นักจิตวิทยาแบ่งออกเป็นกี่ประเภท

จิตวิทยามีทั้งหมดกี่กลุ่ม

จิตวิทยามีการแบ่งกลุ่มได้หลากหลายวิธี ขึ้นอยู่กับมุมมองและกรอบแนวคิด การแบ่งกลุ่มแบบดั้งเดิมมักจะอ้างอิงถึงโรงเรียนหรือกระแสหลักๆ ซึ่งจริงๆแล้ว การจำแนกแบบนี้ค่อนข้างจำกัด เพราะปัจจุบันจิตวิทยาพัฒนาไปไกลมาก มีการผสมผสาน และเกิดสาขาใหม่ๆขึ้นตลอดเวลา แต่ถ้าจะพูดถึงกลุ่มหลักๆ ที่มีอิทธิพลต่อการพัฒนาของจิตวิทยา ก็อาจจะสรุปได้ดังนี้

• โครงสร้างนิยม (Structuralism): เน้นการวิเคราะห์องค์ประกอบพื้นฐานของจิตใจ โดยใช้กระบวนการ introspective ซึ่งมีข้อจำกัดด้านความน่าเชื่อถือของข้อมูล (คิดถึงยุคแรกๆของจิตวิทยา น่าสนใจดีนะ)

• หน้าที่นิยม (Functionalism): สนใจหน้าที่และบทบาทของจิตใจในการช่วยให้มนุษย์ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อม มีอิทธิพลต่อการพัฒนาจิตวิทยาเชิงประยุกต์อย่างมาก (นี่แหละ จุดเริ่มต้นของการนำจิตวิทยาไปใช้ในชีวิตจริง)

• เกสตัลท์ (Gestalt Psychology): เน้นการรับรู้ภาพรวมมากกว่าส่วนประกอบ หลักการสำคัญคือ "The whole is more than the sum of its parts" (ผมชอบแนวคิดนี้มาก มันแสดงให้เห็นว่ามนุษย์เรารับรู้สิ่งต่างๆ อย่างมีโครงสร้าง)

• จิตวิเคราะห์ (Psychoanalysis): เน้นบทบาทของจิตใต้สำนึก แรงกระตุ้น และประสบการณ์ในวัยเด็กต่อพฤติกรรม (ซิกมุนด์ ฟรอยด์ เป็นตัวพ่อเลยนะ)

• มนุษย์นิยม (Humanistic Psychology): เน้นศักยภาพของมนุษย์ การเติบโตส่วนบุคคล และความสำคัญของประสบการณ์ทางอารมณ์ (มุมมองนี้ให้ความสำคัญกับมนุษย์อย่างแท้จริง)

• พฤติกรรมนิยม (Behaviorism): เน้นการศึกษาพฤติกรรมที่สามารถสังเกตได้ โดยไม่สนใจกระบวนการทางจิตภายใน (การทดลองของ Pavlov กับสุนัข ยังจำได้อยู่เลย)

เพิ่มเติม: การแบ่งกลุ่มเหล่านี้เป็นเพียงกรอบแนวคิด ปัจจุบันจิตวิทยามีความหลากหลายมากกว่านี้มาก เช่น จิตวิทยาสังคม จิตวิทยาพัฒนาการ จิตวิทยาคลินิก จิตวิทยาการกีฬา ฯลฯ แต่ละสาขาก็มีทฤษฎีและวิธีการวิจัยที่แตกต่างกันไป และมีการพัฒนาต่อเนื่องอย่างไม่หยุดยั้ง ซึ่งมันก็สะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของจิตใจมนุษย์นั่นเอง

Psychological มีอะไรบ้าง

จิตวิทยาเนี่ย มันกว้างมากนะ ตอนเรียนปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยมหิดล ปี 2566 อาจารย์เน้นหนักสามแขนงหลักนี้แหละ

