่าคุณบรรลุนิติภาวะจากการสมรสไปแล้ว การหย่าในภายหลังจะไม่ทำให้คุณกลับไปตกอยู่ภายใต้ภาวะผู้เยาว์อีก

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับอายุบรรลุนิติภาวะในไทย

แม้เกณฑ์อายุ 20 ปีบริบูรณ์จะเป็นหลักกฎหมายพื้นฐาน แต่ในทางปฏิบัติผู้คนมักนำเกณฑ์อายุจากกฎหมายฉบับอื่นมาปะปนกัน จนเกิดความสับสนในการใช้สิทธิและการทำนิติกรรมสัญญา

หลายคนเชื่อว่าการมีบัตรประชาชนใบแรก การทำใบอนุญาตขับขี่ หรือการมีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งตอนอายุ 18 ปี หมายความว่าตัวเองบรรลุนิติภาวะแล้ว. ความจริงไม่ใช่แบบนั้นเลย. เกณฑ์อายุ 18 ปีเป็นเรื่องของกฎหมายมหาชนและกฎหมายเฉพาะด้าน (เช่น กฎหมายเลือกตั้งหรือกฎหมายจราจร) ไม่ใช่การพ้นจากภาวะผู้เยาว์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แต่อย่างใด

ที่สำคัญ - และนี่คือจุดที่คนทำธุรกิจออนไลน์วัยรุ่นมักพลาดกันบ่อยมาก - คือการคิดว่าการหาเงินได้เองหลักแสนต่อเดือนหรือการเปิดบัญชีธนาคารได้เองจะทำให้มีอำนาจเซ็นสัญญาทางธุรกิจได้เต็มรูปแบบ. ไม่จริงครับ. แม้ผู้เยาว์จะสามารถทำนิติกรรมบางอย่างที่สมแก่ฐานานุรูปหรือจำเป็นต่อการดำรงชีพได้เอง (เช่น ซื้ออาหาร ซื้ออุปกรณ์การเรียน) แต่การทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ การกู้ยืมเงิน หรือการค้ำประกัน หากทำโดยพลการก่อนอายุ 20 ปีบริบูรณ์ ย่อมมีความเสี่ยงทางกฎหมายสูงมาก

สิทธิและหน้าที่ทางกฎหมายที่เปลี่ยนไปหลังบรรลุนิติภาวะ

เมื่อบุคคลก้าวเข้าสู่สถานะผู้บรรลุนิติภาวะอย่างสมบูรณ์ อำนาจในการตัดสินใจและภาระความรับผิดชอบทางกฎหมายจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจน จากเดิมที่ต้องพึ่งพาผู้แทนโดยชอบธรรม มาเป็นการรับผิดชอบต่อการกระทำของตนเองแบบเต็มร้อย

สิ่งแรกที่เปลี่ยนไปคือความสามารถในการทำนิติกรรมสัญญาทุกประเภทได้อย่างอิสระ. คุณมีอำนาจเต็ม. คุณสามารถเปิดบริษัท จดทะเบียนพาณิชย์ ซื้อขายที่ดิน ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ หรือขอสินเชื่อกับสถาบันการเงินได้ด้วยลายเซ็นของตัวเองเพียงคนเดียว โดยไม่ต้องขออนุญาตหรือให้พ่อแม่มาเซ็นรับรองอีกต่อไป

นอกจากเรื่องการเงินและทรัพย์สินแล้ว อำนาจการปกครองของบิดามารดาก็จะสิ้นสุดลงตามกฎหมายเช่นกัน. คุณมีสิทธิขาดในการกำหนดที่อยู่อาศัย การเลือกประกอบอาชีพ รวมถึงการจัดการทรัพย์สินส่วนตัวทั้งหมด. อย่างไรก็ตาม อิสรภาพนี้มาพร้อมกับความรับผิดชอบที่หนักหน่วงขึ้น เพราะหากคุณไปเซ็นสัญญาเสียเปรียบหรือผิดนัดชำระหนี้ คุณไม่สามารถอ้างความเป็นผู้เยาว์เพื่อขอเพิกถอนสัญญาได้อีกแล้ว

ข้อควรระวังเมื่อต้องทำนิติกรรมกับผู้เยาว์หรือผู้ที่เพิ่งบรรลุนิติภาวะ

ไม่ว่าคุณจะเป็นผู้เยาว์ที่กำลังจะก้าวเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ หรือเป็นผู้ประกอบการที่ต้องทำสัญญากับคนรุ่นใหม่ การตรวจสอบสถานะการบรรลุนิติภาวะอย่างรอบคอบคือเกราะป้องกันปัญหาทางกฎหมายที่ดีที่สุด

