น้ำย่อย จากตับอ่อนมีกี่ชนิด

น้ำย่อยจากตับอ่อนมีกี่ชนิด: หน้าที่และการทำงาน

การทำความเข้าใจเรื่อง น้ำย่อยจากตับอ่อนมีกี่ชนิดช่วยให้เห็นกระบวนการทำงานที่สำคัญในระบบย่อยอาหาร. อวัยวะนี้ผลิตของเหลวปริมาณมากเพื่อส่งต่อไปยังลำไส้เล็กพร้อมปรับสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม.

น้ำย่อยจากตับอ่อนมีกี่ชนิด? ไขข้อข้องใจแบบเข้าใจง่าย

น้ำย่อยจากตับอ่อนหลักๆ มี 3 ชนิดใหญ่ (หรือแบ่งย่อยตามเอนไซม์ได้ 5-6 ชนิด) ได้แก่ อะไมเลส (Amylase), ไลเปส (Lipase) และกลุ่มโปรตีเอส (Protease) เช่น ทริปซิน และยังมี โซเดียมไบคาร์บอเนต ที่คอยปรับสภาพความเป็นกรดด่างอีกด้วย

หลายคนอาจจะไม่เคยสนใจการทำงานของตับอ่อนจนกว่าจะมีปัญหาเรื่องระบบย่อยอาหาร บอกตามตรง ตอนที่ผมเริ่มศึกษาเรื่องระบบย่อยอาหาร ผมจำชื่อเอนไซม์สลับกันหมด มันฟังดูคล้ายกันไปหมดจนน่าปวดหัว แต่เมื่อคุณเข้าใจว่าแต่ละตัวทำอะไร คุณจะทึ่งกับการทำงานของร่างกายตัวเอง

3 กลุ่มหลักที่คุณต้องรู้จัก

การย่อยอาหารไม่ได้จบแค่ในกระเพาะ หลายคนคิดว่ากระเพาะอาหารคือพระเอกที่ย่อยทุกอย่าง - แต่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่เลย - ตับอ่อนต่างหากที่เป็นบอสใหญ่ตัวจริง ตับอ่อนผลิตน้ำย่อยประมาณ 1.5 ถึง 2 ลิตรต่อวัน เพื่อส่งไปยังลำไส้เล็^[1] ก

น่าทึ่งไหมล่ะ.

หากตับอ่อนของคุณทำงานผิดปกติ ประสิทธิภาพในการย่อยสารอาหารอาจลดลง^[2] ทำให้คุณรู้สึกท้องอืดและขาดสารอาหารแม้จะกินเยอะก็ตาม

ชนิดและหน้าที่ของน้ำย่อยจากตับอ่อน

เมื่อเราพูดถึง เอนไซม์จากตับอ่อนมีอะไรบ้าง เราสามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มตามประเภทของอาหารที่มันย่อย ลองนึกภาพว่าเอนไซม์เหล่านี้คือคนงานที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน

1. อะไมเลส (Amylase): นักย่อยคาร์โบไฮเดรต

หน้าที่หลักของอะไมเลสคือการย่อยแป้งและคาร์โบไฮเดรตให้เป็นน้ำตาลโมเลกุลคู่ (เช่น มอลโทส) ข้าวสวยหรือขนมปังที่คุณกินเข้าไป จะถูกตัวนี้จัดการเป็นหลัก การย่อยแป้งเริ่มต้นที่น้ำลายเพียงเล็กน้อย แต่การย่อยแป้งส่วนใหญ่เกิดขึ้นที่ลำไส้เล็กด้วยฝีมือของอะไมเลสจากตับอ่อน ^[3]

2. ไลเปส (Lipase): ตัวทำละลายไขมัน

ไลเปสทำหน้าที่ย่อยไขมันให้เป็นกรดไขมันและกลีเซอรอล นี่คือเอนไซม์ที่สำคัญมาก เพราะกระเพาะอาหารแทบจะย่อยไขมันไม่ได้เลย หากไม่มีไลเปส ไขมันที่คุณกินเข้าไปจะถูกขับออกมาทางอุจจาระ ทำให้เกิดภาวะถ่ายเป็นไขมัน (Steatorrhea) ซึ่งค่อนข้างอันตราย

3. กลุ่มโปรตีเอส (Protease): ทีมนักย่อยโปรตีน

กลุ่มนี้ทำงานเป็นทีมเวิร์ค ประกอบไปด้วย ทริปซิน (Trypsin), ไคโมทริปซิน (Chymotrypsin) และ คาร์บอกซีเปปติเดส (Carboxypeptidase) ทริปซินและไคโมทริปซินจะย่อยโปรตีนและโพลีเปปไทด์ให้เป็นเปปไทด์ที่เล็กลง จากนั้นคาร์บอกซีเปปติเดสจะรับช่วงต่อ ย่อยเปปไทด์ให้กลายเป็นกรดอะมิโนที่ร่างกายดูดซึมได้

สับสนชื่อเรียกของน้ำย่อยและสารที่ตับอ่อนหลั่งออกมา?