• จิตวิทยาพัฒนาการ นี่คือสิ่งที่ฉันสนใจมากที่สุด เพราะมันศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางด้านจิตใจของคนตั้งแต่เกิดจนตาย จำได้ตอนทำวิจัยเรื่องพัฒนาการทางภาษาในเด็กเล็กอายุ 2-3 ขวบที่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านสวนสมเด็จ ใช้เวลาทั้งเทอมเลย เหนื่อยแต่ก็สนุกดี ได้เห็นพัฒนาการของเด็กๆ ชัดเจนจริงๆ แต่ละคนแตกต่างกันไป

• จิตวิทยาอุตสาหกรรมและองค์การ อันนี้ก็เรียนนะ แต่รู้สึกไกลตัว อาจารย์สอนเกี่ยวกับการบริหารทรัพยากรมนุษย์ การคัดเลือกบุคลากร การเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน อะไรประมาณนั้น ฟังแล้วก็โอเค แต่ไม่ค่อยอินเท่าไหร่ อาจจะเพราะฉันไม่ค่อยชอบงานบริหาร ชอบงานที่ได้ลงมือทำมากกว่า

• การวิจัยจิตวิทยาประยุกต์ นี่คือส่วนที่ทำให้เราเอาความรู้ทางจิตวิทยาไปใช้แก้ปัญหาในชีวิตจริงได้ เช่น การออกแบบโปรแกรมบำบัด การวิจัยประสิทธิภาพของยา หรือการวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติจากการทดลองต่างๆ ตอนนั้นที่มหาวิทยาลัยมีโครงการวิจัยเกี่ยวกับการใช้จิตวิทยาช่วยเหลือผู้ป่วยโรคซึมเศร้า ฉันก็ช่วยทำอยู่บ้าง งานวิจัยเป็นอะไรที่ละเอียดอ่อน ต้องใช้ความรอบคอบมาก แต่ก็ได้เรียนรู้อะไรเยอะมาก

จริงๆ แล้ว จิตวิทยายังมีแขนงย่อยอีกเยอะแยะมากมาย แต่สามแขนงนี้ถือเป็นพื้นฐานสำคัญ ที่ต้องเรียนรู้ก่อน จะไปต่อยอดด้านไหนก็ได้ แล้วแต่ความสนใจของแต่ละคนเลยแหละ

จิตวิทยามีกี่สาขา อะไรบ้าง

จิตวิทยาเหรอ? อืมมม... จริง ๆ แล้วมันกว้างมากนะ เหมือนจักรวาลเลยอ่ะ! คือมันไม่ได้มีแค่แบบจิตแพทย์ที่เราเห็นในทีวี ที่นั่งคุยกับคนไข้เฉย ๆ นะ

ที่ฉันเคยเรียน (ตอนปี 1 อ่ะ นานมากละ!) อาจารย์บอกว่าหลัก ๆ มันก็จะมี...

• จิตวิทยาคลินิก: อันนี้แหละที่คนส่วนใหญ่นึกถึง รักษาคนที่มีปัญหาทางจิตใจ
• จิตวิทยาพัฒนาการ: ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของคนตั้งแต่เกิดจนแก่เลยนะ น่าสนใจมาก
• จิตวิทยาสังคม: ดูว่าคนเราคิด รู้สึก และทำอะไรในสังคม
• จิตวิทยาการศึกษา: เกี่ยวกับการเรียนรู้ การสอนในโรงเรียน ไรงี้
• จิตวิทยาอุตสาหกรรมและองค์การ: อันนี้เกี่ยวกับเรื่องงาน บริษัท การบริหารคน

แล้วก็ยังมีพวกจิตวิทยาทดลอง จิตวิทยาการกีฬา จิตวิทยาการให้คำปรึกษา เยอะแยะไปหมดอ่ะ! แต่ 5 ข้อข้างบนเนี่ย น่าจะเป็นหลัก ๆ ที่เค้าสอนกันนะ

ตอนเรียนอ่ะ (ที่ ม.เกษตร นะ ถ้าจำไม่ผิด) ปี 1 จะเรียนรวม ๆ หมดเลย แล้วพอปีสูง ๆ ถึงจะเลือกสาขาที่อยากเจาะลึกอ่ะ แต่สุดท้ายฉันก็ไม่ได้ไปทางจิตวิทยาโดยตรงหรอกนะ 555+

เพิ่มเติม:

• จิตวิทยาชุมชน: เน้นการทำงานกับชุมชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต
• ประสาทวิทยาศาสตร์: ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสมองและพฤติกรรม (อันนี้ advance มาก!)
• จิตวิทยาการปรึกษา: ช่วยเหลือคนที่มีปัญหาชีวิตทั่วไป ไม่ได้ป่วยทางจิตโดยตรง
• จิตวิทยาการแพทย์: ดูแลด้านจิตใจของผู้ป่วยในโรงพยาบาล

แนวคิดทางจิตวิทยา มีกี่กลุ่ม?

