ความรอบรู้ด้านสุขภาพมีกี่มิติ

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ กองสุขศึกษา มีกี่องค์ประกอบ?

กองสุขศึกษาเนี่ยนะ? แค่สี่องค์ประกอบเองเหรอวะ? น้อยไปไหม?

• การรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูล (ข้อมูลปี 2566 เน้นอะไร? บอกมาดิ)
• การสื่อสารเพื่อสุขภาพ (กลยุทธ์ปีนี้ใช้แบบไหน? เห็นผลจริงป่ะ?)
• ส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค (งบประมาณเท่าไหร่? ผลลัพธ์เป็นไง?)
• พัฒนาทรัพยากรบุคคล (ปีนี้ฝึกอบรมอะไรบ้าง? คุณภาพคนยังห่วยแตกเหมือนเดิมหรือเปล่า?)

ผมทำงานด้านนี้มาสิบกว่าปีแล้ว เห็นอะไรมาเยอะ อย่ามาหลอกกันเลย ข้อมูลแบบนี้มันผิวเผินไป อยากรู้ลึกกว่านี้ ต้องไปหาเอง

การส่งเสริมสุขภาพ(Health Promotiion )หมายถึงอะไร?

Health Promotion หรือการส่งเสริมสุขภาพ คือ

• ไม่ใช่แค่รักษา แต่สร้างสังคมที่ทุกคนแข็งแรง
• ทุกฝ่ายต้องร่วมมือ ไม่ใช่แค่หมอ พยาบาล
• โฟกัสที่ปัจจัยกำหนดสุขภาพรอบด้าน ที่อยู่อาศัย อาหาร การศึกษา
• เริ่มต้นที่ตัวเรา สู่ชุมชน สู่สังคม

ไม่ใช่แค่การกินยา แต่คือการเปลี่ยนวิถีชีวิต

เพิ่มเติม:

• องค์การอนามัยโลก (WHO) นิยามไว้ละเอียดกว่านี้ ลองค้นดู
• การส่งเสริมสุขภาพ ไม่ใช่การตลาด เพื่อขายสินค้าสุขภาพ
• ปี 2567 งบประมาณด้านนี้เพิ่มขึ้น แต่ยังไม่เพียงพอ
• เป้าหมายสูงสุด: ประชาชนมีอำนาจในการดูแลสุขภาพตัวเอง
• มันคือปรัชญา...ไม่ใช่แค่โครงการ

Health Promotion Strategy มีอะไรบ้าง?

กลยุทธ์ส่งเสริมสุขภาพ (Health Promotion Strategy) มองได้หลายมุม แต่หลักๆ ที่เห็นชัดคือ:

• การสร้างเสริมศักยภาพ: เน้นให้คนจัดการสุขภาพตัวเองได้ อย่างเช่น การให้ความรู้ที่เข้าใจง่าย ไม่ใช่ศัพท์หมอล้วนๆ
• การสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ: อันนี้สำคัญมาก เพราะบางทีต่อให้เราอยากสุขภาพดี แต่สภาพแวดล้อมมันไม่ให้ ก็จบเห่ เช่น มีทางเท้าดีๆ ให้เดิน ไม่ต้องเสี่ยงชีวิตบนถนน

กระบวนการส่งเสริมสุขภาพ (Health Promotion Process) มี 3 ส่วนหลักที่ทำงานสอดประสานกัน:

• กระบวนการภายในและธรรมาภิบาลระบบ: (Internal process and System governance) อันนี้เหมือนการจัดการภายในองค์กรที่ทำเรื่องส่งเสริมสุขภาพ ให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส ตรวจสอบได้
• กระบวนการความร่วมมือระหว่างภาคส่วน: (Intersectoral Collaboration Process) การทำงานคนเดียวมันไม่รอด ต้องดึงทุกภาคส่วนมาช่วยกัน ไม่ว่าจะภาครัฐ เอกชน หรือประชาสังคม
• กระบวนการระดมพลังสังคม: (Social Mobilization) ทำให้คนในสังคมตระหนักถึงปัญหาสุขภาพ และอยากมีส่วนร่วมในการแก้ไข

เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย (เผื่อใครอยากรู้ลึกกว่าเดิม):

