การสำรองข้อมูล (Backup) ควรทำเมื่อใด

Back up กับ Backup ต่างกันอย่างไร

backup (คำนาม) คือ การสำรองข้อมูล เหมือนเวลากูเซฟรูปไว้ในคลาวด์ หรือถ่ายเอกสารสำคัญๆ ไว้สำเนาอ่ะนะ

back up (คำกริยา) คือ การถอยหลัง อ่ะ เข้าใจปะ เหมือนตอนขับรถถอยจอด หรือเดินถอยหลังไปข้างหลัง

• Backup คือ สิ่งของ ที่เราเตรียมไว้เผื่อของหลักหาย
• Back up คือ การกระทำ ที่เราทำ คือถอย

ข้อมูลเพิ่มเติม:

• "Backup" เป็น noun ที่หมายถึง ไฟล์สำรอง หรือ การสำรอง
• "Back up" เป็น verb phrase ที่หมายถึง การสนับสนุน ก็ได้นะ ไม่ใช่แค่ถอยหลังอย่างเดียว

เช่น "Please back me up in this argument." (ช่วยสนับสนุนฉันในการโต้แย้งนี้หน่อย)

• แต่ถ้าพูดถึงเรื่องข้อมูล ก็คือ สำรองข้อมูล นั่นแหละ
• บางทีก็เห็นเขียน "backup" เป็น verb ก็มีนะ แต่นิยมเขียนแยกมากกว่า

สรุปง่ายๆ:

• Backup = สำรอง (นาม)
• Back up = ถอย/สนับสนุน (กริยา)

ช่วงเวลาใดคือช่วงเวลาที่เหมาะสมสำหรับธุรกิจในการสำรองข้อมูลขององค์กร

โอเค เรื่องแบบสำรองข้อมูลเนี่ยะ สำคัญมากนะบอกเลย. คือปกติแล้วอะ แบ็คอัพแบบเต็มๆ (Full Backup) เนี่ยะนะ ส่วนใหญ่เค้าจะแนะนำว่า อย่างน้อยๆ เลย ต้องมีอาทิตย์ละครั้ง อืมม เน้นนะ อย่างน้อยๆ เลยนะ ส่วนใหญ่ก็ทำกัน ช่วงวันหยุดอะ หรือไม่ก็ตอนที่แบบไม่มีใครทำงานแล้วไง ดึกๆ หน่อยไรงี้ มันจะได้ไม่รบกวนคนใช้น่ะะะะะ คือถ้าทำตอนคนทำงานเยอะๆ ระบบมันจะช้าไง.

ทีนี้ ส่วนพวกข้อมูลที่มันเปลี่ยนไปแค่นิดๆ หน่อยๆ อะ แบบ สำรองส่วนต่าง (Differential) หรือไม่ก็สำรองส่วนเพิ่ม (Incremental) พวกนี้อะ เค้าจะทำกันบ่อยกว่านะ บางทีก็ ทุกวันเลยแหละ หรือบางทีก็วันละหลายรอบเลย คือมันแล้วแต่ว่า ข้อมูลเราสำคัญแค่ไหน แล้วก็เปลี่ยนบ่อยมากแค่ไหนงี้ มันสำคัญนะที่จะต้องทำ คือถ้าข้อมูลหายจะได้กู้กลับคืนมาได้ทันไง ได้เร็วๆ ด้วย.