คุณอาจจะสงสัยว่า แล้วโซเดียมไบคาร์บอเนตล่ะ คือเอนไซม์ด้วยหรือเปล่า? คำตอบคือ ไม่ใช่ครับ

โซเดียมไบคาร์บอเนต (Sodium Bicarbonate) ไม่ใช่น้ำย่อย แต่เป็นสารปรับสภาพความเป็นกรดด่าง ลองคิดดู อาหารที่ลงมาจากกระเพาะมีความเป็นกรดสูงมาก (pH ประมาณ 1.5 ถึง 3.5) ซ^[4] ึ่งถ้าปล่อยให้กรดนี้เข้าไปในลำไส้เล็ก ลำไส้จะพังและเอนไซม์จากตับอ่อนจะตายหมด

มันคือความจริง.

โซเดียมไบคาร์บอเนตจะเข้าไปปรับสภาพให้กรดจากกระเพาะอาหารกลายเป็นเบสอ่อนๆ (pH ประมาณ 7.0 ถึง 8.3) เ^[5] พื่อให้ลำไส้เล็กและเอนไซม์ทำงานได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการทำงานของตับอ่อน

หลายคนเชื่อว่ากินอาหารย่อยง่ายจะช่วยให้ตับอ่อนได้พัก แต่ในความเป็นจริง การกินอาหารที่มีน้ำตาลฟรุกโตสสูงหรือคาร์โบไฮเดรตขัดสีมากเกินไป กลับบังคับให้ตับอ่อนต้องทำงานหนักขึ้นในการผลิตอินซูลิน

หน้าที่ของตับอ่อนในระบบย่อยอาหารมีความสำคัญมาก ตอนแรกผมก็เคยเชื่อว่าปัญหาท้องอืดเกิดจากกระเพาะเสมอ จนกระทั่งได้เรียนรู้ว่าอาการอาหารไม่ย่อยเรื้อรังบางส่วน มีสาเหตุมาจากการที่ตับอ่อนหลั่งน้ำย่อยไม่เพียงพอ (Exocrine Pancreatic Insufficiency)^[6] นี่เป็นเรื่องที่คนส่วนใหญ่มองข้ามไปอย่างน่าเสียดาย

สรุปเปรียบเทียบชนิดและหน้าที่ของเอนไซม์จากตับอ่อน

อะไมเลส (Amylase)

• จัดการคาร์โบไฮเดรตส่วนใหญ่ที่คุณรับประทานเข้าไป

• น้ำตาลโมเลกุลคู่ (มอลโทส)

• แป้งและคาร์โบไฮเดรต

ไลเปส (Lipase)

• จำเป็นอย่างยิ่งเพราะกระเพาะอาหารไม่สามารถย่อยไขมันได้ดีพอ

• กรดไขมันและกลีเซอรอล

• ไขมัน

⭐ กลุ่มโปรตีเอส (Protease)

• ซับซ้อนที่สุดและมีขั้นตอนมากที่สุดในการย่อย เพื่อให้ได้กรดอะมิโนไปซ่อมแซมร่างกาย

• กรดอะมิโน (ผ่านการทำงานร่วมกันของ ทริปซิน และ คาร์บอกซีเปปติเดส)

• โปรตีนและโพลีเปปไทด์

ปัญหาอาหารไม่ย่อยเรื้อรังของคุณสมภพ

สมภพ พนักงานบริษัทวัย 45 ปีในกรุงเทพฯ มีปัญหาท้องอืดรุนแรงทุกครั้งหลังกินอาหารมื้อใหญ่หรือบุฟเฟ่ต์หมูกระทะ เขากังวลและคิดว่าเป็นโรคกระเพาะ จึงกินยาลดกรดมาตลอด 6 เดือนแต่ไม่ดีขึ้น

เขาพยายามกินโยเกิร์ตและโพรไบโอติกส์เพื่อช่วยย่อย แต่ผลลัพธ์กลับแย่ลง อาการท้องอืดหนักขึ้นจนรบกวนเวลานอน และเขาสังเกตเห็นว่าอุจจาระมีลักษณะลอยน้ำและมีคราบไขมันติดโถส้วม

หลังจากทนไม่ไหว เขาไปพบแพทย์ทางเดินอาหารและได้รับการวินิจฉัยว่าตับอ่อนหลั่งเอนไซม์ไลเปสไม่เพียงพอ (EPI) แพทย์อธิบายว่ายาลดกรดไม่ได้ช่วยอะไรเลย เพราะปัญหาอยู่ที่การย่อยไขมัน ไม่ใช่กรดเกิน

สมภพเริ่มทานเอนไซม์ตับอ่อนเสริม (Pancreatic Enzyme Replacement Therapy) พร้อมมื้ออาหาร ภายใน 3 สัปดาห์ อาการท้องอืดลดลงกว่า 80% และเขาสามารถกลับไปใช้ชีวิตและทานอาหารตามปกติได้อีกครั้ง โดยเรียนรู้ว่าตับอ่อนสำคัญแค่ไหน