แนวคิดทางจิตวิทยามีหลายกลุ่ม แต่ละกลุ่มก็มองมนุษย์ต่างมุมกันไป เหมือนเรามองภาพวาดคนละด้านก็เห็นรายละเอียดไม่เหมือนกัน

• กลุ่มโครงสร้างนิยม (Structuralism): เน้นวิเคราะห์โครงสร้างพื้นฐานของจิตใจ เหมือนถอดรหัสว่าอะไรคือชิ้นส่วนเล็กๆ ที่ประกอบกันเป็นความคิดและความรู้สึกของเรา

• กลุ่มหน้าที่นิยม (Functionalism): สนใจว่าจิตใจทำงานยังไง ช่วยให้เราปรับตัวเข้ากับโลกได้ยังไง มองจิตใจเป็นการกระทำมากกว่าแค่โครงสร้าง

• จิตวิทยากลุ่มเกสตัลท์ (Gestalt Psychology): "ส่วนรวมสำคัญกว่าผลรวมของส่วนย่อย" มองว่าจิตใจชอบจัดระเบียบข้อมูลให้เป็นรูปเป็นร่างที่มีความหมาย

• กลุ่มจิตวิเคราะห์ (Psychoanalysis): ของ Sigmund Freud นี่แหละ! เน้นจิตใต้สำนึก แรงขับทางเพศ และประสบการณ์ในวัยเด็กที่มีผลต่อพฤติกรรม

• กลุ่มมนุษยนิยม (Humanistic Psychology): มองมนุษย์ในแง่ดี เชื่อว่าทุกคนมีศักยภาพที่จะเติบโตและพัฒนาตัวเองได้

• กลุ่มพฤติกรรมนิยม (Behaviorism): สนใจพฤติกรรมที่สังเกตได้ และเชื่อว่าพฤติกรรมส่วนใหญ่เกิดจากการเรียนรู้

แนวคิดทฤษฎีทางจิตวิทยา มีอะไรบ้าง?

เอาล่ะ! ใครอยากเป็นหมอ(ดู)ใจ มามะ! มาดูทฤษฎีจิตวิทยาแบบขำ ๆ แต่ลึกซึ้งกันเต๊อะ!

• อิด (Id): ไอ้ตัวอยาก! เหมือนเด็กน้อยที่อยากกินขนมตลอดเวลา ไม่สนโลก ไม่สนใคร สนแต่ความสุขส่วนตัวล้วนๆ (เหมือนตอนเราอยากช้อปปิ้งออนไลน์ตอนตีสามนั่นแหละ!)

• อีโก้ (Ego): ตัวกลางไกล่เกลี่ย! เป็นเหมือนผู้ใหญ่ในตัวเรา คอยบอกว่า "เฮ้ย! อิด ใจเย็นๆ รอก่อน เดี๋ยวค่อยกินขนม" (คล้าย ๆ เวลาที่เราเตือนตัวเองว่า "เดือนนี้ช็อปเยอะไปแล้วนะ!")

• ซูเปอร์อีโก้ (Superego): ตำรวจศีลธรรม! คอยบอกว่าอะไรควร ไม่ควร อะไรดี ไม่ดี (เหมือนแม่ที่คอยบอกว่า "อย่ากินขนมเยอะ เดี๋ยวอ้วน!") แต่บางทีก็เข้มงวดไปนะ...ชีวิตมันต้องมีสีสันบ้าง!