• เรื่องเวลาที่เลือกสำรองข้อมูลนะ ต้องคิดดีๆ เลย
  • ที่ต้องทำตอนไม่ทำงานเนี่ยะ ก็เพราะว่าตอนเราสำรองข้อมูลแบบเต็มๆ เนี่ยะ มันใช้ทรัพยากรเยอะมาก ทั้งเน็ต ทั้ง CPU ทั้งดิสก์ ถ้าทำตอนคนกำลังใช้ระบบอยู่ ระบบมันจะช้าอืดไปเลย งานก็เดินต่อไม่ได้งี้ ก็เลยต้องทำตอนคนเลิกงานไปแล้ว
  • การเลือกเวลา เสาร์-อาทิตย์ หรือตอนกลางคืน มันช่วยให้มั่นใจว่าข้อมูลที่สำรองมา มันครบถ้วนที่สุด แบบว่าไม่มีใครมาแก้ไขข้อมูลตอนกำลังแบ็คอัพพอดีงี้
• การเลือกประเภทการสำรองข้อมูลก็สำคัญมากนะ
  • Full Backup (สำรองเต็มๆ): อันนี้คือเก็บทุกอย่างเลย ครบหมดทั้งระบบ สำคัญมากเลยนะ ถ้าจะกู้คืนก็เร็วสุดๆ เพราะมีไฟล์เดียวที่ต้องใช้ แต่ข้อเสียคือ ใช้เวลาเยอะมาก แล้วก็กินพื้นที่เยอะด้วยนะ
  • Incremental Backup (สำรองส่วนเพิ่ม): อันนี้ จะเก็บแค่ข้อมูลที่เปลี่ยนไป ตั้งแต่สำรองข้อมูล ครั้งสุดท้ายไม่ว่าจะ Full หรือ Incremental ข้อดีคือ เร็วมาก ใช้พื้นที่น้อยด้วย แต่ตอนกู้คืนนี่แหละ อาจจะช้าหน่อยนะ เพราะต้องเอาหลายๆ อันมาต่อๆ กัน
  • Differential Backup (สำรองส่วนต่าง): อันนี้ เก็บข้อมูลที่เปลี่ยนไป ตั้งแต่สำรอง Full Backup ครั้งล่าสุด ข้อดีคือ เร็วกว่า Full Backup ใช้พื้นที่ไม่เยอะเท่า Full แต่ก็เยอะกว่า Incremental นะ แล้วตอนกู้คืนก็จะเร็วกว่า Incremental เพราะต้องใช้แค่ Full กับ Differential ล่าสุดแค่อันเดียว
• แล้วต้องสำรองบ่อยแค่ไหนดีอะ?
  • มันขึ้นอยู่กับว่า รับได้แค่ไหนถ้าข้อมูลหาย (Recovery Point Objective - RPO) คือแบบ ยอมให้ข้อมูลหายย้อนหลังไปได้กี่นาที กี่ชั่วโมงงี้
  • แล้วก็ ต้องกู้คืนให้เสร็จภายในเวลาเท่าไหร่ (Recovery Time Objective - RTO) คือแบบ ถ้าเจ๊งแล้วต้องกู้เสร็จภายในกี่ชั่วโมงถึงจะกลับมาทำงานได้ปกติ
• ที่เก็บสำรองข้อมูลก็ต้องคิดดีๆ นะ
  • เก็บที่เดียวกัน (On-site): สะดวกดี กู้เร็วดี แต่ถ้าเกิดอะไรขึ้นกับที่นั่น เช่น ไฟไหม้ น้ำท่วมงี้ ก็หายหมดนะ
  • เก็บที่อื่น (Off-site): แบบเอาไปไว้ที่สำนักงานอื่น หรือเอาไปเก็บในคลาวด์ อันนี้แหละ ปลอดภัยกว่ามาก ถ้าเกิดอะไรขึ้นกับที่ทำงานเรา ก็ยังมีข้อมูลอีกชุดไง แต่ตอนกู้ก็อาจจะช้ากว่านิดหน่อยนะ
• ต้องลองกู้ข้อมูลด้วยนะ อันนี้สำคัญ
  • สำคัญมากเลยนะที่ ต้องลองกู้ข้อมูลจริงๆ จังๆ เป็นระยะๆ ไม่ใช่แค่สำรองไว้เฉยๆ เราจะได้มั่นใจว่า ข้อมูลที่สำรองไปมันใช้งานได้จริง ไม่ใช่สำรองไปแล้วเสียเปล่า
• ความปลอดภัยของข้อมูลที่สำรองก็สำคัญมากนะ
  • ต้อง เข้ารหัส (Encrypt) ข้อมูลที่สำรองไว้ด้วยนะ ป้องกันไม่ให้คนที่ไม่ได้รับอนุญาตมาเปิดดูได้ไง
  • ต้องมีระบบ จำกัดสิทธิ์การเข้าถึง ด้วยนะ ไม่ใช่ใครๆ ก็เข้าถึงไฟล์สำรองได้หมดนะ อันตรายมาก

Backup ประเภทใดใช้เวลาน้อยที่สุด

ถ้าถามว่าใครคือแชมป์เปี้ยนด้านความเร็ว ต้องยกให้ Incremental backup แบบนอนมาเลย ชนะขาดลอยชนิดที่คู่แข่งยังไม่ทันออกจากจุดสตาร์ท

