ทำยังไงให้ฟันผุ

อาหารฟันผุ: สาเหตุและการดูแลรักษาช่องปาก

การเลือกรับประทานอาหารและดูแลสุขภาพช่องปากอย่างถูกวิธีช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดปัญหาช่องปาก หลีกเลี่ยงอาหารทำลายเคลือบฟันเพื่อป้องกันอาการปวดฟันและรักษาเนื้อฟันให้แข็งแรง

ฟันผุเกิดจากอะไร และทำไมอาหารจึงเป็นตัวแปรสำคัญ

คำถามที่ว่าทำยังไงให้ฟันผุนั้นสามารถมองได้หลายแง่มุม แต่โดยพื้นฐานแล้วฟันผุไม่ได้เกิดขึ้นจากสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งเพียงอย่างเดียว หากแต่เป็นผลลัพธ์ของปัจจัยร่วมระหว่างเชื้อแบคทีเรียในช่องปาก พฤติกรรมการดูแลความสะอาด และประเภทของอาหารที่ทำให้ฟันผุที่เราบริโภคเข้าไปในแต่ละวัน

พูดให้เข้าใจง่ายคือ ในปากของเรามีแบคทีเรียอาศัยอยู่ตามธรรมชาติ และเมื่อเราทานอาหารที่มีน้ำตาลหรือแป้งสูง แบคทีเรียเหล่านี้จะย่อยสลายน้ำตาลแล้วผลิตกรดออกมาทำลายแร่ธาตุบนผิวเคลือบฟัน (Enamel) ปัญหาคือหลายคนไม่ทันสังเกตว่าค่าความเป็นกรดด่างในปากที่ลดต่ำลงกว่าระดับ pH 5.5 จะเริ่มละลายแร่ธาตุออกจากผิวฟันทันที ความเสียหายสะสมนี้เองที่ทำให้ฟันเป็นรูและลุกลามจนปวดฟันในที่สุด

ลิสต์อาหารฟันผุและเครื่องดื่มที่ทำลายเคลือบฟันอย่างรวดเร็ว

การรู้จักกลุ่มอาหารที่เสี่ยงต่อฟันผุและควรหลีกเลี่ยงเป็นขั้นตอนแรกของวิธีป้องกันฟันผุเพื่อสุขภาพช่องปาก เพราะอาหารบางชนิดไม่ได้แค่มีน้ำตาลสูงเท่านั้น แต่ยังมีฤทธิ์เป็นกรดหรือมีความเหนียวติดซอกฟันนานกว่าปกติ ทำให้เชื้อแบคทีเรียมีเวลาสร้างกรดทำลายฟันได้ต่อเนื่องหลายชั่วโมง

เอาเข้าจริง ผมเคยคิดมาตลอดว่าแค่ไม่กินลูกอมฟันก็ไม่ผุแล้ว แต่ความจริงคือเครื่องดื่มที่เราจิบระหว่างวันต่างหากที่เป็นตัวการเงียบ (และหลายคนก็ติดนิสัยนี้เหมือนผมในอดีต) เพราะการจิบทีละนิดทำให้ช่องปากตกอยู่ในสภาวะกรดตลอดเวลา โดยการบริโภคน้ำตาลอิสระเกินกว่า 10% ของพลังงานทั้งหมดต่อวันจะเพิ่มความเสี่ยงฟันผุอย่างมีนัยสำคัญ แต่ยังมีปัจจัยลับอีกอย่างที่ทำให้ฟันพังไวกว่าการกินน้ำตาลเสียอีก - ผมจะเฉลยให้ฟังในส่วนพฤติกรรมการกินด้านล่างนี้

