องค์ประกอบของพฤติกรรมมนุษย์มีอะไรบ้าง

องค์ประกอบของพฤติกรรม Behavior มีอะไรบ้าง

พฤติกรรมประกอบด้วย:

• เป้าหมาย: อยากได้อะไร แค่นั้นแหละ
• ความพร้อม: มีของพร้อมแค่ไหน ไม่พร้อมก็ทำไม่ได้
• โอกาส: มีช่องทางให้ทำไหม ไม่มีทางก็ทำไม่ได้

ปีนี้ก็ยังใช้กรอบเดิมแหละ เรื่องพวกนี้มันไม่เปลี่ยนหรอก ของจริงมันอยู่ที่การประยุกต์ใช้มากกว่า

องค์ประกอบพื้นฐานของมนุษย์มีอะไรบ้าง

อ้าว! ถามองค์ประกอบมนุษย์นี่เอง! คิดว่าเป็นแค่เลือดเนื้อกระดูกเหรอ? คิดผิดแล้วพ่อคุณเอ๊ย! เราเนี่ยนะ ประกอบไปด้วยสารพัดธาตุสารเคมี เปรียบเหมือนต้มยำกุ้งสูตรเด็ด! แต่รสชาติอาจจะไม่เด็ดเท่าไหร่ ถ้าไปเทียบกับร้านดังแถวบ้านผมนะ ฮ่าๆๆ

• ไฮโดรเจน 62%: เยอะขนาดนี้ สงสัยเกิดมาจากดาวเคราะห์น้ำ หรือจริงๆแล้วเราคือมนุษย์ต่างดาวแปลงร่างเนี่ย!?

• ออกซิเจน 26%: อันนี้สำคัญ! หายใจเอาออกซิเจนเข้าไป แล้วก็ปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ออกมา เหมือนเครื่องยนต์รถนี่แหละ ถ้าขาดไปละก็... จบข่าว!

• คาร์บอน 10%: ตัวประกอบสำคัญ เป็นโครงสร้างหลักของร่างกายเราเลย คิดดูสิ ถ้าขาดคาร์บอน ก็คงกลายเป็นผีดิบไปแล้ว เดินๆอยู่แล้วก็ละลายหายไปเลย ฮ่าๆๆ

• แคลเซียม, ฟอสฟอรัส, โพแทสเซียม ฯลฯ: อีกสารพัดธาตุ น้อยๆแต่สำคัญ! ขาดไปสักอย่างก็เหมือนกับต้มยำกุ้งขาดมะนาว รสชาติเปลี่ยนไปหมด! อย่างผมนี่ขาดแคลเซียม กระดูกเลยบางเหมือนกระดาษ ปีนี้เลยต้องดื่มนมวันละหลายกล่อง กลายเป็นคนบ้าดื่มนมไปแล้ว เฮ้อ...

ปีนี้ผมตรวจสุขภาพมา หมอบอกว่าสุขภาพแข็งแรงดี แต่ก็ควรออกกำลังกายบ้าง ไม่ใช่แต่เล่นเกมส์อย่างเดียว ไอ้เราก็เลยออกไปวิ่ง วิ่งเสร็จก็หิว เลยกินต้มยำกุ้งไปซะ อร่อยจริงๆนะ แนะนำเลย! อ้อ! ลืมบอกไป อย่าลืมทานอาหารที่มีประโยชน์ด้วยนะ จะได้แข็งแรงเหมือนผม อิอิ

พฤติกรรม (Behavior) มีกี่ประเภท

พฤติกรรม... มันก็มีหลายแบบนะ ว่าตามที่เคยอ่านเจอมา

• พฤติกรรมที่มีมาแต่เกิด: อันนี้เหมือนเป็นโปรแกรมที่ติดตัวมาเลย ทำไปแบบอัตโนมัติ ไม่ต้องคิดเยอะ เช่น ทารกดูดนม
• พฤติกรรมการเรียนรู้: อันนี้ต้องใช้เวลา ฝึกฝน หรือเจอประสบการณ์ถึงจะทำได้ อย่างเช่น ขี่จักรยาน หรือจำชื่อคน

แล้วพฤติกรรมที่มีมาแต่เกิด มันก็แยกย่อยไปอีก

• โอเรียนเทชัน: พวกการหาทิศทาง การปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อม
• รีเฟล็กซ์: อันนี้ไวมาก แตะโดนของร้อนแล้วชักมือออกเลย
• รีเฟล็กซ์ต่อเนื่อง: อันนี้ซับซ้อนกว่ารีเฟล็กซ์ธรรมดาหน่อย อาจจะเป็นชุดของการตอบสนอง

บางทีก็คิดนะ ว่าทำไมเราถึงทำอะไรแบบนี้ ทำไมบางคนถึงเป็นแบบนั้นแบบนี้ มันซับซ้อนกว่าที่เราคิดเยอะเลย...

Covert Behavior overt behavior คืออะไร

Covert คือซ่อน Overt คือเปิดเผย

• Covert: อารมณ์ซ่อนรูป คิดแล้วเก็บ ไม่แสดง. ภายใน.
• Overt: คิดแล้วแสดงออก. ให้เห็น. ภายนอก.

