ทำไมถึงเรียก 2 โมงเช้า

ทำไมถึงเรียก 2 โมงเช้า? ที่มาการนับเวลาแบบไทย

เรียก 2 โมงเช้าเพราะอิงตามระบบการนับเวลาแบบไทยโบราณที่เริ่มนับ 1 โมงเช้า ในเวลา 07.00 น. (หนึ่งชั่วโมงหลังจากดวงอาทิตย์ขึ้น) ดังนั้นเวลา 08.00 น. จึงนับเป็นชั่วโมงที่ 2 หรือ 2 โมงเช้าตามจำนวนครั้งของการตีโมงบอกเวลาในอดีต

ที่มาของการเรียก 2 โมงเช้า

การเรียกเวลา 2 โมงเช้านั้นมาจากระบบการนับเวลาของไทยโบราณ ซึ่งแบ่งเวลากลางวันออกเป็นช่วงๆ โดยเริ่มนับ 1 โมงเช้าตั้งแต่ 07.00 น. ดังนั้น 08.00 น. จึงเป็นชั่วโมงที่สองของช่วงเช้า กลายเป็น 2 โมงเช้า ระบบนี้^[1] ใช้เสียงฆ้องหรือกลองเป็นสัญญาณบอกเวลาให้ชาวบ้านทราบ เรียกว่า “การตีโมง”

ในอดีต ชาวไทยไม่มีนาฬิกาเรือนเล็กใช้กันทั่วไป การบอกเวลาจึงอาศัยการตีฆ้องหรือกลองตามหอกลองหรือวัด เริ่มตั้งแต่ 06.00 น. (เรียกว่า “6 โมงเช้า” ในปัจจุบัน) แต่ระบบการบอกเวลาภาษาไทยโบราณจะเริ่มที่ 07.00 น. เป็น 1 โมงเช้า 08.00 น. เป็น 2 โมงเช้า ไปจนถึง 11.00 น. เป็น 5 โมงเช้า แล้วตามด้วยเที่ยงวัน บ่ายโมง (13.00 น.) บ่าย 2 โมง (14.00 น.) ไปจนถึงบ่าย 5 โมง (17.00 น.) และ 18.00 น. คือ 6 โมงเย็นหรือย่ำค่ำ จากนั้น^[2] จึงใช้ระบบ “ทุ่ม” สำหรับเวลากลางคืน

การนับเวลาแบบไทยโบราณ แตกต่างจากระบบสากลอย่างไร

ถ้าคุณเคยงงว่า “ทำไมถึงเรียก 2 โมงเช้า” กับ “2 ทุ่ม” ต่างกันยังไง หรือทำไม 6 โมงเช้าในสมัยนี้ถึงไม่ใช่ 1 โมงเช้า นั่นเป็นเพราะระบบไทยโบราณใช้วิธีนับชั่วโมงแบบแยกส่วนกลางวัน–กลางคืน ไม่ใช่ระบบ 24 ชั่วโมงแบบต่อเนื่องที่เราใช้กันในปัจจุบัน

การแบ่งช่วงเวลากลางวัน (เช้า–บ่าย–เย็น)

สำหรับช่วงกลางวัน (06.00–18.00 น.) นับโมงเช้าเริ่มตอนกี่โมง โดยจะเริ่มนับ 1 ตั้งแต่เวลา 07.00 น. ไปจนถึง 11.00 น. (5 โมงเช้า) จากนั้น 12.00 น. เรียกว่า “เที่ยงวัน” ต่อด้วย “บ่าย” เริ่มที่ 13.00 น. = บ่ายโมง, 14.00 น. = บ่าย 2 โมง, … 17.00 น. = บ่าย 5 โมง และ 18.00 น. = 6 โมงเย็น (หรือ ย่ำค่ำ) ซึ่งเป็นจุดสิ้นสุดของช่วงกลางวัน ^[3]

การแบ่งช่วงเวลากลางคืน (ทุ่ม–ตี–รุ่ง)

ช่วงกลางคืน (18.00–06.00 น.) เริ่มต้นที่ 19.00 น. = 1 ทุ่ม, 20.00 น. = 2 ทุ่ม, … 23.00 น. = 5 ทุ่ม, 24.00 น. = เที่ยงคืน, เวลา 01.00–05.00 น. เรียกว่า “ตี” ตามจำนวนชั่วโมง (ตี 1 ถึง ตี 5) และ 06.00 น. เป็น “6 โมงเช้า” ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของวันใหม่ในระบบปัจจุบัน ^[4] แต่ในระบบโบราณ 6 โมงเช้าก็คือเวลาเริ่มต้นของ “ย่ำรุ่ง” ก่อนจะเปลี่ยนเป็นโมงเช้าต่อไป

ทำไมการนับเวลาแบบไทยจึงเริ่ม 1 โมงเช้าที่ 07.00 น.