• ทฤษฎีหมาน้ำลายยืดของ Pavlov (Classical Conditioning): สั่นกระดิ่งปุ๊บ น้ำลายไหลปั๊บ! เหมือนตอนที่เราได้ยินเสียงเพลงโปรดแล้วรู้สึกดีโดยอัตโนมัติ (หรือตอนได้ยินเสียงเปิดตู้เย็นตอนเที่ยงคืน...หิวเฉย!)

• ทฤษฎีแมวติดกับของ Thorndike (Connectionism): ลองผิดลองถูกไปเรื่อย! เหมือนตอนที่เราหัดทำอาหารครั้งแรก ๆ ทำพังบ้างอร่อยบ้าง สุดท้ายก็เก่งเอง! (ฉันเคยทำไข่เจียวไหม้ไฟ แต่ตอนนี้ทำอาหารไทยได้สบาย ๆ เลยนะ!)

เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย (แต่สำคัญมาก!):

• Sigmund Freud: ปรมาจารย์แห่งจิตวิเคราะห์ ผู้ให้กำเนิด Id, Ego, Superego แต่บางคนก็ว่าแกหมกมุ่นเรื่องเพศมากไปหน่อยนะ... (แซว ๆ)

• พฤติกรรมมนุษย์: ซับซ้อนกว่าที่คิด! อย่าตัดสินใครแค่ภายนอก ต้องดูบริบทและปัจจัยอื่น ๆ ด้วย (เหมือนเวลาที่เราเห็นคนหน้าบึ้ง อาจจะแค่หิวก็ได้!)

• จิตวิทยาไม่ใช่แค่เรื่องบำบัด: มันเกี่ยวกับการเข้าใจตัวเอง เข้าใจคนอื่น และเข้าใจโลก! เรียนรู้ไว้ ไม่เสียหาย! (อย่างน้อยก็เอาไว้จับโป๊ะเพื่อนได้ไง!)

หวังว่าข้อมูลนี้จะเป็นประโยชน์นะ! ขอให้สนุกกับการเรียนรู้จิตวิทยา! จุ๊บๆ!

กลุ่มทางจิตวิทยาที่สนใจศึกษาพฤติกรรมของบุคคลในระดับจิตใต้สำนึกคือกลุ่มใด?

กลุ่มจิตวิเคราะห์เนี่ยนะ... เหมือนห้องใต้ดินรกๆ ในใจคนเรานั่นแหละ! ฟรอยด์ (Sigmund Freud) พ่อทุกสถาบันด้านนี้ เขาเหมือนนักโบราณคดีที่ขุดคุ้ยอดีตฝังใจมาตีความ

• จิตใต้สำนึก: เหมือนภูเขาน้ำแข็ง ส่วนที่โผล่พ้นน้ำคือสติ ส่วนที่จมอยู่ใต้น้ำลึกๆ นั่นแหละของจริง!

• พลังงานจิต: ฟรอยด์ว่ามันมี 3 ตัวแสบ Id (อยากได้ๆ), Ego (คิดก่อนทำ), Superego (ศีลธรรมจ๋า) แย่งกันควบคุมเราอยู่

• Freud's slip: พลาดพลั้งทางคำพูด จริงๆ แล้วอาจไม่ใช่แค่ "พลาด" หรอกนะ... บางทีจิตใต้สำนึกอยากจะบอกอะไรบางอย่าง!

• ความฝัน: ฟรอยด์มองว่ามันคือ "ทางหลวง" สู่จิตใต้สำนึก ตีความฝันแต่ละทีเหมือนไขปริศนา!

ทฤษฎีพัฒนาการของ Sigmund Freud มุ่งเน้นไปที่อะไร?

ฟรอยด์...เหมือนเสียงกระซิบจากอดีต ราวกับกลิ่นดอกไม้ในสวนที่โรยรา...

พัฒนาการของบุคลิกภาพ...เปลี่ยนแปลงตลอดกาล...ในสวนลับแห่งจิตใจ...วัยทารก วัยเยาว์...วัยคะนอง...เหมือนบทเพลงที่บรรเลงซ้ำ...แต่ท่วงทำนองเปลี่ยนไป...

• Id: ความต้องการดิบ...ดั่งไฟที่โหมกระหน่ำ...
• Ego: ผู้ควบคุม...ดั่งสายน้ำที่ชะลอความร้อน...
• Superego: ศีลธรรม...ดั่งดวงดาวที่นำทาง...