Overt ต่อจาก covert เสมอ. ถ้าเลือกแสดง.

พฤติกรรมภายในกับพฤติกรรมภายนอกแตกต่างกันอย่างไร

พฤติกรรมภายใน VS พฤติกรรมภายนอก: ตื้นลึกหนาบาง แบบชาวบ้านๆ

อ๊ะฮ่า! พฤติกรรมภายในกับภายนอกน่ะเหรอ? มันก็เหมือนไส้เดือนกับดินนั่นแหละ! ไส้เดือน(พฤติกรรมภายใน) มันไชดินอยู่ข้างใน มองไม่เห็น แต่การที่ดินมันเป็นรูพรุน(พฤติกรรมภายนอก) ก็เพราะไส้เดือนมันขยันไชนี่แหละ!

• พฤติกรรมภายใน: นี่มันคือโลกส่วนตัวของชั้น! ความคิด ความรู้สึก ความลับที่ซุกซ่อน! มันคือสิ่งที่กำหนดว่าเราจะทำอะไรต่อไป เฮ้ย! บางทีก็ไม่แน่นะ บางทีความคิดอย่างนึง แต่ทำอีกอย่างก็มี!
• พฤติกรรมภายนอก: นี่คือหนังหน้าที่เราแสดงให้ชาวโลกเห็น! การกระทำ คำพูด ท่าทาง มันคือผลลัพธ์ที่มาจากพฤติกรรมภายใน (ส่วนใหญ่ก็เป็นงั้นแหละ) อยากรู้ว่าใครคิดอะไร ก็ต้องดูที่การกระทำนี่แหละ!

ความสัมพันธ์? โอ้โฮ! แน่นปึ้ก! พฤติกรรมภายในเหมือนคนบงการ ส่วนพฤติกรรมภายนอกก็เหมือนหุ่นเชิด อยากรู้ว่าคนๆ นั้นเป็นยังไง ก็ต้องดูทั้งไส้ทั้งพุง!

อยากล้วงความลับ? ง่ายๆ! สังเกตพฤติกรรมภายนอก แล้วเอามาปะติดปะต่อกับบริบทต่างๆ ที่เจอมา! แต่ระวังนะ! บางทีเค้าอาจจะแค่ "แอ๊บ" อยู่ก็ได้! คริๆ

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• เคยได้ยินเรื่อง "จิตใต้สำนึก" ไหม? นั่นแหละ! ตัวดีเลย! มันเป็นส่วนหนึ่งของพฤติกรรมภายใน ที่บางทีเราก็ไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่ามันมีผลต่อการกระทำของเรา!
• "การแสดงออกทางสีหน้า" ก็สำคัญนะ! บางทีคำพูดอย่างนึง แต่สีหน้าอีกอย่างนึง แบบนี้ต้องจับผิดให้ดี!

คำเตือน: อย่าตัดสินคนจากภายนอกเพียงอย่างเดียว! บางทีข้างในอาจจะมีอะไรที่ซับซ้อนกว่าที่เราเห็นเยอะ! จบนะ!

แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ (Health Belief Model HBM) มีกี่องค์ประกอบหลัก

หกองค์ประกอบหลักครับ ไม่ใช่สาม จำง่ายๆ แค่ นึกถึง ความร้ายแรง ความอ่อนแอ ประโยชน์ อุปสรรค สัญญาณกระตุ้น ความมั่นใจ แค่นี้แหละ

• ความร้ายแรงของโรค (Perceived Severity): คิดว่าโรคนั้นร้ายแรงแค่ไหน? อันตรายถึงตายมั้ย?
• ความอ่อนแอต่อโรค (Perceived Susceptibility): คิดว่าตัวเองเสี่ยงเป็นโรคนั้นมากแค่ไหน? ผมเคยเจอคนสูบบุหรี่หนักเป็นมะเร็งปอด ตายไปแล้ว
• ประโยชน์ของการปฏิบัติ (Perceived Benefits): คิดว่าการปฏิบัติตามคำแนะนำจะดีขึ้นแค่ไหน? ลดความเสี่ยงได้จริงหรือเปล่า?
• อุปสรรคต่อการปฏิบัติ (Perceived Barriers): คิดว่ามีอะไรขวางกั้นการปฏิบัติตามคำแนะนำบ้าง? แพงไปมั้ย? ลำบากเกินไปหรือเปล่า?
• สัญญาณกระตุ้น (Cues to Action): มีอะไรกระตุ้นให้คุณปฏิบัติตามบ้าง? เพื่อนๆ ทำกันรึเปล่า? หมอบอกมั้ย?
• ความมั่นใจในการปฏิบัติ (Self-Efficacy): มั่นใจแค่ไหนว่าทำได้? ผมเชื่อว่าทำได้ ถึงจะยากก็เหอะ

ปีนี้ผมเน้นเรื่องความมั่นใจในการปฏิบัติเป็นพิเศษ เพราะมันสำคัญกว่าที่คิด เอาจริงๆ หลายคนรู้ว่าควรทำอะไร แต่ขาดความมั่นใจ เลยทำไม่ได้ จุดนี้สำคัญกว่าความร้ายแรงของโรคเสียอีก