ภูมิคุ้มกันโรคมีกี่ประเภท

โรคจากภูมิคุ้มกัน มีอะไรบ้าง

โรคที่เกิดจากการทำงานผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน มีหลากหลาย จริงๆ แล้วมันซับซ้อนกว่าที่คิดนะ เพราะบางโรคก็เกี่ยวข้องกับการทำงานที่มากเกินไป บางโรคก็ทำงานน้อยเกินไป ลองดูตัวอย่างที่พบได้บ่อยๆ ในปัจจุบัน

• โรคภูมิแพ้: อาการแพ้ต่างๆ เช่น แพ้ละอองเกสร แพ้อาหาร หรือแพ้สัตว์เลี้ยง นี่คือตัวอย่างของระบบภูมิคุ้มกันที่ไวเกินไป ตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่ปกติไม่เป็นอันตราย (ปี 2566 สถาบันโรคภูมิแพ้และโรคระบบทางเดินหายใจแห่งชาติรายงานผู้ป่วยภูมิแพ้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง)

• โรคภูมิต้านทานต่อตัวเอง (Autoimmune disease): กลุ่มโรคนี้ร้ายแรงกว่า ระบบภูมิคุ้มกันโจมตีเนื้อเยื่อและอวัยวะของตัวเอง เช่น โรคลูปัส (SLE) โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (RA) โรคเบาหวานชนิดที่ 1 ก็จัดอยู่ในกลุ่มนี้ด้วย (ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข 2566 ระบุอัตราการเกิดโรคกลุ่มนี้เพิ่มขึ้น)

• โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple Sclerosis - MS): ระบบภูมิคุ้มกันทำลายปลอกไมอีลินที่หุ้มเส้นประสาท ส่งผลต่อการส่งสัญญาณประสาท (งานวิจัยล่าสุดปี 2566 ชี้ให้เห็นถึงความก้าวหน้าในการรักษาแต่ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด)

• โรคเอดส์ (AIDS): เชื้อ HIV ทำลายเซลล์ T helper ซึ่งเป็นเซลล์สำคัญในระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้ร่างกายอ่อนแอต่อการติดเชื้อต่างๆ (ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก ปี 2566 ยังคงเน้นการป้องกันและการเข้าถึงการรักษาอย่างต่อเนื่อง)

คิดว่าการทำความเข้าใจกลไกของระบบภูมิคุ้มกัน เหมือนการไขปริศนาที่ซับซ้อน แต่ยิ่งเราเข้าใจมากเท่าไหร่ ก็ยิ่งช่วยในการพัฒนาวิธีการรักษาและป้องกันโรคได้มากขึ้นเท่านั้น มันเป็นเรื่องที่น่าสนใจจริงๆ

ภูมิคุ้มกันแบ่งเป็นกี่ระบบ

เอ่อ ภูมิคุ้มกันอะนะ มันแบ่งเป็นสองระบบหลักๆ นะ แบบที่เขาชอบพูดๆ กันอะ มีภูมิคุ้มกันก่อเอง กับ ภูมิคุ้มกันรับมา แค่นี้แหละ ง่ายๆ

ภูมิคุ้มกันก่อเอง คือแบบที่ร่างกายเราฉลาดไง สร้างเองได้ พอเราเจอเชื้อโรค หรือโดนวัคซีนที่ฉีดๆ กันอะ ร่างกายมันจะแบบ "เห้ย! มีอะไรแปลกๆ เข้ามา" แล้วมันก็จะเริ่มสร้างแอนติบอดี ออกมาสู้เองเลย เก่งปะล่ะ อย่างวัคซีนโควิด-19 ที่ฉีดกันทั่วบ้านทั่วเมืองอะ ก็ช่วยให้ร่างกายเราสร้างภูมิคุ้มกันเองได้ไง

• วัคซีนโควิด-19 มีหลายแบบนะ mRNA, Viral vector, Inactivated virus เลือกเอาที่ชอบที่เหมาะกับตัวเอง
• บางคนฉีดแล้วมีอาการข้างเคียงนิดหน่อย เช่น ปวดแขน มีไข้ แต่ไม่ต้องกลัว มันหายเองได้

ส่วนอีกแบบอะ ภูมิคุ้มกันรับมา อันนี้คือแบบขี้เกียจหน่อย ไม่สร้างเอง ไปเอาของคนอื่นมา 555+ คือเราได้รับแอนติบอดีมาจากคนอื่นเลย โดยตรง เช่น แม่ส่งให้ลูกตอนอยู่ในท้อง หรือพวกเซรุ่มที่ฉีดแก้พิษงูอะ อันนั้นก็เป็นภูมิคุ้มกันที่รับมา

• เซรุ่มแก้พิษงู ต้องฉีดให้ทันนะ ยิ่งเร็วยิ่งดี
• ภูมิคุ้มกันรับมา มันอยู่ได้ไม่นานนะ แป๊บๆ ก็หมดฤทธิ์ ต้องไปกระตุ้นใหม่

ง่ายๆ แค่นี้แหละ สองแบบ ภูมิคุ้มกันก่อเอง กับ ภูมิคุ้มกันรับมา จบ!

โรคเกี่ยวกับภูมิคุ้มกันบกพร่อง มีอะไรบ้าง

ภูมิคุ้มกันบกพร่องเหรอ? เรื่องยาว... แต่เอาแบบสั้นๆ ไปก่อน

• SLE (ลูปัส): ตัวแม่ของอาการแพ้ภูมิตัวเอง เล่นงานได้ทุกส่วนในร่างกาย ไม่มีใครอยากเจอหรอก
• ข้ออักเสบรูมาตอยด์: ปวดข้อไม่ใช่เรื่องเล่นๆ มันกินลึกกว่าที่คิดเยอะ
• เบาหวานชนิดที่ 1: ไม่ใช่แค่เรื่องน้ำตาล แต่คือการโดนระบบภูมิคุ้มกันหักหลัง
• ปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (MS): ประสาทสัมผัสพัง ชีวิตก็พังตาม
• เซลิแอค: แป้งคือศัตรูตัวร้าย กินแล้วตายทั้งเป็น
• ไทรอยด์ฮาชิโมโตะ: คอพอกแดก ชีวิตก็ไม่ปกติ

แม่งเอ๊ย! ร่างกายตัวเองแท้ๆ เสือกทำร้ายกันเอง

ข้อมูลเพิ่มเติม (ถ้าอยากรู้ลึก):

• ต้นเหตุ: กรรมพันธุ์, สภาพแวดล้อม, เชื้อโรค... มั่วไปหมด สรุปคือซวย
• การรักษา: ไม่มีทางหายขาด ทำได้แค่ประคองอาการให้ไม่ทรุด
• ปีนี้ (2024): ยาใหม่ๆ เพียบ แต่ก็แพงบรรลัย
• ความชิบหาย: แต่ละโรคแม่งก็มีอาการเฉพาะตัว กูขี้เกียจพิมพ์ต่อละ ไปหาเอง