1. น้ำอัดลมและน้ำหวาน

น้ำอัดลมและน้ำหวานจัดเป็นศัตรูตัวฉกาจอันดับต้นๆ ของฟัน เพราะรวมเอาทั้งปริมาณน้ำตาลมหาศาลและกรดคาร์บอนิกหรือกรดฟอสฟอริกไว้ในแก้วเดียว เครื่องดื่มกลุ่มนี้มักมีค่า pH ต่ำกว่า 3.0 ซึ่งมีความเป็นกรดสูงพอที่จะกัดกร่อนผิวเคลือบฟันให้บางลงได้โดยตรงแม้จะยังไม่มีแบคทีเรียเข้ามามีส่วนร่วมก็ตาม

2. ผลไม้รสเปรี้ยวจัด

แม้ผลไม้จะดีต่อสุขภาพร่างกาย แต่ผลไม้รสเปรี้ยวจัดอย่างมะนาว ส้ม หรือสับปะรด มีกรดซิตริกเข้มข้นที่จัดเป็นอาหารทำลายเคลือบฟันได้ไม่แพ้น้ำอัดลม การทานผลไม้กลุ่มนี้บ่อยๆ หรืออมไว้ในปากนานเกินไปจะทำให้เคลือบฟันอ่อนตัวลงและเกิดอาการเสียวฟันตามมาได้ง่าย

3. ไอศกรีมและขนมหวาน

ไอศกรีม เค้ก และขนมหวานต่างๆ เป็นอาหารฟันผุที่อุดมไปด้วยน้ำตาลทรายและไขมันที่เกาะติดบนผิวฟันได้ดี เมื่อน้ำตาลตกค้างตามร่องฟัน แบคทีเรียจะเปลี่ยนน้ำตาลเป็นกรดทันที ยิ่งไปกว่านั้น ความเย็นจัดของไอศกรีมยังกระตุ้นให้ผู้ที่เคลือบฟันเริ่มสึกหรอรู้สึกเสียวฟันจี๊ดขึ้นมาอย่างชัดเจน

4. อาหารแข็ง โดยเฉพาะน้ำแข็ง

หลายคนชอบเคี้ยวน้ำแข็งเล่นหลังดื่มน้ำหมดแก้วโดยไม่รู้ว่านี่คือพฤติกรรมเสี่ยงที่ทำให้ฟันบิ่นหรือเกิดรอยร้าวขนาดเล็กบนเคลือบฟัน รอยร้าวที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่าเหล่านี้จะกลายเป็นช่องทางชั้นดีให้กรดและแบคทีเรียแทรกซึมเข้าไปทำลายเนื้อฟันชั้นในจนเกิดฟันผุที่รักษายาก

5. ชา และกาแฟ

ชาและกาแฟมีสารแทนนินที่ทำให้เกิดคราบเหลืองบนผิวฟัน และหากเป็นเมนูปรุงสำเร็จอย่างชาเย็นหรือกาแฟเย็นที่ใส่นมข้นหวานและน้ำตาลปริมาณมาก ก็จะกลายเป็นแหล่งอาหารชั้นดีของแบคทีเรีย นอกจากนี้คาเฟอีนยังมีฤทธิ์ลดการหลั่งน้ำลาย ทำให้ปากแห้งและขาดตัวช่วยตามธรรมชาติในการชะล้างกรด

6. ผลไม้อบแห้ง

ผลไม้อบแห้งอย่างลูกเกด มะม่วงอบแห้ง หรือกล้วยตาก ดูเหมือนจะเป็นของว่างเพื่อสุขภาพ แต่กระบวนการอบแห้งทำให้น้ำตาลเข้มข้นขึ้นและมีเนื้อสัมผัสที่เหนียวหนึบ เศษผลไม้เหล่านี้จึงกลายเป็นอาหารฟันผุที่มักเข้าไปติดแน่นตามซอกฟันและร่องฟันกราม ทำให้แปรงออกได้ยากและปล่อยน้ำตาลให้แบคทีเรียย่อยได้นานหลายชั่วโมง

