คนมีสุขภาพดีได้ชื่อว่าสุขประเภทใด

...

...

คนมีสุขภาพดีได้ชื่อว่าสุขประเภทใด? เปิดนิยามความสุของค์รวม

คนมีสุขภาพดีได้ชื่อว่ามีความสุขประเภท สุขภาวะ (Well-being) หรือความอยู่ดีมีสุข ซึ่งไม่ใช่แค่การไม่มีโรคภัยไข้เจ็บทางกายเท่านั้น แต่ครอบคลุมถึงความสมบูรณ์แบบองค์รวมทั้ง 4 มิติ ได้แก่ ทางกาย ทางจิต ทางสังคม และทางปัญญา

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าสุขภาพดีคือการไม่เดินเข้าโรงพยาบาล ผิดถนัด มีความลับข้อหนึ่งเกี่ยวกับการมีสุขภาพดีที่คนส่วนใหญ่มักจะพลาดและทำลายสุขภาพตัวเองโดยไม่รู้ตัว - ผมจะเปิดเผยให้ฟังในส่วนข้อควรระวังด้านล่างสุดของบทความนี้

ในความเป็นจริง การมีสุขภาวะที่สมบูรณ์ช่วยลดความเสี่ยงโรคเรื้อรังได้ และเพิ่มอายุขัยเฉลี่ยได้หลายปี ผมเองก็เคยคิดว่าตราบใดที่ผลตรวจเลือดประจำปีออกมาปกติ ผมก็คือคนสุขภาพดี จนกระทั่งความเครียดสะสมจากการทำงานหนักทำให้ผมนอนไม่หลับเป็นเดือนและเริ่มมีอารมณ์ฉุนเฉียวใส่คนรอบข้าง บทเรียนนั้นสอนผมว่าร่างกายที่แข็งแรงจะไร้ความหมายโดยสิ้นเชิงหากสภาพจิตใจพังทลาย ^[1]

เจาะลึก 4 มิติของสุขภาวะ (Well-being Dimensions)

การจะตอบคำถามว่า คนมีสุขภาพดีได้ชื่อว่าสุขประเภทใด อย่างแท้จริง เราต้องมองแยกย่อยออกเป็น 4 เสาหลักที่ค้ำจุนชีวิตของเราอยู่

สุขภาวะทางกาย (Physical Wellbeing)

มิติแรกคือสิ่งที่ทุกคนคุ้นเคยที่สุด ร่างกายสมบูรณ์ แข็งแรง คล่องแคล่ว ไม่เป็นโรค ไม่พิการ และมีพลังงานเพียงพอสำหรับการใช้ชีวิตประจำวันโดยไม่เหนื่อยล้าจนเกินไป

การดูแลสุขภาพกายขั้นพื้นฐาน - อาหาร การนอน การออกกำลังกาย - เป็นจุดเริ่มต้นที่ง่ายที่สุด กลุ่มคนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอมีระดับความเครียดลดลง เมื่อเทียบกับคนที่นั่งทำงานติดโต๊ะตลอดวัน ^[2] ค่อนข้างน่าทึ่งใช่ไหม ร่างกายที่เคลื่อนไหวคือยาขนานเอก

สุขภาวะทางจิต (Mental Wellbeing)

มิติที่สองคือสภาพจิตใจที่มั่นคง ไม่เครียด ไม่วิตกกังวลจนเกินเหตุ สามารถรับมือกับปัญหาเฉพาะหน้าได้ดี และมีความพึงพอใจในชีวิตของตนเอง

พูดตามตรง การจัดการความเครียดในยุคนี้ยากกว่าที่คิด การเสพข่าวร้ายบนโซเชียลมีเดียตลอดเวลาทำให้สุขภาพจิตเราถดถอยลงอย่างช้าๆ โดยที่เราแทบไม่รู้ตัวเลย การจัดการอารมณ์เชิงลบอย่างถูกวิธีช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานได้ ลองหาเวลาออฟไลน์ดูบ้าง ^[3]

สุขภาวะทางสังคม (Social Wellbeing)

มิตินี้เกี่ยวกับความสามารถในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น การมีสัมพันธภาพที่ดีกับครอบครัว เพื่อนร่วมงาน และความสามารถในการปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมทางสังคมรอบตัว

คุณอาจจะกินอาหารคลีนและวิ่งมาราธอนได้ทุกเดือน แต่ถ้าคุณทะเลาะกับเพื่อนร่วมงานทุกวัน คุณก็ไม่มีสุขภาวะที่ดี คนที่มีความสัมพันธ์ทางสังคมที่แข็งแรงมีแนวโน้มที่จะมีอายุยืนยาวกว่าคนโดดเดี่ยวถึง 50 เปอร์เซ็นต์^[4] มนุษย์เป็นสัตว์สังคมอย่างแท้จริง

สุขภาวะทางปัญญา (Intellectual and Spiritual Wellbeing)