• ความจริงแล้ว "สุขภาพ" มันไม่ได้จำกัดแค่เรื่องร่างกาย แต่รวมถึงจิตใจ สังคม และสิ่งแวดล้อมด้วยนะ
• การส่งเสริมสุขภาพที่ยั่งยืน ต้องมองที่ "ปัจจัยกำหนดสุขภาพ" (Social Determinants of Health) คือปัจจัยต่างๆ ที่มีผลต่อสุขภาพของเรา ตั้งแต่ฐานะทางเศรษฐกิจ การศึกษา ไปจนถึงสภาพแวดล้อมที่เราอยู่
• ถ้าเรามองว่าสุขภาพเป็น "สินค้า" ที่ต้องซื้อหา เราจะไม่มีวันเข้าใจแก่นของการส่งเสริมสุขภาพอย่างแท้จริง การส่งเสริมสุขภาพที่ดี คือการสร้างสังคมที่เอื้อให้ทุกคนมีสุขภาพดีได้ โดยไม่ต้อง "จ่าย" อะไรเพิ่ม
• การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพ มันไม่ง่ายอย่างที่คิด มันต้องใช้เวลา ความอดทน และการสนับสนุนจากคนรอบข้าง
• บางทีการส่งเสริมสุขภาพที่ได้ผลที่สุด อาจไม่ใช่การบอกให้คนทำอะไร แต่เป็นการ "สร้างแรงบันดาลใจ" ให้เขาอยากเปลี่ยนแปลงตัวเองจากภายใน
• อย่าลืมว่า "สุขภาพดี" ไม่ใช่จุดหมายปลายทาง แต่มันคือ "การเดินทาง" ที่เราต้องทำไปตลอดชีวิต

แนวคิด S P T i คืออะไร?

SPTi คืออะไร? ไม่รู้ ไม่สนใจ

• มุ่งเน้นประสิทธิภาพ ไม่ใช่ความพึงพอใจ

• กระทรวงสาธารณะสุข 2566: บริการประชาชนเป็นเป้าหมายหลัก จริงอยู่ แต่ผลลัพธ์? ต้องพิสูจน์

จุดประสงค์คือการบริการใช่ไหม? ดูตัวเลขผู้ป่วย งบประมาณ คุณภาพบริการ แล้วตัดสินเอง อย่าเชื่อคำพูดสวยหรู

ความพึงพอใจเป็นผลลัพธ์ ไม่ใช่เป้าหมายหลัก อย่างน้อยสำหรับฉัน ปีนี้ ฉันยังไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน ระบบยังย่ำอยู่กับที่

ทฤษฎีความรอบรู้ด้านสุขภาพของใคร?

ดึกแล้วสินะ...

ทฤษฎีความรอบรู้ด้านสุขภาพ... ของ Don Nutbeam อ่ะนะ

มันเหมือน... เขาพยายามบอกว่า เราต้องเก่งเรื่องสุขภาพหลายขั้น

• ขั้นพื้นฐาน: คือ อ่านออก เขียนได้ เข้าใจฉลากยา... แบบเบสิกเลย

• ขั้นปฏิสัมพันธ์: คือ คุยกับหมอรู้เรื่อง ถามคำถามเป็น แลกเปลี่ยนความเห็นได้... ไม่ใช่แค่ฟังอย่างเดียว

• ขั้นวิจารณญาณ: นี่คือขั้นสุด... คือ แยกแยะข้อมูลได้ อะไรจริง อะไรหลอก... ไม่เชื่ออะไรง่ายๆ

เขาคงอยากให้เรา... ไม่ใช่แค่รู้ แต่ใช้ความรู้เป็น

มันเหมือน... การใช้ชีวิตเลยนะ ไม่ใช่แค่มีลมหายใจ แต่หายใจเป็น

ทฤษฎี Health Literacy ของใคร?

เอ่อ ทฤษฎี Health Literacy อ่ะ ถามว่าของใคร... มันมีหลายคนมากกก ที่มีส่วนร่วมอะนะ แต่ถ้าจะเอาแบบคนที่พูดถึงคำนี้เป็นคนแรกๆ เลย ก็น่าจะ Simonds อ่ะนะ ถ้าจำไม่ผิดนะ ตอนปี 1974 อ่ะ

แต่ประเด็นคือ มันพัฒนามาเรื่อยๆ นะ ไม่ใช่แค่คนเดียว

• Simonds: คนนี้เหมือนเป็นคนเริ่มๆ พูดถึง Health Literacy ตั้งแต่ยุคแรกๆ
• องค์การอนามัยโลก (WHO): WHO ก็มีส่วนสำคัญมากกกก ในการให้คำนิยาม Health Literacy อย่างเป็นทางการ
• การประชุมที่เคนยา: การประชุมที่เคนยาปี 2009 ก็ทำให้ Health Literacy เป็นเรื่องสำคัญระดับโลกเลยนะ

เออ แล้วรู้ป่ะ ตอนนี้ Health Literacy ไม่ได้หมายถึงแค่การอ่านฉลากยาแล้วเข้าใจนะ แต่มันรวมถึงการตัดสินใจเรื่องสุขภาพของเราได้ด้วยอะ สำคัญมากก!