พฤติกรรมการกินที่ทำลายเคลือบฟันโดยไม่รู้ตัว

ความถี่ในการรับประทานอาหารส่งผลเสียต่อฟันมากกว่าปริมาณน้ำตาลที่ทานในแต่ละครั้ง เพราะทุกครั้งที่เรานำอาหารเข้าปาก ค่าความเป็นกรดในช่องปากจะพุ่งสูงขึ้นและต้องใช้เวลาประมาณ 30 ถึง 60 นาทีกว่าที่น้ำลายจะปรับสมดุลกลับมาเป็นปกติได้

นี่คือปัจจัยลับที่ผมเกริ่นไว้ตอนต้น - ความถี่ของการกินจุบจิบตลอดทั้งวันต่างหากที่อันตรายที่สุด พูดตามตรง สมัยก่อนผมเคยทำงานไปจิบชานมไปทั้งบ่าย ผลคือฟันกรามผุทะลุโพรงประสาทจนต้องรักษารากฟันและเสียเงินไปหลายหมื่นบาท ความเจ็บปวดตอนปวดฟันกลางดึกมันทรมานจนนอนไม่หลับเลยทีเดียว หลายคนเชื่อว่าแค่เปลี่ยนมากินน้ำอัดลมสูตรไม่มีน้ำตาลแล้วฟันจะไม่ผุ แต่ความจริงคือกรดในเครื่องดื่มเหล่านั้นยังคงเป็นอาหารทำลายเคลือบฟันที่กัดกร่อนเคลือบฟันอยู่ดี หากคุณจิบเครื่องดื่มหรือทานขนมทุกชั่วโมง น้ำลายจะไม่มีโอกาสฟื้นฟูแร่ธาตุคืนสู่ผิวฟันเลยแม้แต่นาทีเดียว

4 ขั้นตอน การแปรงฟันอย่างถูกต้อง เพื่อป้องกันฟันผุ

การแปรงฟันที่ถูกวิธีด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เป็นวิธีป้องกันฟันผุและเกราะป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงสุด เพราะช่วยกำจัดคราบจุลินทรีย์และคืนแร่ธาตุกลับสู่ผิวฟัน การแปรงฟันวันละสองครั้งด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์สามารถลดความเสี่ยงในการเกิดฟันผุได้ถึง 24% เมื่อเทียบกับการใช้ยาสีฟันที่ไม่มีฟลูออไรด์

จากประสบการณ์ที่ผมเคยแปรงฟันแรงๆ เพราะคิดว่าจะช่วยให้ฟันสะอาดขึ้น ผลปรากฏว่าคอฟันสึกจนเสียวฟันเวลาดื่มน้ำเย็น หมอฟันจึงแนะนำให้เปลี่ยนมาใช้วิธีแปรงแบบขยับปัดที่นุ่มนวลและทำตามขั้นตอนอย่างใจเย็น ซึ่งช่วยลดปัญหาคราบหินปูนและฟันผุซ้ำซากได้อย่างชัดเจน

ขั้นตอนการแปรงฟันอย่างถูกต้องทำได้ดังนี้: 1. วางขนแปรงทำมุม 45 องศากับแนวเหงือก โดยให้ปลายขนแปรงชี้เข้าไปในร่องเหงือกเล็กน้อย 2. ขยับแปรงไปมาสั้นๆ เบาๆ ประมาณ 4-5 ครั้ง แล้วปัดขนแปรงลงสำหรับฟันบน หรือปัดขึ้นสำหรับฟันล่าง ทำต่อเนื่องให้ครบทุกซี่ทั้งด้านนอกและด้านใน 3. แปรงด้านบดเคี้ยวของฟันกรามโดยวางขนแปรงตั้งฉากกับหน้าตัดฟัน แล้วถูไปมาตามแนวฟันให้ทั่วถึง 4. แปรงลิ้นเบาๆ เพื่อกำจัดแบคทีเรียสะสมและลดกลิ่นปาก จากนั้นบ้วนฟองยาสีฟันออกโดยไม่ต้องบ้วนน้ำตามมากเกินไปเพื่อให้ฟลูออไรด์เคลือบฟันต่อ ข้อควรระวัง: หากเพิ่งทานอาหารที่มีรสเปรี้ยวจัดหรือดื่มน้ำอัดลม ควรบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าทันทีและรออย่างน้อย 30 นาทีจึงค่อยแปรงฟัน เพื่อป้องกันไม่ให้ขนแปรงขัดถูผิวเคลือบฟันที่กำลังอ่อนตัวจากกรดจนสึกหรอหนักกว่าเดิม

