ทำยังไงให้ฉี่ออกหลังผ่าตัด

ทำยังไงให้ฉี่ออกหลังผ่าตัด: ฟื้นตัวใน 6-8 ชั่วโมง

หากต้องการทราบว่า ทำยังไงให้ฉี่ออกหลังผ่าตัด ให้เริ่มด้วยการผ่อนคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานและอย่าเบ่งแรง เปิดน้ำไหลหรือฟังเสียงน้ำเพื่อกระตุ้นระบบประสาท ประคบอุ่นบริเวณท้องน้อย 10-15 นาที ปรับท่านั่งหรือนอนให้เป็นธรรมชาติ หากพยายามแล้วยังไม่ได้ภายใน 6-8 ชั่วโมง ควรรีบแจ้งพยาบาลเพื่อประเมินปริมาณปัสสาวะค้างและรับการช่วยเหลือที่เหมาะสม

ทำยังไงให้ฉี่ออกหลังผ่าตัด: คู่มือช่วยเหลือตัวเองเบื้องต้น

อาการปัสสาวะไม่ออกหลังการผ่าตัดอาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยที่ร่างกายต้องเผชิญในห้องผ่าตัด ทั้งผลจากยาสลบ การบล็อกหลัง หรือความเครียดของร่างกาย วิธีช่วยให้ปัสสาวะหลังผ่าตัด ได้ง่ายขึ้นคือการผ่อนคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานและใช้ตัวกระตุ้นจากธรรมชาติ เช่น การฟังเสียงน้ำไหลหรือการประคบอุ่นบริเวณท้องน้อย ซึ่งมักจะได้ผลดีหากทำอย่างใจเย็นและไม่เร่งรัดร่างกายจนเกินไป

อาการปัสสาวะคั่งหลังผ่าตัด (POUR) พบได้บ่อยถึง 5-70% ของผู้ป่วย ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประเภทของการผ่าตัดและวิธีการระงับปวดที่ใช้ ^[1] โดยเฉพาะการผ่าตัดบริเวณช่องท้องส่วนล่างหรือสะโพกที่มักส่งผลกระทบต่อระบบประสาทที่ควบคุมกระเพาะปัสสาวะชั่วคราว การเข้าใจกลไกนี้จะช่วยลดความวิตกกังวล ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้หูรูดกระเพาะปัสสาวะไม่ยอมคลายตัว

ทำไมหลังผ่าตัดถึงฉี่ไม่ออก? สาเหตุที่คุณอาจไม่เคยรู้

สาเหตุหลักของ ทำไมหลังผ่าตัดถึงฉี่ไม่ออก มักมาจากผลข้างเคียงของยาสลบและยาในกลุ่มโอปิออยด์ที่ใช้ระงับปวด ซึ่งจะไปลดการรับรู้ของสมองต่อสัญญาณเตือนเมื่อกระเพาะปัสสาวะเต็ม นอกจากนี้ ยาบล็อกหลังยังทำให้เส้นประสาทบริเวณไขสันหลังส่วนล่างที่ควบคุมกล้ามเนื้อกระเพาะปัสสาวะยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่ ทำให้กล้ามเนื้อผนังกระเพาะปัสสาวะไม่บีบตัวตามปกติแม้จะมีปริมาณปัสสาวะมากแล้วก็ตาม

ในช่วงที่ผมทำงานดูแลผู้ป่วยหลังผ่าตัดมาหลายปี ผมพบว่าความอายก็เป็นปัจจัยสำคัญ - โดยเฉพาะการต้องปัสสาวะบนเตียงโดยมีคนอื่นอยู่ด้วย - ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อหูรูดเกร็งตัวโดยไม่รู้ตัว หลายคนพยายามเรียนรู้ว่า ทำยังไงให้ฉี่ออกหลังผ่าตัด และพยายามเบ่งจนหน้าดำหน้าแดง แต่ผลที่ได้กลับตรงกันข้าม เพราะการเบ่งแรงเกินไปจะยิ่งทำให้กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานตึงเครียดและปิดกั้นทางเดินปัสสาวะให้แคบลงไปอีก