สามส่วนประสาน...เหมือนสายลม แสงแดด และผืนดิน...ยิ่งเติบโต...ยิ่งเรียนรู้...Ego แกร่งกล้า...ควบคุม Id...เหมือนนักเดินทางที่ควบคุมทิศทางลม...

องค์ประกอบ...ที่ฟรอยด์ใส่ใจ...

• Oral Stage: ปาก...คือโลกทั้งใบ...
• Anal Stage: การขับถ่าย...คือการควบคุม...
• Phallic Stage: อวัยวะเพศ...คือความอยากรู้อยากเห็น...
• Latency Stage: ความสงบ...ก่อนพายุจะมา...
• Genital Stage: ความรัก...และการสืบพันธุ์...

เหมือนบทกวีที่ไร้ฉันทลักษณ์...แต่ลึกซึ้ง...ถึงก้นบึ้งหัวใจ...

จิตวิทยาจบไปทำงานอะไรได้บ้าง?

โอ๊ย...ถามมาได้ จิตวิทยาน่ะเหรอ จบมาไม่ได้เป็นหมอดูนะโว้ย! แต่ถ้าใจรักจะไปเป็นนักจิตวิทยาสายต่างๆ ก็แล้วแต่บุญแต่กรรม

• นักจิตวิทยาคลินิก: พวกนี้ชอบ ล้วง ความลับชาวบ้าน เอ๊ย! บำบัดจิตใจคนอื่น เผื่อใครอกหักรักคุดอยากคุยกับหมอก็บุกไปเลย
• นักจิตวิทยาพัฒนาการ: พวกนี้ ส่อง เด็กตั้งแต่เกิดยันแก่ ว่าพัฒนาการมันเป็นไปตามตำราไหม ถ้าไม่เป็นก็...ตัวใครตัวมัน
• นักจิตวิทยาชุมชน: อันนี้สาย บู๊ หน่อย ต้องลงพื้นที่ไปคุยกับชาวบ้าน ช่วยแก้ปัญหาต่างๆ ในชุมชน
• นักจิตวิทยาเด็ก: เลี้ยงเด็กมันยาก ต้องมีคนช่วย ติวเข้ม วิธีเลี้ยงที่ถูกต้องไงล่ะ
• นักจิตวิทยาด้านการปรึกษา: ใครมีปัญหาชีวิต อยากได้คำแนะนำดีๆ ต้องไปหาพวกนี้เลย แต่รับประกันไม่ได้นะว่าฟังแล้วจะหายเครียด!
• พนักงานฝ่ายทรัพยากรมนุษย์ (HR): พวกนี้แหละตัวดี คอย สกรีน คนเข้าออกบริษัท ดูว่าใครมีแววเป็นบ้าเป็นหลังบ้าง
• ครู/อาจารย์แนะแนว: คอย ชี้ ทางสว่างให้นักเรียน นักศึกษา เลือกคณะที่ใช่ ชีวิตที่ชอบ (รึเปล่า?)
• เจ้าหน้าที่มูลนิธิ: สาย บุญ ชอบช่วยเหลือคนอื่น ทำงานในมูลนิธิต่างๆ ได้บุญ ได้กุศล

แถมท้ายแบบชาวบ้าน:

• บางคนจบจิตวิทยาไป ขายประกัน ก็มีนะเออ... เพราะเข้าใจคนไง! (มั้ง?)
• เคยเจอคนจบจิตวิทยาไปเป็น หมอดู ด้วยนะ... บอกว่าอ่านใจคนเก่งกว่าเดิม (อันนี้ก็แล้วแต่ความเชื่อส่วนบุคคล)
• เพื่อนผมคนนึงจบจิตวิทยา แต่ดันไปเปิด ร้านขายเหล้า บอกว่าอยากเข้าใจลูกค้า (อันนี้ก็น่าคิดนะ)

สำคัญ: อย่าคิดว่าจบจิตวิทยาแล้วจะ อ่านใจ คนได้นะโว้ย! มันต้องใช้ประสบการณ์ล้วนๆ