ในมุมมองของผมที่เคยให้คำปรึกษาด้านสัญญาธุรกิจขนาดเล็ก สิ่งที่มักทำให้เกิดข้อพิพาทมากที่สุดคือความเกรงใจและการไม่ขอดูบัตรประชาชนตัวจริงเพื่อคำนวณวันเดือนปีเกิดให้ชัดเจน. อย่าเดาจากหน้าตา. บางคนอายุ 19 ปี 11 เดือน อีกแค่ไม่กี่วันจะครบ 20 ปี แต่ถ้าเซ็นสัญญาวันนี้ ผลทางกฎหมายก็ยังถือว่าเป็นผู้เยาว์อยู่ดี หากจะทำธุรกรรมสำคัญ แนะนำให้รอจนพ้นวันเกิดครบ 20 ปีบริบูรณ์ไปก่อน หรือหากจำเป็นต้องทำทันที ต้องให้บิดามารดาหรือผู้ปกครองตามกฎหมายมาร่วมลงนามให้ความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้ง

สรุปง่ายๆ ว่าการรู้ว่าอายุบรรลุนิติภาวะตามกฎหมายไทยไม่ใช่แค่เรื่องของการท่องจำตัวเลข 20 ปี หรือการจดทะเบียนสมรสตามมาตรา 19 และ 20 เท่านั้น แต่คือการเข้าใจขอบเขตสิทธิและหน้าที่ของตัวเอง. เตรียมตัวให้พร้อม ตรวจสอบเอกสารให้รอบคอบก่อนจรดปากกาเซ็นสัญญาทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ก้าวแรกของการเป็นผู้ใหญ่ต้องสะดุดเพราะความไม่รู้กฎหมาย

เปรียบเทียบการบรรลุนิติภาวะทั้ง 2 กรณีตามกฎหมายไทย

กรณีที่ 1: อายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ (มาตรา 19)

เป็นสถานะถาวร ไม่มีเงื่อนไขอื่นมาเปลี่ยนแปลงได้

นับอายุเต็มตามวันเดือนปีเกิดจนครบ 20 ปีบริบูรณ์

ใช้บัตรประจำตัวประชาชนหรือทะเบียนบ้านในการยืนยันวันเกิด

ไม่ต้องขอความยินยอมจากใคร มีผลโดยอัตโนมัติตามกฎหมาย

กรณีที่ 2: การสมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย (มาตรา 20)

เป็นสถานะถาวร แม้ภายหลังจะจดทะเบียนหย่าก่อนอายุ 20 ปีก็ไม่กลับไปเป็นผู้เยาว์

ต้องจดทะเบียนสมรสตามเงื่อนไขมาตรา 1448 (อายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์ เว้นแต่ศาลอนุญาต)

ต้องใช้ใบสำคัญการสมรส (คร.3) ประกอบการทำนิติกรรมต่างๆ

ต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้ปกครองก่อนจดทะเบียนสมรส

บทเรียนการเซ็นสัญญาเช่าร้านกาแฟของนนท์ก่อนอายุครบ 20 ปี

นนท์ เด็กหนุ่มวัย 19 ปี 10 เดือนในจังหวัดเชียงใหม่ เก็บเงินจากการขายของออนไลน์ได้ก้อนหนึ่งและต้องการเช่าตึกแถวเพื่อเปิดร้านกาแฟเล็กๆ ก่อนเปิดเทอม โดยเข้าใจผิดว่าตัวเองมีรายได้และทำใบขับขี่ได้แล้วจึงสามารถเซ็นสัญญาเช่าได้ตามปกติ

วันทำสัญญา เจ้าของตึกเห็นว่านนท์ดูโตเป็นผู้ใหญ่และจ่ายเงินมัดจำครบจึงให้เซ็นสัญญาทันทีโดยไม่ทันได้คำนวณวันเกิดอย่างละเอียด แต่หลังจากนั้นสองสัปดาห์ คุณแม่ของนนท์ทราบเรื่องและเห็นว่าค่าเช่าสูงเกินไปจึงเข้ามาเจรจาขอยกเลิกสัญญา

เจ้าของตึกเพิ่งมารู้ความจริงว่านนท์ยังขาดอีก 2 เดือนจึงจะอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ ทำให้สัญญาเช่าที่ทำไปตกเป็นโมฆียะเพราะขาดความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรม เจ้าของตึกจึงไม่มีสิทธิยึดเงินมัดจำไว้ได้ทั้งหมดตามที่ระบุในสัญญา

เหตุการณ์นี้ทำให้นนท์เสียเวลาและค่าเตรียมร้านไปบางส่วน สุดท้ายเขาจึงตัดสินใจรออีก 2 เดือนจนผ่านวันเกิดครบ 20 ปีบริบูรณ์แล้วจึงค่อยกลับไปเจรจาทำสัญญาเช่าฉบับใหม่ด้วยตัวเองอย่างถูกต้องตามกฎหมาย