Sputum C/S เก็บยังไง

Sputum C/S เก็บยังไง: นำส่งภายใน 1-2 ชั่วโมง

การเรียนรู้วิธี Sputum C/S เก็บยังไง ช่วยลดความเสี่ยงที่ตัวอย่างจะปนเปื้อนน้ำลายจนถูกปฏิเสธ การเก็บที่ถูกต้องส่งผลดีต่อความรวดเร็วในการวินิจฉัยโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ ผู้ป่วยได้รับประโยชน์จากการรักษาที่ตรงจุดและหลีกเลี่ยงการเสียเวลาเริ่มกระบวนการเก็บเสมหะใหม่ทั้งหมด

Sputum C/S เก็บยังไง: ขั้นตอนพื้นฐานที่ต้องรู้ก่อนเริ่ม

การเก็บเสมหะส่งตรวจเพาะเชื้อ (Sputum C/S) ควรทำในตอนเช้าหลังตื่นนอน บ้วนปากด้วยน้ำสะอาดก่อน หายใจเข้าลึกๆ แล้วไอแรงๆ จากส่วนลึกของหน้าอกเพื่อเอาเสมหะข้นๆ ใส่กระปุกปลอดเชื้อ ปิดฝาให้สนิท และนำส่งห้องแล็บทันที

การทดสอบนี้ช่วยระบุเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ แต่รู้หรือไม่ว่าตัวอย่างเสมหะกว่า 30% ถูกปฏิเสธจากห้องแล็บเพราะมีแต่น้ำลายปนเปื้อน^[1] การเก็บตัวอย่างที่ไม่ได้คุณภาพทำให้ต้องเริ่มกระบวนการใหม่ทั้งหมด เสียทั้งเวลาและอาจทำให้การรักษาล่าช้าไปอีกหลายวัน

มีข้อผิดพลาดเล็กๆ ข้อหนึ่งที่คนส่วนใหญ่มักทำพลาดตอนตื่นนอน ซึ่งทำให้ผลตรวจเพาะเชื้อคลาดเคลื่อนไปอย่างสิ้นเชิง - ผมจะบอกวิธีหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดนี้ในส่วนของขั้นตอนการเตรียมตัวด้านล่าง

การเตรียมตัวในคืนก่อนหน้า และ สิ่งที่ต้องทำตอนเช้า

พูดกันตรงๆ การขากเสมหะที่ข้นเหนียวออกมาจากปอดไม่ใช่เรื่องง่ายเลย ผมเคยเห็นผู้ป่วยหลายคนพยายามไอจนเจ็บคอแต่ก็ไม่มีอะไรออกมานอกจากน้ำลายใสๆ ความพยายามนั้นสูญเปล่าเพราะไม่ได้เตรียมตัวมาล่วงหน้า

เคล็ดลับที่มักถูกมองข้ามคือการดื่มน้ำเปล่ามากๆ ในคืนก่อนวันเก็บตัวอย่าง น้ำจะช่วยละลายเสมหะให้ข้นน้อยลง อ่อนตัวลง และขับออกมาได้ง่ายขึ้นในตอนเช้า

และนี่คือข้อผิดพลาดที่ผมเกริ่นไว้ก่อนหน้านี้: การใช้ยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปากทันทีที่ตื่นนอน สารเคมีในน้ำยาบ้วนปากจะไปฆ่าเชื้อแบคทีเรียในช่องปากและอาจทำลายเชื้อเป้าหมายในตัวอย่างเสมหะของคุณด้วย สิ่งที่คุณต้องทำคือบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าธรรมดา 2-3 ครั้งเท่านั้น เพื่อล้างเศษอาหารและลดแบคทีเรียทั่วไปในปาก

วิธีเก็บเสมหะที่ถูกต้องไม่ให้น้ำลายปน (ทำตาม 5 ขั้นตอนนี้)

ขั้นตอนเหล่านี้ช่วยให้คุณได้ตัวอย่างที่สมบูรณ์ที่สุดสำหรับการตรวจ Sputum Culture and Sensitivity คืออะไร: 1. เปิดฝากระปุกปลอดเชื้ออย่างระมัดระวัง ห้ามเอามือสัมผัสด้านในกระปุกหรือฝาเด็ดขาด 2. หายใจเข้าและออกลึกๆ ช้าๆ ประมาณ 3 ครั้ง เพื่อให้ปอดขยายตัวเต็มที่ 3. กลั้นหายใจชั่วครู่ แล้วไอแรงๆ ออกมาจากส่วนลึกของหน้าอก (Deep Cough) ไม่ใช่การขากแครกๆ จากลำคอ 4. บ้วนเสมหะที่ได้ลงในกระปุกโดยตรง ควรได้ปริมาณประมาณ 3-5 มิลลิลิตร 5. ปิดฝาให้แน่นสนิททันที เขียนชื่อและนามสกุลที่ข้างกระปุก

ทำตามนี้. ปิดฝาให้สนิท. นำส่งทันที. จำไว้ว่าเราต้องการเสมหะข้นๆ จากปอด ไม่ใช่น้ำลายจากกระพุ้งแก้ม

การเก็บรักษาและการนำส่ง (ส่งเสมหะตรวจเพาะเชื้อกี่วันรู้ผล?)