การฟื้นตัวของระบบทางเดินปัสสาวะว่า หลังผ่าตัดกี่ชั่วโมงต้องปัสสาวะ มักใช้เวลาประมาณ 6-8 ชั่วโมงหลังจากการผ่าตัดสิ้นสุดลง หากพ้นระยะนี้ไปแล้วยังไม่มีปัสสาวะออกมา หรือมีความรู้สึกปวดตึงท้องน้อยอย่างมาก อาจนำไปสู่ภาวะกระเพาะปัสสาวะคั่งน้ำเกินกว่า 600 มิลลิลิตร ^[3] ซึ่งเป็นระดับที่อาจส่งผลเสียต่อความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อกระเพาะปัสสาวะในระยะยาวได้

5 เทคนิคธรรมชาติกระตุ้นให้ปัสสาวะออกง่ายขึ้น

หากคุณยังพอขยับตัวได้และพยาบาลอนุญาต การใช้วิธีธรรมชาติเหล่านี้มักช่วยให้ระบบประสาทเริ่มกลับมาสั่งการได้อีกครั้ง

1. ใช้เสียงน้ำไหลกระตุ้นสมอง

การเปิดก๊อกน้ำให้มีเสียงน้ำไหลผ่าน หรือการใช้สมาร์ทโฟนเปิดวิดีโอเสียงน้ำตกและลำธารเป็นเทคนิคที่ง่ายและทรงพลังมาก เสียงเหล่านี้จะกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเทติก (Parasympathetic) ซึ่งมีหน้าที่ควบคุมการพักผ่อนและการขับถ่าย เมื่อสมองได้รับสัญญาณเสียงน้ำ ร่างกายจะเกิดปฏิกิริยาสะท้อนกลับที่ช่วยให้หูรูดกระเพาะปัสสาวะคลายตัวลงโดยอัตโนมัติ

2. การประคบอุ่นและการใช้น้ำอุ่น

ความร้อนช่วยลดการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อได้ดีมาก ลองใช้กระเป๋าน้ำร้อนหรือผ้าชุบน้ำอุ่นประคบบริเวณท้องน้อย (ใต้สะดือลงไป) ประมาณ 10-15 นาที ความร้อนจะช่วยให้กล้ามเนื้อผนังกระเพาะปัสสาวะทำงานได้ดีขึ้น หรือหากได้รับอนุญาตให้เข้าห้องน้ำได้ การราดน้ำอุ่นบริเวณอวัยวะเพศขณะพยายามปัสสาวะจะช่วยกระตุ้นเส้นประสาทส่วนปลายให้ทำงานได้ดีขึ้นอย่างรวดเร็ว

3. ปรับท่าทางให้เป็นธรรมชาติที่สุด

สำหรับผู้ชาย การยืนปัสสาวะจะเป็นท่าที่ร่างกายคุ้นเคยและใช้แรงโน้มถ่วงช่วยได้ดีที่สุด ส่วนผู้หญิง การนั่งบนชักโครกโดยโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อยจะช่วยลดแรงกดทับบริเวณหูรูด หากต้องทำบนเตียง ให้พยายามยกหัวเตียงขึ้นสูงเพื่อให้ร่างกายอยู่ในแนวดิ่งให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

น่าเสียดายที่หลายคนมักได้รับคำแนะนำว่าให้ดื่มน้ำเยอะๆ เพื่อให้ปวดฉี่เร็วขึ้น - แต่ในความเป็นจริง - หากระบบประสาทของคุณยังไม่ฟื้นตัว การอัดน้ำเข้าไปมากเกินไปจะยิ่งทำให้กระเพาะปัสสาวะตึงเปรี๊ยะจนปวดทรมานแต่ฉี่ไม่ออก ผมแนะนำให้จิบน้ำอุ่นช้าๆ เพียงพอให้ร่างกายไม่ขาดน้ำก็พอ แล้วรอให้ยาชาหมดฤทธิ์อย่างแท้จริงจะดีกว่า

เมื่อไหร่ที่อาการฉี่ไม่ออกถือเป็นเรื่องอันตราย?