เหตุผลหลักคือการใช้อุปกรณ์บอกเวลาอย่าง “กลอง” หรือ “ฆ้อง” ซึ่งตีเป็นจังหวะตามจำนวนชั่วโมงในแต่ละช่วง เริ่มตีตั้งแต่ 07.00 น. เป็นสัญญาณให้ชาวบ้านรู้ว่าเริ่มวันทำงานแล้ว โดยใช้จำนวนครั้งของเสียงเป็นตัวบอก “1 โมงเช้า” ก็คือตีฆ้อง 1 ครั้ง เป็นต้น นอกจากนี้ยังสะท้อนให้เห็นว่าเดิมทีคนไทยถือเอาพระอาทิตย์ขึ้น (ประมาณ 06.00 น.) เป็นจุดเริ่มต้น แต่จะนับโมงเอาเมื่อผ่านไป 1 ชั่วโมง ระบบนี้สืบทอดกันมายาวนานจนกลายเป็นที่มาการนับเวลาแบบไทยที่เป็นเอกลักษณ์

น่าสนใจว่าในอดีตยังมีการแบ่ง “ยาม” ด้วย (ยาม 1–4) ซึ่งใช้กับงานราชการหรือกิจกรรมทางศาสนา แต่สำหรับชีวิตประจำวัน การเรียกโมง–ทุ่ม–ตี ถือเป็นวิธีที่ใกล้ตัวที่สุด จนถึงทุกวันนี้คนไทยส่วนใหญ่ยังใช้ “2 โมงเช้า” ในการนัดหมายทั่วไปโดยไม่ต้องแปลงเป็น 8 โมงเช้า

เปรียบเทียบ: การบอกเวลาแบบไทยโบราณ vs ระบบ 24 ชั่วโมง

ตารางเปรียบเทียบการเรียกเวลา (ไทยโบราณ vs ระบบสากล)

การบอกเวลาแบบไทยโบราณ

• 24.00 น.
• 05.00 น.
• 07.00 น. (เริ่มนับ 1 หลังพระอาทิตย์ขึ้น 1 ชั่วโมง)
• 13.00 น.
• 08.00 น. (ชั่วโมงที่สองของเช้า)
• 17.00 น.
• 01.00 น.
• 12.00 น.
• 14.00 น.
• 20.00 น.
• 23.00 น.
• 19.00 น.
• 18.00 น.
• 11.00 น.

ระบบ 24 ชั่วโมง (สากล)

• 24 นาฬิกา
• 5 นาฬิกา
• 7 นาฬิกา (ใช้เลข 7 โดยตรง)
• 13 นาฬิกา หรือ บ่ายโมง (แต่ปัจจุบันนิยมใช้เลขตามนาฬิกาดิจิทัล)
• 8 นาฬิกา
• 17 นาฬิกา
• 1 นาฬิกา
• 12 นาฬิกา
• 14 นาฬิกา
• 20 นาฬิกา
• 23 นาฬิกา
• 19 นาฬิกา
• 18 นาฬิกา
• 11 นาฬิกา

ประสบการณ์ปวดหัวกับเวลานัดหมายของสมศรี

สมศรี นักศึกษามหาวิทยาลัยฯ เพิ่งเริ่มฝึกงานที่บริษัทแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ เจ้านายบอกให้มาประชุมตอน “2 โมงเช้า” เธอคิดว่าคือตี 2 เลยตื่นมาตั้งแต่ตี 1 ครึ่ง รีบแต่งตัวนั่งแท็กซี่มาถึงบริษัทตอนตี 2 กว่าๆ แต่ประตูปิดมืดไม่มีใครเลย

เธอโทรหาเพื่อนร่วมงานที่เคยฝึกงานที่นี่ เพื่อนหัวเราะแล้วบอกว่า “2 โมงเช้า คือ 8 โมงเช้านะสิ ใช้ภาษาแบบนี้มานานแล้ว” สมศรีนั่งรออยู่หน้าร้านกาแฟอีก 5 ชั่วโมงกว่าจะถึงเวลาเข้าออฟฟิศ

ตั้งแต่นั้นมา เธอจดจำไว้ในใจว่า “2 โมงเช้า = 8.00 น.” และเริ่มสังเกตว่าคนในบริษัทใช้ภาษาแบบนี้เกือบหมด แม้แต่ในไลน์กลุ่มก็ยังเขียน “นัด 2 โมง” โดยไม่ต้องแปลงเป็นตัวเลข

ผ่านไปสองเดือน สมศรีกลายเป็นคนที่แปลงเวลาไทยโบราณเร็วที่สุดในกลุ่มเพื่อน และยังช่วยอธิบายให้น้องใหม่ที่มาทีหลังเข้าใจถึงที่มาของการนับเวลาแบบนี้ จนทุกวันนี้เธอยังแซวตัวเองว่า “เสียค่าสอนแพงไป 5 ชั่วโมงแต่คุ้ม”