เปรียบเทียบระดับความเสี่ยงของกลุ่มอาหารทำลายเคลือบฟัน

เครื่องดื่มรสหวานและน้ำอัดลม

- สั้นหากดื่มรวดเดียว แต่จะยาวนานมากหากใช้วิธีจิบต่อเนื่องระหว่างวัน

- มีทั้งน้ำตาลสูงและกรดเข้มข้นที่ละลายแร่ธาตุบนเคลือบฟันได้ทันทีที่ดื่ม

- ใช้หลอดดูดเพื่อลดการสัมผัสผิวฟันโดยตรง และบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าทันทีหลังดื่ม

ขนมหวานและผลไม้อบแห้ง

- นานหลายชั่วโมง เนื่องจากเนื้อสัมผัสเหนียวหนึบและละลายน้ำลายได้ช้า

- น้ำตาลเข้มข้นเกาะติดแน่นตามซอกฟัน ทำให้แบคทีเรียผลิตกรดโจมตีฟันได้ต่อเนื่อง

- ทานพร้อมมื้ออาหารหลักและใช้ไหมขัดฟันทำความสะอาดซอกฟันทุกครั้งหลังทาน

ผลไม้รสเปรี้ยวและอาหารแข็ง

- ปานกลาง ขึ้นอยู่กับการเคี้ยวและการหลั่งน้ำลายมาช่วยปรับสมดุลความเป็นกรด

- กรดธรรมชาติกัดกร่อนเคลือบฟันให้บางลง ส่วนของแข็งทำให้ฟันเกิดรอยร้าวขนาดเล็ก

- เลี่ยงการเคี้ยวน้ำแข็งเด็ดขาด และรอ 30 นาทีหลังทานผลไม้เปรี้ยวก่อนแปรงฟัน

บทเรียนราคาแพงของต้น พนักงานออฟฟิศย่านอโศกกับนิสัยจิบชานม

ต้น พนักงานกราฟิกวัย 29 ปีในกรุงเทพฯ มักสั่งชานมไข่มุกและขนมกรุบกรอบมาวางข้างโต๊ะทำงานทุกบ่ายเพื่อแก้เครียดและแก้ง่วง เขาแปรงฟันทุกเช้าเย็นเป็นประจำจึงมั่นใจว่าสุขภาพฟันของตัวเองแข็งแรงดี

ช่วงแรกต้นเริ่มรู้สึกเสียวฟันเวลาดื่มน้ำเย็นจัด แต่เขาคิดว่าเป็นอาการปกติและซื้อยาสีฟันลดอาการเสียวฟันมาใช้เองโดยไม่ไปพบทันตแพทย์ จนกระทั่งผ่านไปหกเดือน อาการเสียวฟันกลายเป็นปวดตุบๆ จนทำงานไม่ได้

เมื่อไปตรวจที่คลินิก ทันตแพทย์พบว่าฟันกรามล่างของต้นผุลึกถึงโพรงประสาทถึงสองซี่ สาเหตุหลักมาจากการจิบน้ำหวานตลอดทั้งวันทำให้ปากมีสภาพเป็นกรดตลอดเวลา แปรงฟันอย่างเดียวจึงเอาไม่อยู่

ต้นต้องเสียค่ารักษารากฟันและครอบฟันไปเกือบ 25,000 บาท หลังจากนั้นเขาจึงเปลี่ยนมาดื่มน้ำเปล่าแทนน้ำหวานระหว่างวัน และใช้ไหมขัดฟันทุกคืน ทำให้ตรวจสุขภาพฟันในรอบปีถัดมาไม่พบฟันผุเพิ่มเลย