แม้ภาวะนี้จะพบได้บ่อยแต่คุณไม่ควรมองข้ามสัญญาณเตือนบางอย่างที่บอกว่าร่างกายเริ่มรับไม่ไหวแล้ว หากคุณรู้สึกปวดปัสสาวะอย่างรุนแรงจนทนไม่ได้ ท้องน้อยบวมเป่งคล้ายมีก้อนกลมๆ แข็งๆ อยู่เหนือหัวหน่าว หรือมีอาการเหงื่อออกตัวเย็นและกระสับกระส่าย นั่นคือสัญญาณว่าปัสสาวะคั่งค้างเกินระดับที่ปลอดภัย

โดยทั่วไปพยาบาลจะทำการสแกนกระเพาะปัสสาวะด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง (Bladder Scan) หากพบว่ามีปริมาณปัสสาวะเกิน 400-500 มิลลิลิตร และคุณยังไม่สามารถถ่ายเองได้ภายในระยะเวลาที่กำหนด แพทย์อาจจำเป็นต้องพิจารณาใส่สายสวนปัสสาวะชั่วคราวเพื่อระบายความดันออก ป้องกันไม่ให้เกิดการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อถาวรหรือปัญหาระบบไตตามมา

แทบไม่น่าเชื่อว่าความใจเย็นคือหัวใจหลักของการแก้ปัญหานี้ ยิ่งคุณเครียด กล้ามเนื้อยิ่งเกร็ง ฉี่ก็ยิ่งไม่ออก

การเปรียบเทียบวิธีช่วยระบายปัสสาวะหลังผ่าตัด

วิธีธรรมชาติและการกระตุ้นภายนอก

• อาจใช้เวลานานตั้งแต่ 15 นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง ขึ้นอยู่กับการฟื้นตัวของเส้นประสาท
• ไม่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ
• ไม่เจ็บปวดเลย แต่อาจมีความรู้สึกอึดอัดจากการรอคอยและความตึงของกระเพาะปัสสาวะ

การใส่สายสวนปัสสาวะ (Catheterization)

• เห็นผลทันที ปัสสาวะจะระบายออกได้หมดจดภายในไม่กี่นาที
• มีความเสี่ยงเล็กน้อยจากการนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่ร่างกาย จึงต้องทำด้วยเทคนิคปลอดเชื้ออย่างเคร่งครัด
• รู้สึกขัดหรือเสียวแปลบขณะใส่สายสวน แต่อาการปวดตึงจะหายไปทันทีเมื่อน้ำปัสสาวะไหลออก

เรื่องราวของคุณวิชัย: การเอาชนะความกลัวหลังผ่าตัดไส้เลื่อน

คุณวิชัย พนักงานบริษัทวัย 45 ปีในกรุงเทพฯ เพิ่งเสร็จสิ้นการผ่าตัดไส้เลื่อนด้วยการบล็อกหลัง หลังจากผ่านไป 6 ชั่วโมง เขารู้สึกปวดปัสสาวะมากแต่ไม่สามารถถ่ายออกมาได้เนื่องจากกลัวว่าจะเจ็บแผลผ่าตัดหากต้องออกแรงเบ่ง

เขาลองจิบน้ำตามคำแนะนำเพื่อนบ้านจนท้องอืดและปวดท้องน้อยมากขึ้น พยายามเบ่งบนเตียงอยู่นานเกือบ 30 นาทีแต่ไม่มีปัสสาวะออกมาเลยแม้แต่หยดเดียวจนเริ่มวิตกกังวลและเหงื่อซึมตามหน้าผาก

พยาบาลจึงเข้ามาช่วยปรับหัวเตียงให้สูงขึ้น เปิดคลิปเสียงน้ำตกข้างหู และใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นจัดวางประคบบริเวณท้องน้อย คุณวิชัยพยายามสูดลมหายใจเข้าลึกๆ และบอกตัวเองให้ปล่อยตัวตามสบายโดยไม่สนใจแผล

ในที่สุด หลังจากผ่อนคลายได้เพียง 10 นาที เขาก็สามารถปัสสาวะออกมาได้เองปริมาณมาก ความรู้สึกตึงและปวดหายไปทันที ทำให้เขาไม่ต้องใส่สายสวนปัสสาวะซ้ำและสามารถกลับบ้านได้ตามกำหนดในวันรุ่งขึ้น

ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการให้ความรู้เท่านั้น และไม่สามารถใช้ทดแทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ สภาพร่างกายของแต่ละคนมีความแตกต่างกัน โปรดปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแลคุณโดยตรงเกี่ยวกับอาการหลังผ่าตัด หากคุณมีอาการปวดรุนแรงหรือความผิดปกติใดๆ ควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ทันที