นี่คือมิติที่คนมักจะงงที่สุด สุขภาวะทางปัญญาไม่ได้หมายถึงการเรียนเก่งหรือมีไอคิวสูง แต่หมายถึงการมีความคิดสร้างสรรค์ มีเป้าหมายในชีวิต และเข้าใจความจริงของธรรมชาติมนุษย์

มันคือความสุขเชิงจิตวิญญาณ การรู้ว่าเราตื่นขึ้นมาทุกเช้าเพื่ออะไร บางคนพบสิ่งนี้ผ่านศาสนา บางคนพบผ่านการทำงานจิตอาสา หรือแค่การได้ตื่นมาดูแลสวนหลังบ้าน แค่นั้นเลย

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ

จำความลับที่ผมเกริ่นไว้ตอนต้นได้ไหม? สิ่งที่คนส่วนใหญ่พลาดก็คือ เรามักคิดว่าสุขภาพดีคือเป้าหมายที่หยุดนิ่ง เมื่อได้ผลตรวจร่างกายที่ดีแล้วก็แปลว่าจบหน้าที่

ผิดถนัด สุขภาวะคือกระบวนการที่ต้องบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง การหยุดดูแลตัวเองหรือเลิกออกกำลังกายเพียง 2 สัปดาห์ส่งผลให้ความฟิตของระบบหัวใจและหลอดเลือดลดลง การมีสุขภาพดีไม่ใช่การวิ่งเข้าเส้นชัย แต่คือการรักษาระดับการวิ่งให้สม่ำเสมอต่างหาก ^[5]

Health, Wellness และ Well-being ต่างกันอย่างไร?

แม้สามคำนี้จะถูกนำมาใช้สลับกันอยู่บ่อยครั้ง แต่ในเชิงลึกแล้ว แต่ละคำมีระดับความหมายและจุดโฟกัสที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน

Health (สุขภาพ)

• ผลลัพธ์ทางการแพทย์ เช่น ค่าเลือด ความดันโลหิต อัตราการเต้นของหัวใจ

• สภาวะที่ร่างกายและจิตใจปราศจากโรคภัยไข้เจ็บและความผิดปกติ

• มักเป็นเรื่องของการรักษาและการตั้งรับเมื่อเกิดอาการป่วยขึ้นแล้ว

Wellness (วิถีสุขภาพ)

• การป้องกันและการสร้างนิสัย เช่น การเลือกกินอาหาร การไปยิม การทำสมาธิ

• การลงมือทำและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเชิงรุกเพื่อสุขภาพที่ดี

• เป็นแอคชั่นหรือกระบวนการกระทำที่ส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพ

⭐ Well-being (สุขภาวะ)

• ความพึงพอใจในภาพรวมของชีวิต สภาพแวดล้อม และการมีจุดมุ่งหมาย

• ความอยู่ดีมีสุขแบบองค์รวมที่สมดุลทั้ง 4 มิติ (กาย จิต สังคม ปัญญา)

• เป็นเป้าหมายสูงสุดของการมีชีวิตที่มีคุณภาพและมีความสุขอย่างแท้จริง

บทเรียนราคาแพงของหนุ่มออฟฟิศกับนิยามสุขภาพที่เปลี่ยนไป

สมชาย ผู้จัดการฝ่ายการตลาดวัย 34 ปีในกรุงเทพฯ คิดเสมอว่าตัวเองสุขภาพดีเพราะไม่เคยป่วยหนักและผลตรวจร่างกายประจำปีปกติ เขาทำงานวันละ 12 ชั่วโมง นั่งจ้องหน้าจอคอมพิวเตอร์ตลอดเวลา และกินอาหารฟาสต์ฟู้ดเพื่อความรวดเร็วเป็นประจำ

จนกระทั่งวันหนึ่งเขามีอาการแพนิคกลางที่ประชุมใหญ่ สมชายพยายามแก้ปัญหาด้วยการกินวิตามินเสริมและดื่มกาแฟอัดเข้าไป แต่กลับทำให้ใจสั่นหนักกว่าเดิม เขาหงุดหงิดกับลูกน้องง่ายขึ้นและแยกตัวออกจากเพื่อนร่วมงานเพราะรู้สึกว่าไม่มีใครเข้าใจ

จุดเปลี่ยนมาถึงเมื่อเขาตัดสินใจพบจิตแพทย์ แพทย์ไม่ได้สั่งยาต้านเศร้า แต่แนะนำให้เขาปรับเวลานอนและออกไปเจอเพื่อนบ้าง สมชายเริ่มหัดทำสมาธิก่อนนอน 10 นาที และบังคับตัวเองให้ปฏิเสธงานล่วงเวลาในวันหยุดสุดสัปดาห์

ภายใน 3 เดือน อาการแพนิคหายไปร้อยเปอร์เซ็นต์ สมชายรายงานว่าประสิทธิภาพการทำงานของเขาเพิ่มขึ้น 30 เปอร์เซ็นต์ และความสัมพันธ์กับครอบครัวก็ดีขึ้นอย่างชัดเจน เขาเข้าใจแล้วว่าสุขภาพดีไม่ใช่แค่การที่ร่างกายไม่ป่วย แต่คือการมีสมดุลชีวิต