ทันทีที่คุณได้ตัวอย่างมา การแข่งกับเวลาจะเริ่มขึ้น แบคทีเรียบางชนิดจะตายอย่างรวดเร็วเมื่ออยู่นอกร่างกายมนุษย์ หรือบางชนิดอาจเจริญเติบโตทับซ้อนเชื้อที่เป็นสาเหตุของโรค

ควรนำส่งกระปุกตัวอย่างไปยังห้องปฏิบัติการจุลชีววิทยาภายใน 1-2 ชั่วโมงหลังจากการเก็บ หากระยะทางไกลหรือมีเหตุสุดวิสัยจริงๆ ให้เก็บกระปุกไว้ในตู้เย็นช่องธรรมดา (อุณหภูมิประมาณ 2-8 องศาเซลเซียส) แต่ไม่ควรเก็บไว้นานเกิน 24 ชั่วโมงเด็ดขาด ^[3]

สำหรับการรอผล การทำ Sputum C/S ต้องใช้เวลาเพาะเชื้อในห้องแล็บประมาณ 3-5 วัน จึงจะทราบผลที่แน่ชัดว่าแบคทีเรียที่พบคือชนิดใด และมีความไวต่อยาปฏิชีวนะตัวไหนบ้าง ^[4] เพื่อให้แพทย์เลือกยาได้ตรงจุดที่สุด

ทำอย่างไรถ้าไอไม่ออก หรือไม่มีเสมหะ?

หลายคนมีความกังวลเรื่องการเก็บตัวอย่างเมื่อตัวเองรู้สึกว่าไอรังแคกๆ แต่ไม่มีอะไรหลุดออกมาเลย ผมเข้าใจความกดดันนี้ดี การพยายามบีบคั้นตัวเองให้ไอจนหน้าแดงอาจทำให้หลอดลมระคายเคืองมากกว่าเดิม - และนั่นไม่ใช่ผลดีเลย - ดังนั้นอย่าฝืนทำรุนแรงเกินไป

วิธีแก้ปัญหาเบื้องต้นคือการสูดดมไอน้ำร้อน หากทำที่บ้านอาจใช้น้ำร้อนใส่ชามแล้วสูดไอน้ำ หรือหากอยู่ในโรงพยาบาล แพทย์อาจพิจารณาให้พ่นละอองน้ำเกลือความเข้มข้นสูง เพื่อกระตุ้นให้ปอดขับเสมหะออกมาได้ง่ายและเป็นธรรมชาติมากขึ้น

ข้อแตกต่างระหว่าง เสมหะคุณภาพดี กับ น้ำลาย

ก่อนจะนำตัวอย่างไปส่งห้องแล็บ ลองสังเกตด้วยตาเปล่าดูก่อนว่าสิ่งที่คุณเก็บมานั้นใช้ได้หรือไม่ เพื่อป้องกันการถูกปฏิเสธตัวอย่าง

เสมหะจากปอด (Sputum) ⭐ แนะนำ

มักไม่มีฟองอากาศ หรือมีน้อยมาก

มาจากการไอแรงๆ จากส่วนลึกของหน้าอก รู้สึกได้ว่าออกมาจากหลอดลม

อาจมีสีเหลือง เขียว เทา หรือมีสีน้ำตาลปนเลือด (ขึ้นอยู่กับการติดเชื้อ)

มีความข้น หนืด ขุ่น และจับตัวเป็นก้อน

น้ำลาย (Saliva) ต้องเก็บใหม่

มีฟองอากาศลอยอยู่ด้านบนเต็มไปหมด

อยู่ในช่องปาก กระพุ้งแก้ม หรือขากออกมาจากลำคอตื้นๆ

ใส ไม่มีสี หรือเป็นสีขาวขุ่นจางๆ

ใส เหลว คล้ายน้ำ และไม่จับตัวเป็นก้อน

ประสบการณ์การเก็บเสมหะของลุงสมชาย: กว่าจะได้ตัวอย่างที่ถูกต้อง

ลุงสมชาย วัย 65 ปีที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ มีอาการไอเรื้อรังและแพทย์สงสัยว่ามีการติดเชื้อในหลอดลม แพทย์สั่งให้เก็บ Sputum C/S ในตอนเช้า ลุงตื่นมาด้วยความงัวเงีย หยิบกระปุกมาขากน้ำลายใส่ไปครึ่งกระปุกอย่างรวดเร็วแล้วนำไปส่งโรงพยาบาล

ผลปรากฏว่าเจ้าหน้าที่ห้องแล็บตีกลับตัวอย่างเพราะมีแต่น้ำลายใสๆ ลุงสมชายหงุดหงิดมากที่ต้องนั่งรอและพยายามไอใหม่ที่โรงพยาบาล แต่แกไอไม่ออกเพราะไม่ได้ดื่มน้ำมาเลยตั้งแต่เมื่อคืน เสมหะแห้งกรังและเหนียวติดอยู่ข้างใน

พยาบาลจึงให้ลุงดื่มน้ำอุ่น 2 แก้ว และพาไปนั่งพ่นยาเพื่อสูดดมละอองน้ำเกลือความเข้มข้นสูง แทนที่จะพยายามขากจากคอตื้นๆ พยาบาลสอนให้ลุงสูดลมหายใจเข้าลึกๆ จนสุดปอดแล้วกระแทกเสียงไอออกมาแรงๆ รวดเดียว

หลังจากการพ่นยา 15 นาที ลุงสมชายสามารถไอเอาเสมหะสีเหลืองข้นออกมาได้ 3 มิลลิลิตร ตัวอย่างนี้สมบูรณ์แบบ ส่งตรวจได้ผลแม่นยำ ลุงได้รับยาปฏิชีวนะที่ตรงกับเชื้อ และอาการไอเรื้อรังก็หายไปภายในหนึ่งสัปดาห์ แกบอกเลยว่า รู้งี้ดื่มน้ำเยอะๆ ตั้งแต่เมื่อคืนก็จบแล้ว

ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ความรู้เท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัย หรือการรักษาโรคจากผู้เชี่ยวชาญได้ หากคุณมีอาการไอเรื้อรัง หายใจลำบาก หรือไอเป็นเลือดจำนวนมาก ควรรีบไปพบแพทย์ทันที