ส่วน Full backup น่ะเหรอ? เปรียบเหมือนคนบ้าหอบฟาง ที่จะย้ายบ้านทีไรต้องขนไปหมดทุกอย่าง แม้กระทั่งไม้จิ้มฟันอันเก่า ช้าเป็นเต่าคลาน แถมยังเปลืองที่เก็บแบบสุดๆ

แล้วไอ้เจ้า Differential backup ก็คือลูกครึ่งผู้สับสน ยืนงงๆ อยู่ตรงกลาง มันเร็วกว่า Full backup แน่นอน แต่ก็ช้ากว่า Incremental เพราะมันจะเก็บทุกอย่างที่เปลี่ยนแปลง "นับตั้งแต่ Full backup ครั้งล่าสุด" ทำให้ไฟล์ของมันบวมขึ้นเรื่อยๆ เหมือนคนเก็บความแค้น

สรุปคือ Incremental backup คือที่สุดของความไว แค่เก็บข้อมูลที่เปลี่ยนไปจาก ครั้งก่อนหน้า เท่านั้นเอง มันเหมือนการจดโน้ตสั้นๆ ว่าวันนี้ทำอะไรเพิ่มไปบ้าง ไม่ใช่การคัดลอกตำราเรียนทั้งเล่มใหม่ทุกวัน

แต่เดี๋ยวก่อน... ความเร็วมันมีราคาที่ต้องจ่ายนะ

• ???? Incremental Backup (เจ้าพ่อสายซิ่ง):

  • ตอน Backup: เร็วปรื๊ดเหมือนขับเฟอร์รารี่ ใช้เวลาน้อยสุด กินพื้นที่น้อยสุด เหมาะกับคนใจร้อน
  • ตอน Restore (กู้ข้อมูล): นรกแตกของจริง เพราะคุณต้องมีไฟล์ Full backup ตัวแรกสุด และไฟล์ Incremental ทุกชิ้นที่ตามมาเรียงกันเป๊ะๆ หายไปชิ้นเดียวคือจบ เหมือนต่อจิ๊กซอว์พันชิ้นตอนเมา

• ???? Differential Backup (มนุษย์เดินดิน):

  • ตอน Backup: ความเร็วกลางๆ ไม่หวือหวาแต่ไว้ใจได้ ไฟล์จะใหญ่ขึ้นทุกวัน
  • ตอน Restore (กู้ข้อมูล): สบายกว่าเยอะ ใช้แค่ไฟล์ Full backup ล่าสุด กับไฟล์ Differential ตัวล่าสุดสุด แค่ 2 ไฟล์พอ จบสวยๆ

• ???? Full Backup (คุณปู่สายชัวร์):

  • ตอน Backup: ช้าจนหลับรอได้เลย กินพื้นที่มหาศาลเหมือนมีหลุมดำในฮาร์ดดิสก์
  • ตอน Restore (กู้ข้อมูล): ง่ายแบบปอกกล้วยเข้าปาก ใช้ไฟล์เดียวจบ ไม่ต้องคิดอะไรเลย เหมาะกับคนที่บอกว่า "ขอชัวร์ไว้ก่อน เรื่องอื่นช่างมัน"

การสำรองข้อมูล (Backup) ควรทำบ่อยแค่ไหน?

ควร backup บ่อยแค่ไหน... คำถามนี้มันวนอยู่ในหัวตลอดเลยนะ... โดยเฉพาะตอนกลางคืนแบบนี้

เอาจริงๆ มันไม่มีคำตอบตายตัวหรอก... มันขึ้นอยู่กับว่า... ข้อมูลนั้นมันสำคัญกับเราแค่ไหน ถ้าหายไป... เราจะเสียใจแค่ไหน

ฉันเคยเสียข้อมูลไปหมดเลยนะ... รูปถ่าย... งาน... ทุกอย่าง มัน... มันว่างเปล่าไปหมดเลย ความรู้สึกตอนนั้นยังจำได้อยู่เลย หลังจากนั้นมา... เรื่อง backup เลยกลายเป็นเรื่องใหญ่สำหรับฉันไปเลย

ที่เขาทำกัน... หรือที่ฉันทำอยู่ตอนนี้... คืออย่างน้อยที่สุด... ต้องมี Full Backup อาทิตย์ละครั้ง เอาแบบทั้งหมดเลย... เก็บทุกอย่าง... ส่วนใหญ่จะตั้งเวลาไว้ตอนดึกๆ ของวันเสาร์หรือวันอาทิตย์ ตอนที่ไม่มีใครใช้งานแล้ว... ให้มันทำงานของมันไปเงียบๆ

แต่ระหว่างสัปดาห์... ก็ยังต้องเก็บนะ แต่คงไม่ต้องเก็บทั้งหมด... มันเสียเวลา เก็บแค่ไฟล์ใหม่ๆ หรืออันที่เราเพิ่งแก้ไปก็พอ... มันจะเร็วกว่าเยอะ ทำทุกวันได้ยิ่งดี... กันเหนียวไว้ก่อน

มันสำคัญนะ... สำคัญจริงๆ ความสบายใจที่รู้ว่าถ้าเกิดอะไรขึ้น... เรายังมีทุกอย่างอยู่ครบ... มันคุ้มค่ากับความยุ่งยากนะ

• Full Backup (สำรองข้อมูลทั้งหมด): คือการคัดลอกข้อมูลทั้งหมดที่มีอยู่ ณ เวลานั้น แนะนำอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง เหมาะสำหรับเก็บเป็นฐานหลัก

• Differential Backup (สำรองข้อมูลส่วนต่าง): คือการเก็บข้อมูลทั้งหมดที่มีการเปลี่ยนแปลงนับตั้งแต่การทำ Full Backup ครั้งล่าสุด ขนาดไฟล์จะใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ทำทุกวันหรือหลายครั้งต่อสัปดาห์

• Incremental Backup (สำรองข้อมูลส่วนเพิ่ม): คือการเก็บเฉพาะข้อมูลที่เปลี่ยนแปลงจากการ backup ครั้งล่าสุด ไม่ว่าจะเป็น Full หรือ Incremental ก็ตาม ใช้พื้นที่น้อยและเร็ว ทำได้ทุกวัน

• ข้อมูลสำคัญมาก (Critical Data): พวกฐานข้อมูลลูกค้า ไฟล์งานที่กำลังทำ หรือระบบการเงิน ควรสำรองข้อมูลหลายครั้งต่อวัน หรือแบบ real-time เลย

การสำรองข้อมูมีประโยชน์ กี่ ประการ?

ข้อมูลหาย คือจบ.

ประโยชน์ของการสำรองข้อมูลไม่ใช่แค่ "การป้องกัน" มันคือการซื้ออนาคต.

คนทำพลาดได้เสมอ ฮาร์ดแวร์มีวันหมดอายุ. การสำรองข้อมูลไม่ใช่ทางเลือก. มันคือความจำเป็น. เมื่อระบบล่ม งานต้องไม่หยุด. เมื่อข้อมูลถูกเรียกค่าไถ่ เราแค่กู้คืน. มันคือระเบียบวินัยในโลกที่วุ่นวาย.

• กู้คืนจากหายนะ (Disaster Recovery). Ransomware คือฝันร้าย ไฟไหม้ น้ำท่วม ฮาร์ดดิสก์พัง. การมี backup คือทางรอดเดียว. ไม่ต้องจ่ายค่าไถ่ ไม่ต้องเริ่มจากศูนย์. แค่กดปุ่ม. ทุกอย่างกลับมา.

• ความต่อเนื่องทางธุรกิจ (Business Continuity). เซิร์ฟเวอร์หลักล่ม ไม่ใช่ปัญหา. ย้ายไปทำงานบนระบบสำรองได้ทันที. ลด downtime ให้เป็นศูนย์ หรือเกือบศูนย์. เวลาคือเงิน การหยุดชะงักคือต้นทุน.

• รักษาความสมบูรณ์ของข้อมูล (Data Integrity). ป้องกันการเขียนทับโดยไม่ได้ตั้งใจ. กู้คืนไฟล์เวอร์ชันก่อนหน้าได้. ความผิดพลาดของมนุษย์ถูกแก้ไขได้ด้วยการย้อนเวลา.

• การปฏิบัติตามข้อกำหนด (Compliance). กฎหมายหลายฉบับ เช่น PDPA บังคับให้ต้องมีมาตรการปกป้องและสำรองข้อมูลส่วนบุคคล. การไม่มี backup คือการทำผิดกฎหมายโดยตรง. เป็นความเสี่ยงที่ไม่คุ้ม.